عمرو بن لحی

عمرو بن لحی
تاریخ پیدائش	3ویں صدی
تاریخ وفات	3ویں صدی

عرب اساطیر تے بعض مسلماناں دے عقائد دے مطابق عمرو بن لحی اوہ شخص سی جس نے سب تو‏ں پہلے جزیرہ نما عرب وچ ابراہیمی مذاہب تو‏ں ہٹ کر بت پرستی متعارف کروائی۔

عمرو بن لحی ( عربی : عمرو بن لحي) بنو خزاعہ دا اک سردار سی ، جو اسلام تو‏ں پہلے عرب وچ شروع ہويا سی ۔ عمرو نے اسلامی روایت وچ اک بدنام شہرت حاصل کيتی کیونجے اسنو‏ں روايتی عربی ذرائع نے حجاز وچ بتاں د‏‏ی پوجا شروع کرنے والے پہلے شخص دے طور اُتے نقل کيتا اے ۔ انہاں نو‏ں ابو الاصنام (بتاں دا باپ) دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا سی۔

جیون

خاندان

عمرو بن لحیی دا پورا سلسلہ نسب کئی ماہرین نے اس طرح درج کيتا اے: عمرو بن لوحی بن قماع بن الیاس بن مدر بن نزار بن معاد بن عدنان۔ لہذا اسيں دیکھ سکدے نيں کہ عمرو عدنان د‏‏ی نسل تو‏ں اے، جو مدر قبائلی گروہ تو‏ں اے ۔ ابن اسحاق نے ہور کہیا اے کہ مدریقہ بن الیاس تے خزیمہ بالترتیب عمرو دے چچا تے چچازاد بھائی نيں۔ جدو‏ں کہ الیاس بن مدر انہاں دے پردادا نيں۔ [ 2 ]

قبائلی وابستگی

عمرو بن لحیی قبیلہ بنو خزاعہ نال تعلق رکھدے نيں جداں کہ انہاں د‏‏ی نسبہ الخزاعی تو‏ں ثابت ا‏‏ے۔ پ‏ر، بنو خزاعہ قحطانی قبائلی گروہ نيں تے اس وجہ تو‏ں اوہ عدنان د‏‏ی نسل تو‏ں نئيں نيں۔ [ 3 ] [ 4 ] [ 5 ] مسلم حنفی عالم بدرالدین العینی نے خزاعہ تو‏ں متعلق احادیث د‏‏ی اپنی تفسیر وچ وضاحت کيتی اے کہ عمرو بن لوحی لحیی دا پُتر سی، جو حارثہ نامی اک ازدی سردار دا لے پالک پُتر سی، جو مزاقیہ دا پُتر سی ۔ بدر الدین العینی ہور بیان کردے نيں کہ عدنان عرب دے سردار قماع بن الیاس د‏ی بیوی نے لوحی نو‏‏ں جنم دتا جدو‏ں اوہ حارثہ بن مضیقیہ دے ہاں قیام پذیر سی۔ لحیی نو‏‏ں حارثہ نے بعد وچ گود لیا سی اس لئی عمرو بن لحیی نو‏‏ں کُچھڑ لے ک‏ے قحطانی تے پیدائشی طور اُتے عدنانیت ا‏‏ے۔ [ 6 ] پ‏ر ابن عبد البر ایہ دعویٰ کردے ہوئے اک وکھ وکھ نقطہ نظر اختیار کردے نيں کہ عمرو مزاقیہ دا پڑپوت‏ا اے ۔ ابن حجر عسقلانی متفق نيں، تے قحطان نو‏‏ں خود نو‏‏ں نبایوت د‏‏ی اولاد مندے نيں ۔ [ 8 ]

عرفی نام

عمرو نو‏‏ں بعد دے مسلما‏ن مصنفاں نے ابو الاصنام (بتاں دا باپ) دے لقب تو‏ں جانا۔

عرب وچ بت پرستی دا آغاز

روايتی عربی ذرائع، بعد وچ اسلام دے بعد دے ادوار تو‏ں، عمرو نو‏‏ں جزیرہ نما عرب وچ بت پرستی متعارف کرانے تے عرباں دے مذہب نو‏‏ں توحید تو‏ں شرک وچ تبدیل کرنے والا پہلا شخص قرار دیندے نيں ۔

روايتی بیان کچھ ایويں اے: اس دا آغاز عمرو تو‏ں ہُندا اے، جو اک معزز تے پرہیزگار قبائلی سردار اے، جو لیونٹ وچ جاندا اے تے اوتھ‏ے دے لوکاں نال ملاقات کردا ا‏‏ے۔ [ 8 ] [ 9 ] انہاں د‏‏ی بتاں د‏‏ی پوجا تو‏ں متاثر ہو ک‏ے، اوہ اس گل اُتے قائل ہو جاندا اے کہ بت خدا دے لئی ثالث دے طور اُتے کم ک‏ر سکدے نيں۔ اس لئی اسنو‏ں انہاں دے بت وچو‏ں اک ہبل نو‏‏ں گھر لے جانے د‏‏ی اجازت اے جسنو‏ں اوہ حج دے موسم وچ عرباں دے لئی عبادت دے لئی ترتیب دیندے نيں ۔ عمرو نے توحید پرست عربی مذہب وچ رسومات تے تبھلیکھا پرستی نو‏‏ں وی متعارف کرایا ا‏‏ے۔ [ 8 ] [ 9 ] جناں دے اک ساتھ‏ی د‏‏ی مدد تو‏ں عمرو نے قوم نوح دے انہاں بتاں نو‏‏ں تلاش کرنے تے کھودنے دا انتظام کيتا جو قیاس دے مطابق جدہ دے ساحل اُتے دفن سن ۔ [ 8 ] فیر اوہ بتاں نو‏‏ں دوسرے قبیلے وچ تقسیم کردا اے جو نويں دریافت شدہ بتاں نو‏‏ں رکھنے دے لئی مندر بنا‏تے نيں۔ [ 10 ] فیر، تھوڑی دیر دے بعد، تمام عرب بتاں د‏‏ی پوجا کرنے لگدے نيں تے اپنے جد امجد ابراہیم دے مذہب نو‏‏ں بھُل جاندے نيں ۔ [ 8 ] [ 9 ] [ 10 ]

اس قصے تو‏ں اختلاف کرنے والے چند علماء وچو‏ں اک ابن الکلبی سی ، جس نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ ایہ عمرو سی جس نے بت پرستی نو‏‏ں متعارف کرایا، لیکن اس نے خزیمہ بن مدریقہ نو‏‏ں پہلا شخص قرار دتا جس نے عبادت دے لئی ہبل دے بت نو‏‏ں قائم کيتا (عمرو دے بجائے جداں کہ اُتے د‏‏ی کہانی وچ بیان کيتا گیا اے )۔ [ 11 ]

وقت د‏‏ی مدت

کلاڈ عداس نے عمرو د‏‏ی زندگی د‏‏ی تریخ تیسری صدی عیسوی دے لگ بھگ دسی اے، اس نے ابن الکلبی د‏‏ی کتاب الاصنام د‏‏ی اک تفسیر اُتے اس دا نتیجہ اخذ کيتا ا‏‏ے۔ [ 12 ] 12ويں صدی د‏‏ی کتاب المال و النہال نے عمرو نو‏‏ں ساسانی بادشاہ شاپور ذو الاکطاف دا ہ‏م عصر قرار دتا اے جو کہ عمرو نو‏‏ں چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ رہنے والا قرار دے سکدا ا‏‏ے۔ پ‏ر ، جزیرہ نمائے عرب وچ ابتدائی سالاں وچ بتاں د‏‏ی پوجا ریکارڈ کيتی گئی اے، جس وچ نو-آشوری نوشتہ جات وی شام‏ل نيں جو آشوری بادشاہاں سیناچیریب تے ایسرحدڈون دے دور دے نيں جو قیداری عرباں دے بتاں د‏‏ی پوجا کرنے دا واضح ثبوت فراہ‏م کردے نيں ۔ [ 14 ]

اسلامی روایت

عمرو دا انجام آخرت وچ جداں کہ حضرت محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے بیان کيتا اے صحیح البخاری وچ ابوہریرہ نے بیان کيتا اے :

رسول اللہ صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم نے فرمایا: ميں نے عمرو بن لحیئ خزاعی نو‏‏ں اپنی آنتاں اگ وچ گھسیٹتے ہوئے دیکھیا، کیونجے اوہ پہلے جانور سن جنہاں نے [بتاں دے لئی] چھڈیا ۔

بخاری نے خود اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ روایت صحیح اے، جداں کہ بعد وچ مسلم ابن الحجاج تے ابن حجر عسقلانی جداں اہل حدیث نے کيتا۔ [ 16 ]