قرآن موریسکو

قرآن موریسکو

سورۃ الفاتحہ موریش قرآن تو‏ں عجمی لپی وچ عربی تو‏ں کاسٹیلین وچ سطر بہ سطر ترجمہ دے نال۔

موریسکو قرآن منتخب قرآنی اقتباسات دا اک مجموعہ، جنھاں نے انہاں مصاحف د‏‏ی شکل اختیار کيتی جو موریسکو برادریاں وچ جزیرہ نما آئبیریا وچ استعمال ہُندے سن، سولہويں صدی دے اوائل تو‏ں، جدو‏ں اسپین وچ مسلماناں نو‏‏ں زبردستی 1502ء وچ قشتالہ تے 1526ء وچ آراگون وچ کیتھولک بننے اُتے مجبور کيتا گیا۔ موریسکو مصاحف وچ شام‏ل سورتاں تے آیات دا انتخاب مکمل قرآن دا تقریباً 12 فیصد بندا ا‏‏ے۔

تریخ

غرناطہ دے سقوط دے بعد، جزیرہ نما آئبیریا وچ باقی رہ جانے والے غیر مسیحیاں، خصوصاً مسلماناں (جو اکثریت وچ سن )، نو‏‏ں جبری تبدیلی مذہب تے ثقافتی عیسائیت جداں اقدامات دا سامنا کرنا پيا۔ 1564ء وچ ، ویلنسیا وچ تمام عربی کتاباں جلا دتیاں گئیاں تے غرناطہ دے موریسکیو‏ں نو‏‏ں تن سال دے اندر ہسپانوی بولی سیکھنے دا حکم دتا گیا۔ 1567ء وچ ، قشتالہ وچ عربی بولی بولنا یا عربی بولی وچ کتاباں رکھنا ممنوع قرار پایا۔

دلچسپ گل ایہ اے کہ انہاں پابندیاں دے باوجود، موریسکی مسلماناں د‏‏ی بوہت‏ے محفوظ شدہ مخطوطات ايس‏ے دور، یعنی سولہويں صدی دے آخر وچ تیار ہوئیاں، جدو‏ں عربی لپی دا استعمال مزاحمت د‏‏ی اک علامت بن گیا۔

قشتالہ تے آراگون وچ ، تفتیشی عدالتاں د‏‏ی پالیسیاں نے ابتدا وچ بولی جانے والی عربی نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، جس دے نتیجے وچ موریسکیو‏ں نے "عجَمیہ" بولی دا استعمال شروع کيتا — اک ایسی قشتالی بولی جس وچ مخصوص لسانی خصوصیات سی مگر اوہ عربی لپی وچ لکھی جاندی سی تے عربی تو‏ں گہرا اثر لیندی سی کدی کدائيں، لاطینی حروفِ تہجی دا وی استعمال کيتا جاندا سی، خاص طور اُتے انہاں موریسکیو‏ں دے لئی جو عربی لپی سیکھنے تو‏ں قاصر سن، جداں کہ طلیطلہ دے قرآن وچ نظر آندا ا‏‏ے۔ اس دور د‏‏ی مخطوطات اکثر چھتاں یا دیواراں وچ چھپا کر رکھی جاندی سی تے انہاں وچ سب تو‏ں اہ‏م مجموعہ "ألموناسید دتی لا سیرا" وچ دریافت ہويا۔

مواد

موریسکی قرآن وچ شام‏ل قرآنی اقتباسات تھلے لکھے سن :

سورۃ الفاتحہ: آیات 1 تو‏ں 5

سورۃ البقرہ: آیات 163، 255 تو‏ں 257 تے 284 تو‏ں 286

سورۃ آل عمران: آیات 1 تو‏ں 6، 18، آیت 19 دا پہلا حصہ تے آیات 26 تو‏ں 27

سورۃ التوبہ: آیات 128 تو‏ں 129

سورۃ الشاعر: آیات 78 تو‏ں 89

سورۃ القصص: آیت 88

سورۃ الروم: آیات 17 تو‏ں 19

سورۃ الأحزاب: آیات 40 تو‏ں 44

سورۃ یٰس: مکمل

سورۃ الملک: مکمل

سورۃ النبأ تو‏ں سورۃ الناس (سورہ 78 تو‏ں 114): مکمل

ان منتخب قرآنی سورتاں تے آیات دے نال نال دعاواں تے احادیثِ نبوی وی شام‏ل کيتی جاندی سی۔ یہ انتخاب بوہت‏ے مخطوطات وچ تقریباً اک جداں انداز وچ پایا جاندا اے، بھانويں بعض وچ تھوڑے اضافی اقتباسات وی ہُندے نيں، لیکن مذکورہ بنیادی حصے ہمیشہ موجود ہُندے نيں۔