قطب الدین ایبک

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
مسجد قوت الاسلام 1193ء چ اس دی اساری شروع ہوئی قطب الدین نے اسنوں راجپوتاں تے اپنی فتح دا نشان بنایا

قطب الدین ایبک (دور حکومت:1206ء-1210ء) برصغیر ہندستان دا پہلا مسلمان بادشاہ سی جس نے دلی چ اسلامی حکومت" سلطنت دلی "دا مڈھ رکھئیا ۔


جیون[لکھو]

ایبک نسلا ترک سی ۔ اک سوداگر اسنوں ترکستان توں خرید کے نیشاپور لے آئیا تے قاضی فحرالدین عبدالعزیز نوں ویچ دتا ، جس نے اسنوں سلطان شہاب الدین غوری دی خدمت چ پیش کر دتا ، سلطان نے وڈی رقم دے کے اسنوں خرید لئیا شکل تے صورت اینی چنگی نا ہون دے علاوہ اس دی چیچی(چھوٹی انگلی) وی ٹٹ ہوئی سی ،اس لئی لوک اسنوں ایبک شل یعنی ٹٹی انگل آلا کہندے سن ۔ ایبک ترک زباں چ چیچی نوں آکھدے نیں ۔

قطب مینار

قطب الدیں نے ہولی ہولی اپنیاں صلاحیتاں دا سکہ سلطان تے بٹھا کے اس دا اعتماد حاصل کر لئیا ۔ 1192ء چ سلطان محمد غوری نے دلی تے اجمیر فتح کر کے قطب الدین نوں اینہاں دا گورنر لا دتا ۔ اگلے سال سلطان نے قنوج تے چڑھائی کیتی تے اس جنگ چ قطب الدین ایبک نے اپنی وفاداری تے سپہ گری دا ایہو جہا ثبوت دتا کہ سلطان نے اسنوں اپنا پتر بنا کے فرمان فرزندی تے سفید ہاتھی عطا کیتا ۔ قطب الدین دا ستارہ چمکدا گئیا تے اسدیاں فوجاں نے گجرات ، راجپوتانہ ،دریاۓ گنگا تے دریاۓ جمنا دا دوآبہ ، بہار تے بنگال نوں فتح کر لئیا ۔

تخت نشینی[لکھو]

جدوں سلطان محمد غوری (شہاب الدین غوری)15 مارچ 1206ء نوں جہلم دے لاگے گکھڑاں دے ہتھوں مارئیا گئیا تے ایبک نے جون 1206ء نوں لہور چ اپنی تخت نشینی دا اعلان کر دتا ۔

قطب الدین دا گورنری دا زمانہ فتوحات چ لنگھئیا سی ، تخت تے بیٹھ کے اس نے سلطنت دے دوجے کماں ول توجہ دتی ، اس دا بہتا ویلا نویں اسلامی ریاست چ امن تے امان قائم رکھن چ لنگھئیا ۔ ایبک عالماں دا قدر دان سی تے اپنی فیاضی تے انعام اکرام دین دی وجہ توں تریخ چ لکھ بخش دے ناں توں مشہور اے ۔ نومبر 1210ء چ لہور چ چوگان (پولو) کھیڈے ہوئے گھوڑے توں ڈگ دے مر گئیا تے انارکلی لہور دی اک گلی (ایبک روڈ) چ دفن ہوئیا ۔


ترائن دے یدھ توں بعد مئزدین غزنی مڑ گیا تے بھارت دے جتے ہوئے کھیتراں دا شاشن اپنے جیتو غلام کتبدین ایبک دے ہتھاں وچّ چھڈّ گیا | اگلے دو سالاں وچّ ایبک نے اپری دواب وچّ میرٹھ ،برن ، تے کوئل ( آدھونک علیگڑھ ) تے قبجہ کیتا | اس کھیتر وچّ شکتی شالی راجپوتاں نے ایبک دا مقابلہ کیتا پر حیرانی دی گلّ ہے کہ گڑھوالاں نوں ترکی حملے توں سبھ توں زیادہ نقصان دا خطرہ سی تے اوہنا نے نہ تاں راجپوتاں دی کوئی سہائتا کیتی تے نہ ہی ترکاں نوں اس کھیتر وچوں باہر کڈھن دا کوئی یتن کیتا | مئزدین 1194 عیسوی وچّ بھارت واپس آیا | اوہ پنجاہ حاضر گھوڑ سواراں دے نال یمنا نوں پار کرکے قنوج دے ولّ ودھیا | اٹاوا ضلعے وچّ قنوج دے نیڑے چھیدواڑ وچّ مئزدین تے جیچندر دے وچّ بھیانک یدھ ہویا |

دسیا جاندا ہے کہ جےَ چندر جت ہی گیا سی جد اک تیر اوہنوں لگا تے اوہدی موت ہو گئی | اسدے مردے ہی اوہدی سینا دے پیر اکھڑ گئے | ہن مئزدین بنارس ولّ ودھیا تے اس شہر نوں تحس نحس کر دتا | اسنے اتھوں دے مندراں نوں وی نہیں چھڈیا | اتھوں تکّ کہ اس کھیتر دے اک بھاگ تے اودوں تکّ گڑھوالاں دا شاشن رہا تے قنوج ورگے کئی گڑھ ، ترکاں دا ورودھ کردے رہے | نال ہی بنگال دی سیما تکّ اک وڈا بھو بھاگ اوہنا دے قبجے وچّ آ گیا | ترائن تے چھندواڑ دے یدھاں دے پرنام سوروپ اتر بھارت وچّ ترکی سامراج دی نیہہ رکھی گئی |

اس شاشن دی جڑاں مضبوط کرنا اوکھا کمّ سی تے لگبھگ 50 سالاں تکّ ترک اسدا یتن کردے رہے | مئزدین 1206 عیسوی تکّ جیوندا رہا | اس سمیں وچّ اسنے دلی دی دکھنی سیما دے سرکھیا دے لئی بیاناں تے گوالیئر دے قلعیوں تے قبجہ کیتا | اسدے بعد ایبک نے چندیل شاشکاں توں کالنجر ، مہوبا ، تے کھجراہوں نوں کھوہ لیا |

دواب نوں اپنا ادھار بناکے ترکاں نے آس پاس دے کھیتراں تے حملہ شروع کر دتا | ایبک نے گجرات تے انہلواڑ دے شاشک بھیم نوں ہرا دتا تے کئی نگراں دی لٹّ مار کیتی | اتھے اک مسلمان شاشک نیوکت کیتا گیا سی پر اوہنوں جلدی ہی گدی توں اتار دتا گیا | استوں پتہ لگدا ہے کہ ترک اینے دور دراز کھیتراں وچّ شاشن کرن دے لایق شکتی نہیں بنے سن |

دانشیل ویکتی


ایبک نوں اپنی ادارتا تے دانی پرورتی دے کارن ” لاکھبکش ( لکھاں دا دانی بھاوَ لکھاں دا دان کارن والا ) کیہا گیا ہے | اتہاسکار ” منہاز ” نے اسدی دانشیلتا دے کرن ہی اوہنوں حاتم دے سنگیا دتی ہے | فرشتہ ( یاتری ) دے انوسار اس سمیں کیول کسے دانشیل ویکتی نوں ہی ایبک دی اپادھی دتی جاندی سی | بچپن وچّ ہی ایبک نے قرآن دے پاٹھاں نوں یاد کر لیا سی تے اپنے اتیئنت سریلے سر وچّ اسدا اچارن کردا سی تاں اس کرن ایبک نوں ‘قرآن خان ” وی کیہا جاندا سی | ساہت وچّ وی ایبک دی دلچسپی سی | اسے دربار دے ودوان حسن نظامی تے پھارکھ اے مدبر نوں سرکھیا پراپت سی | حسن نظامی نے ” تاج ال ماسر ” دی رچنا کیتی سی |

نرمان کارج  


فخر اے ایبک نے دلی وچّ قطب ال اسلام ( وشنو مندر دے ستھان تے ) تے اجمیر وچ ڈھائی دن دا جھوپڑا ( سنسکرت وشو ودیالے دے ستھان تے ) نامک مسجداں دا نرمان کروایا | کتبمنار ، جس نوں ” شیخ خواجہ کتبدین بکھتیار کاکی ” دی یاد وچّ بنایا گیا ہے ، دے نرمان کارج نوں شروع کرن دا سہرا وی کتبدین ایبک نوں ہی جاندا ہے | اک مانتا دے انوسار کیہا جاندا ہے کہ ایبک نے شاسن کال وچّ بکری تے شیر اک ہی گھاٹ تے پانی پیندے سن |

موت 

اپنے شاشن کال دے چار سال بعد 1210 عیسوی وچّ لاہور وچّ چوگان ( پولو ) کھیڈدے سمیں گھوڑے توں ڈگن کارن ایبک دی موت ہو گئی | کتبدین ایبک دا مقبرہ لاہور وچّ ہی ہے |