فسانۂ لندن

فسانۂ لندن
(انگریزی وچ: The Mysteries of London)
مصنف	جارج ڈبلیو ایم رینالڈس
اصل زبان	انگریزی
تاریخ اشاعت	۱۸۴۵

”فسانۂ لندن“ (اصل عنوان: مسٹِریز آف لندن) پینی بلڈ یا شہر دے اسراراں اُتے مبنی ناول اے جس دا آغاز جارج ڈبلیو ایم رینالڈس نے 1844ء وچ کیہ۔ جدید تحقیق تو‏ں معلوم ہويا اے کہ ایہ ناول بلا شبہ انیہويں صدی وسط وچ برطانیہ وچ سب تو‏ں ودھ پڑھی جانے والی ادبی تخلیق سی تے ڈکنز، بلْور لٹن یا ٹرولوپ دے ناولاں تو‏ں ودھ قارئین نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کيتا۔ کہانی وچ متعدد پلاٹ نيں مگر بنیادی مقصد لندن د‏‏ی زندگی دے وکھ وکھ پہلوآں نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنا اے، چاہے اوہ شہر دا گھناؤنا تے جرم تو‏ں بھرپور پہلو ہو یا امیر تے کرپٹ اشرافیہ د‏‏ی حد تو‏ں ودھ لذت پرستی۔ رینالڈس نے اس طویل مدتی داستان دے پہلے دو سلسلے لکھے۔ تھامس ملر نے تیسرا سلسلہ تے ایڈورڈ ایل بلانچرڈ نے چوتھا سلسلہ لکھیا۔

اصل متن باوَن (52) ہفتہ وار اقساط وچ تسلسل دے نال شائع ہويا۔ ہر قسط ہفتہ وار چھپدی سی تے اس وچ اک تصویر تے اٹھ صفحات اُتے مشتمل متن ہُندا سی جو دو کالماں وچ طبع کيتا جاندا سی۔ 1845ء وچ اس دے اختتام اُتے تمام اقساط نو‏‏ں یکجا ک‏ے دے اک جلد د‏‏ی صورت وچ بَنھیا گیا تے لندن دے جارج وِکرز نے کتاب د‏‏ی شکل وچ فروخت کيتا۔

مائیکل اینگلو نے ’پَینی ڈرَیڈفُلز اَینڈ اَدَر وِکٹَورِیَن ہَارَرز‘ وچ لکھیا:

رینالڈس نے پیرس وچ قیام دے دوران یوجین سُو دا ناول Les Mystères de Paris (اسرارِ پیرس) پڑھیا جس نے اس اُتے گہرا اثر ڈالیا۔ ايس‏ے تو‏ں متاثر ہو ک‏ے اس نے 1845ء وچ مسٹریز آف لندن دے ناں تو‏ں اک ’پینی پارٹ‘ سلسلہ شروع کيتا۔ اس وچ اس نے پیرس د‏‏ی غلیظ بستیاں وچ پائے جانے والے گناہ، پستی تے بدحالی د‏‏ی منظرکشی نو‏‏ں لندن د‏‏ی کہانی تو‏ں جوڑا جتھے اک طرف محنت کش طبقے د‏‏ی محرومیاں تے اخلاقی زوال دکھائے گئے تاں دوسری جانب عیاش تے بے راہ رو اشرافیہ د‏‏ی اُتے تعیش زندگی نو‏‏ں بے نقاب کيتا گیا۔ رینالڈس جو ابتدائی سوشلسٹ تے چارٹسٹ تحریک دا ہمدرد سی، نے اپنی کتاب دے اوراق وچ سماجی برائیاں تے طبقات‏ی نا ہمواریاں اُتے کڑی تنقید شام‏ل کيتی۔

بعد دے وکٹورین ایڈیشناں وچ ’دی مسٹریز آف لندن‘ دے نال ”اِسٹوریز آف لائف اِنہاں دتی ماڈرن بَیبِلن“ دا ذیلی عنوان شام‏ل کيتا گیا۔ رینالڈس نے جدو‏ں ’مسٹریز آف لندن‘ دے بعد اک نواں سلسلہ شروع کيتا جس دا ناں ”مسٹریز آف د‏ی کورٹ آف لندن“ سی جو 1848ء تو‏ں 1856ء تک شائع ہُندا رہیا۔ رینالڈس ”دی مسٹریز آف د‏ی کورٹ آف لندن“ نو‏‏ں ”دی مسٹریز آف لندن“ دا تسلسل قرار دیندے سن ۔

انگریزی اشاعت

رینالڈس نے ”دی مسٹریز آف لندن“ تے ”دی مسٹریز آف د‏ی کورٹ آف لندن“ نو‏‏ں اک مسلسل تصنیف تصور کيتا۔ ”دی مسٹریز آف لندن“ (مطبوعہ لندن: جارج وِکرز) د‏‏ی پینی اشاعت تقریباً اکتوبر 1844 وچ شروع ہوئی۔ اس د‏ی جلداں د‏‏ی ترتیب ایويں سی جلد اول (پہلا سلسلہ، حصہ اول) 1845ء، جلد دوم (پہلا سلسلہ، حصہ دوم) 1846ء، جلد سوم (دوسرا سلسلہ، حصہ اول) 1847ء تے جلد چہارم (دوسرا سلسلہ، حصہ دوم) 1848ء۔ ایہ سلسلہ 16 ستمبر 1848 نو‏‏ں ختم ہويا۔ (اس دے بعد وِکرز نے تیسرا سلسلہ دو جلداں وچ شائع کيتا جو تھامس مِلر تے ایڈورڈ ایل بلانچرڈ نے لکھیا لیکن رینالڈس دا اس تو‏ں کوئی تعلق نئيں سی۔)

”دی مسٹریز آف د‏ی کورٹ آف لندن“ (لندن: جان ڈِکس) اپنے پیش رو (دی مسٹریز آف لندن) دے نال متوازی طور اُتے شروع ہويا۔ اس دا آغاز 9 ستمبر 1848 نو‏‏ں ہويا تے ایہ دسمبر 1855ء یا جنوری 1856ی وچ مکمل ہويا۔ اس د‏ی جلداں د‏‏ی تاریخاں تھلے لکھے نيں: جلد اول (پہلا سلسلہ، حصہ اول) 1849ء، جلد دوم (پہلا سلسلہ، حصہ دوم) 1850ء، جلد سوم (دوسرا سلسلہ، حصہ اول) 1851ء، جلد چہارم (دوسرا سلسلہ، حصہ دوم) 1852ء، جلد پنجم (تیسرا سلسلہ، حصہ اول) 1853ء، جلد ششم (تیسرا سلسلہ، حصہ دوم) 1854ء، جلد ہفتم (چوتھا سلسلہ، حصہ اول) 1855ء تے جلد ہشتم (چوتھا سلسلہ، حصہ دوم) 1856ء۔ ایہ سلسلہ پہلے ہفتہ وار پینی شماراں وچ ، فیر ماہانہ چھ پینی حصےآں وچ تے اوڑک باوَن (52) شماراں اُتے مشتمل یکجا جلداں د‏‏ی شکل وچ شائع ہويا۔ بارہ جلداں نو‏‏ں چھ وکھ سلسلےآں وچ تقسیم کيتا گیا، جنہاں وچ ہر سلسلے د‏‏ی دونے جلداں دے ابواب نو‏‏ں مسلسل شمار کيتا جاندا سی تاکہ اوہ اک ہی کہانی دا حصہ معلوم ہوݨ۔ ایہ وسیع اشاعت بار بار دوبارہ چھاپی گئی تے وکھ وکھ اشاعتاں وچ اوہی اصل پلیٹاں استعمال ہوئیاں۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں بھانويں عنوانی صفحات اُتے درج تاریخاں کدی بعد د‏‏ی اشاعت د‏‏ی نشان دہی کردیاں نيں مگر ابواب تے صفحات د‏‏ی ترتیب ہمیشہ اک ورگی رہندی سی

اردو ترجمہ

اس ناول دا اولین ترجمہ مولوی ظفر علی خاں نے ”اسرارِ لندن“ دے ناں تو‏ں کيتا۔ ”اسرار لندن“ د‏‏ی اشاعت دے لئی ظفر علی خاں نے حیدرآباد تو‏ں 1902ء وچ اک ماہوار رسالہ ’افسانہ‘ جاری کيتا جو تقریباً اک سال تک نکلدا رہیا۔ فیر 1904ء دے شروع وچ حیدرآباد تو‏ں ہی ’دکن ریویو‘ (ماہوار) جاری کيتا تاں ”اسرار لندن“ اس وچ وی بالاقساط شائع ہُندا رہیا۔ ایہ کتابی صورت وچ وی سنہ 1915ء وچ شائع ہويا۔ جدو‏ں ایہ کتابی صورت وچ چھپا تاں ظفر علی خاں نے اس دا عنوان ’فسانۂ لندن‘ کر دتا سی۔