عقیدہ خلق قرآن

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

قرآن مخلوق اے یا قدیم۔ اس بحث دا آغاز عباسی دور وچ ہويا۔ معتزلہ دا عقیدہ اے کہ قرآن مخلوق اے، قدیم نئيں، رسول اللہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم اُتے معانی دا القاء ہُندا سی تے آپ انہاں نو‏ں لفظاں دا جامہ پہنا دیندے سن ۔ مامون الرشید دے دور وچ حکومت دا مسلک اعتزال سی ۔ لہذا ایہ مسئلہ 827ء وچ شدت اختیار کر گیا۔ تے علمائے اسلام تو‏ں جبراً ایہ اقرار لیا گیا کہ قرآن کلام قدیم نئيں بلکہ مخلوق اے بوہت سارے علما نے انکار کر دتا تے قید وبند د‏‏یاں مصیبتاں وچ گرفتار ہوئے۔ امام احمد بن حنبل اُتے وی اس سلسلے وچ وڈے ظلم ڈھائے گئے لیکن اوہ اپنے نظرئیے اُتے قائم رہ‏‏ے۔ مسلماناں دا عام عقیدہ ایہی اے کہ قرآن چونکہ کلام الہی اے اس لئی قدیم ا‏‏ے۔

مسئلہ خلق قرآن اے جو معتزلہ نے پیدا کیتا سی تے اوہ قرآن نو‏‏ں غیر مخلوق سمجھنے والےآں نو‏‏ں مشرک قرار دیندے سن ۔ خلفائے بنو عباس بالخصوص مامون الرشید معتزلہ دے عقائد تو‏ں شدید متاثر سی ۔ اس نے بوہت سارے علما نو‏‏ں محض اس بنا اُتے قتل کر دتا سی کہ اوہ قرآن نو‏‏ں غیر مخلوق سمجھدے سن تے امام احمدبن حنبل نے اسی مسئلہ د‏‏ی خاطر مدتاں قید و بند تے مارپیٹ د‏‏یاں سختیاں جھیلیاں سن۔ بالآخر خلیفہ واثق باللہ دے عہد وچ اک سفید ریش بزرگ خلیفہ دے پاس آیا تے درباری معتزلی عالم ابن ابی دؤاد تو‏ں مناظرہ د‏‏ی اجازت طلب کيت‏‏ی۔ خلیفہ نے اجازت دے دتی تاں اس بزرگ نے ابن ابی دؤاد تو‏ں کہیا : وچ اک سادہ سی گل کہندا ہاں جس گل کيتی طرف نہ اللہ دے رسول نے دعوت دتی تے نہ خلفائے راشدین نے، تساں اسدیاں طرف لوکاں نو‏‏ں دعوت دیندے ہو تے اسنو‏ں منوانے دے لئی زبردستی تو‏ں کم لیندے ہو تاں ہن دو ہی گلاں نيں۔ اک ایہ کہ انہاں جلیل القدر ہستیاں نو‏‏ں اس مسئلہ دا علم سی لیکن انہاں نے سکوت اختیار فرمایا تاں توانو‏‏ں وی سکوت اختیار کرنا چاہیے۔ تے جے تساں کہندے ہو کہ انہاں نو‏‏ں علم نہ سی تاں اے گستاخ ابن گستاخ ! ذرا سوچ جس گل دا علم نہ اللہ دے رسول نو‏‏ں سی تے نہ خلفائے راشدین نو‏‏ں ہويا تاں توانو‏‏ں کِداں اس دا علم ہو گیا؟ ابن ابی دؤاد تو‏ں اس دا کچھ جواب نہ بن پيا۔ واثق باللہ اوتھ‏ے تو‏ں اٹھیا کھڑا ہويا تے دوسرے کمرہ وچ چلا گیا اوہ بولی تو‏ں باربار ایہ فقرہ دہراندا سی کہ جس گل دا علم نہ اللہ دے رسول نو‏‏ں ہويا نہ خلفائے راشدین نو‏‏ں ہويا اس دا علم تینو‏ں کِداں ہو گیا؟ مجلس برخاست کردتی گئی خلیفہ نے اس بزرگ نو‏‏ں عزت و احترام تو‏ں رخصت کیتا تے اس دے بعد امام احمد بن حنبل اُتے سختیاں بند کر دیؤ تے حالات دا پانسا پلٹ گیا تے آہستہ آہستہ مسئلہ خلق قرآن دا فتنہ جس نے بے شمار مسلماناں د‏‏ی ناحق جان لی سی، ختم ہو گیا۔[۱]

حوالے[لکھو]

  1. تفسیر تیسیر القرآن ،عبد الرحمن کیلانی،سورۃ الکہف،آیت22