فزت و رب الکعبہ

فُزْتُ وَ رَبِّ الْکَعْبَہ، خدائے کعبہ د‏‏ی قسم میں کامیاب ہويا[1] دے معنی وچ امام علی کرم اللہ وجہہ الکریم دا اک جملہ اے جسنو‏ں آپ ؑ نے 19 رمضان سنہ 40ھ نو‏‏ں سر مبارک اُتے تلوار لگنے دے بعد اپنی بولی اُتے جاری کيتا۔

تیسری صدی ہجری دے مورخ ابن قتیبہ دینوری نے اس واقعہ نو‏‏ں ایويں نقل کيتا اے: ابن ملجم امام علی ؑ د‏‏ی طرف گیا تے کہیا: حکم صرف خدا د‏‏ی طرف تو‏ں اے نہ کہ تیری طرف تو‏ں تے تلوار تو‏ں امام علی ؑ د‏‏ی پیشانی اُتے ضربت لگائی۔ اس موقع اُتے امام علی ابن ابی طالب ؑ نے فرمایا: "فزت و رب الکعبہ" "خدای کعبہ د‏‏ی قسم، میں کامیاب ہو گیا"[2]شہید مطہری (شہادت: 1358ہجری شمسی) کہتے‌ نيں کہ ایہ جملہ اس گل د‏‏ی گواہی دیندا اے کہ فردی اخلاق د‏‏ی رو تو‏ں تو‏ں اسلام وچ شہادت شہید د‏‏ی کامیابی اے نہ اس د‏ی شکست[3] اس بنا اُتے شہادت دے موقع اُتے خوشی تے شادمانی دا اظہار کرنا چاہیدا۔[4] شرح نہج‌ البلاغہ آیت‌اللہ مکارم وچ وی اس جملے نو‏‏ں اس مطلب اُتے گواہی قرار دیندے نيں کہ علیؑ د‏‏ی روح اس مادی دنیا دے نال نو‏‏ں رابطہ نئيں رکھدی سی بلکہ اس دا رابطہ عالم بالا، فرشتگان تے خدا دے نال تھا؛ اس بنا اُتے امامؑ ابن‌ ملجم دے اس ضربت نو‏‏ں پروردگار عالم دے نال ملاقات دا مقدمہ سمجھدے سن ۔[5]

اہل تشیع دے وکھ وکھ علماء جداں سید رضی[6]، ابن شہر آشوب[7] تے اہل سنت علماء وچو‏ں ابن اثیر[8] تے بلاذری[9] نے اس کلام نو‏‏ں نقل کيتا ا‏‏ے۔ البتہ بعض مؤخر منابع وچ مذکورہ عبارت وچ کچھ تبدیلی دے نال "فزت برب الکعبۃ" نقل ہوئی ا‏‏ے۔[10]

پنجويں صدی ہجری دے مورخ ابن‌ عبد البر دے مطابق امام علی علیہ السلام تو‏ں حرام بن ملحان نے سَرِیہ بئر معونہ وچ سنہ 4ھ نو‏‏ں اپنی شہادت دے موقع اُتے «فزت و ربّ الکعبۃ» دا جملہ اپنی زبان اُتے جاری کيتا سی۔[11]

شہید مطہری دے مطابق حافظ شیرازی نے امام علی علیہ السلام اُتے ضربت لگنے دے بعد آپ د‏‏ی بولی اُتے جاری ہوݨ والے جملات نو‏‏ں شعر وچ بیان کيتا اے:[12]

؎ دوش وقت سحر از غصہ نجاتم دادند space
space و اندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند

؎ چہ مبارک سحری بود و چہ فرخندہ شبی space
space آن شب قدر کہ این تازہ براتم دادند

ترجمہ: سحر دے وقت مینو‏ں دنیا دے غم و غصے تو‏ں نجات دتی تے رات د‏‏ی اس تاریکی وج مینو‏ں آب حیات دتی، کِنّی مبارک سحر تے کِنّی مبارک رات سی کہ اس قدر والی رات نے مینو‏ں برأت دتی۔

فارسی بولی وچ تحریر کيتی گئی کلام الامیر امیر الکلام نامی کتاب وچ اس جملے د‏‏ی تشریح کيتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ کتاب سنہ 1395ہجری شمسی نو‏‏ں 156 صفحات دے نال شائع ہوئی ا‏‏ے۔

حوالے

متعلقہ لیکھ

حوالے