لنگاہ سلطنت
لنگاہ سلطنت | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1445–1530 | |||||||||
![لنگاہ سلطنت دا تقریباً علاقہ اپنی وڈی حد تک، تقریباً 1475 عیسوی۔[۱]سانچہ:Dubious](/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Map_of_the_Langah_Sultanate_circa_1475_CE.png) لنگاہ سلطنت دا تقریباً علاقہ اپنی وڈی حد تک، تقریباً 1475 عیسوی۔[۱]سانچہ:Dubious | |||||||||
| حیثیت | سلطنت | ||||||||
| دار الحکومت | ملتان | ||||||||
| مذہب | اسلام | ||||||||
| حکومت | موروثی بادشاہت | ||||||||
| سلطان | |||||||||
• 1445–1469 | قطب الدین محمد اول لنگاہ | ||||||||
• 1527–1530 | لشکر خان لنگاہ | ||||||||
| تاریخی دور | اخیر قرون وسطی دا دور | ||||||||
• قیام | 1445 | ||||||||
• موقوفی نطام | 1530 | ||||||||
| |||||||||
| موجودہ حصہ | پاکستان | ||||||||
لنگاہ سلطنت 15ویں تے 16ویں صدی دے وچکار لہندے برصغیر دے پنجاب دے علاقے چ قائم قرون وسطی دی اک سلطنت سی ۔ ایہ تھلویں دوآب ٹریک دی غالب طاقت سی جسدا مرکز ملتان سی ۔ لنگا سلطنت 1527ء چ الحاق کر لئی گئی پر 1530ء چ مغلیہ سلطنت نال ضم ہون تک اسدا خودمختار اختیار سی ۔
سلطنت نے ڈیراجات دا علاقہ میرانی کرائے دے فوجیاں نوں دے دتا جو اس اُتے حکومت کردے سن انہاں دے براہ راست کنٹرول دے طور اُتے ۔
اصل
[سودھو]ملتان دے لنگاہ سلطاناں دی شناخت دے بارے وچ اک بحث جاری اے۔ 16ویں صدی دے مصنف تے تاریخ حقی دے مصنف ، عبد الحق نے تفصیل نال دسیا کہ بدھان خان، لنگاہ سلطاناں چوں اک، بلوچاں دے لنگہ قبیلے دی اولاد سی ۔ [۱][۲][۳] سندھ تے جنوبی پاکستان دی تریخ وچ مہارت رکھنے والے مورخ ، سہیل ظہیر لاری نے وی انہاں نوں بلوچ قرار دتا اے۔ [۴]
تاہم، دوجے غیر عصری ذرائع نے وی انہاں نو راجپوتاں [۵] یا جٹاں دے لنگاہ قبیلے دی اولاد دے طور تے دسیا اے ۔ [۶]
تریخ
[سودھو]امیر تیمور دے 1398ء چ حملے دے بعد سلطنت دہلی بہت کمزور ہوگئی تے ملتان شہر سلطنت دہلی توں آزاد ہوگئیا ۔ وسنیکاں نے 1438 وچ مشہور صوفی بہاء الدین زکریا دی اولاد شیخ یوسف قریشی نوں حکمران دے طور تے چنیا۔ اوہ اک نرم دل تے ناتجربہ کار حکمران سی۔ لنگاہ دے سردار رائے صحرا نے 1445ء چ اپنے قبائلیاں دی مدد نال رات نوں شہر تے حملہ کر دتا تے شیخ یوسف نوں گرفتار کر لیا تے اپنے آپ نوں سلطان قرار دے دتا ۔ اس طرح ملتان لنگاہ قبیلے دے پاس چلا گیا ، [۱] اس طرح لنگاہ سلطنت دا قیام ہويا ۔[۱] سلطان حسین اول دا دور حکومت ، جس نے 1469 توں 1498 تک حکومت کيتی ، لنگاہ سلطاناں وچوں سب توں مشہور سمجھیا جاندا اے۔ [۱] اس دوران ملتان وچ خوشحالی دا سامنا کرنا پيا ، تے بلوچ آبادکاراں دی اک وڈی تعداد شاہ حسین دی دعوت اُتے شہر پہنچ گئی۔ [۱] شاہ حسین نے تاتار خان تے باربک شاہ دی سربراہی وچ دہلی دے سلطاناں دی حملے دی کوشش نوں کامیابی توں پسپا کردتا ۔ [۱] اس نے شیخ یوسف نوں دوبارہ بحال کرنے دی کوششاں دا مقابلہ کيتا ، جو دہلی دے سلطاناں دے تحت پناہ لے چکے سن ۔ آخر کار اس نے سکندر لودھی دے نال امن معاہدہ کیتا تے اپنے بیٹے دے حق وچ دستبردار ہو گیا۔ اس دے جانشین ، بدھن خان ، جس نے سلطان محمود شاہ اول دا خطاب سنبھالیا ، نے سلطنت نوں وراثت وچ لیا جو گوانڈھی علاقےآں اُتے محیط سی ، جس وچ چنیوٹ تے شورکوٹ دے شہر شامل سن ۔ [۱] لنگاہ دے دور وچ بلوچ قبیلےآں دی اک وڈی تعداد نوں فوجی خدمت دے لئی باری باری ڈیراجات بارڈر وچ آباد ہونے دی اجازت دتی گئی۔ [۷][۸]
زوال
[سودھو]
.png){kind=small}
سلطان حسین اول اپنے سندھ پار دے قبضےآں نوں برقرار رکھنے وچ ناکام ہونے دی وجہ توں ڈیرہ اسماعیل خان دے آس پاس دا علاقہ 1469 یا 1471 وچ سردار ملک سہراب ڈودائی نوں تفویض کر دتا تے اسنوں "جاگیردار" مقرر کيتا۔ [۱۰] محمود لنگاہ دے دور حکومت وچ اس دے وزیر نے بغاوت کیتی تے خود نوں شورکوٹ دا آزاد حکمران قرار دتا۔ سلطان حسین دوم دے دور حکومت وچ ارغون خاندان دے حکمران شاہ حسین نے شہر اُتے حملہ کیتا سی ، غالباً بابر دے اصرار اُتے ۔ [ 1 ] ملتان 1528 وچ اک طویل محاصرے دے بعد گر گیا تے شاہ حسین نے اپنے بیٹے مرزا عسکری نوں شہر دا گورنر مقرر کيتا ، جس دی مدد لنگر خان نے دی ، جو سلطان محمود لنگاہ اول دے طاقتور امیراں وچوں اک سی ۔ تاہم، گورنر نو شہر توں باہر کڈ دتا گیا۔ سلطان محمود ثانی دے ماتحت باغیاں نے کجھ عرصے لئی ملتان نوں آزادانہ طور تے چلایا [۱۱] لیکن 1541ء چ شیر شاہ سوری نے ملتان تے قبضہ کر لیا ، تے سلطنت ختم ہوگئی ۔ [ [۱۲]
اسلامی دنیا دے نال تجارت دے لئی ٹرانس ریجنل مرکنٹائل مرکز دی حیثیت توں ملتان دی حیثیت سلطنت دے دور وچ غالب رہی۔ اوہناں دے دور حکومت دے دوران، ملتان قندھار تے دہلی دے وچکار قافلیاں دا بنیادی رستہ بن گیا ۔ ملتان دے اثر و رسوخ دی حد باکو ، آذربائیجان وچ ملتانی کاروانسرا دی تعمیر وچ وی ظاہر ہُندی اے — جو 15 واں صدی وچ شہر دا دورہ کرنے والے ملتانی تاجراں نوں رہائش دینے دے لئی تعمیر کيتا گیا سی۔ [۱۳] ازبک شہر بخارا دے قانونی ریکارڈ وچ نوٹ کیتا گیا اے کہ ملتانی تاجراں نے 1550 دی دہائی دے آخر وچ شہر وچ آباد تے زمین دی ملکیت کيتی۔ [۱۴]
اس دور دی اک ہور اہم خصوصیت بلوچ قبائل دی ہجرت تے انہاں دا جنوبی پنجاب وچ آباد ہونا سی ۔ [ 1 ] اوہ جلدی ای فوج دا مرکز بن گئے [۱] [۸] تے ڈیراجات ورگے علاقیاں چ سیاسی عہدے سنبھالے ۔
وزیر صاحب
[سودھو]لنگاہ سلطنت دے معروف وزراء دی فہرست درج ذیل اے:
- عماد الملک (1469–1499)، اوہ حسین لنگا اول دا وزیر سی ۔ اسنے اسدے خلاف بغاوت کیتی اتے اسنوں قید کر دتا گیا۔
- جام بایزید (1499–1503)، اوہ محمود لنگاہ اول دا وزیر سی سلطان نال تناؤ والے تعلقات دی وجہ توں اس نے بغاوت کیتی تے اپنے آپ نوں سورکوٹ دا آزاد حکمران قرار دتا۔ [۱۵]
- شجاع بخاری (1503–1518)، اوہ محمود لنگاہ دے وزیر سن ۔
- لنگر خان (1518–1526)، اوہ سلطنت دا آخری وزیر سی ۔ اس نے شاہ حسین ارغون نوں ملتان اُتے قبضہ کرنے وچ مدد دتی۔
حکمران
[سودھو]| لقب | ذاتی ناں | دور حکومت |
|---|---|---|
| Sultan Qutbu'd-Din Mahmud I سلطان قطب الدین محمود اول |
Rai Sahra Langah رائے ساحرہ لنگاہ |
1445 – 1469 |
| Sultan Husseyn I سلطان حسین اول |
Husseyn Shah Langah حسین لنگاہ |
1469 – 1498 |
| Sultan Feroz سلطان فیروز |
Feroz Khan Langah فیروز خان لنگاہ |
1498 – 1499 |
| Sultan Husseyn I سلطان حسین اول |
Husseyn Shah Langah حسین لنگاہ |
1499 – 29 August 1502 |
| Sultan Mahmud II سلطان محمود دوم |
Budha Khan Langah بدھا خان لنگاہ |
30 August 1502 – 1525 |
| Sultan Husseyn II سلطان حسین دوم |
Husseyn Langah حسین لنگاہ |
1525 – 1527 |
| Sultan Lashkar سلطان لشکر |
Lashkar Khan Langah لشکر خان لنگاہ |
1527 – 1530 |
ایہہ وی ویکھو
[سودھو]حوالے
[سودھو]- ↑ ۱.۰ ۱.۱ ۱.۲ ۱.۳ ۱.۴ ۱.۵ ۱.۶ ۱.۷ ۱.۸ (1998) History of civilizations of Central Asia, v. 4: THE REGIONS OF SIND, BALUCHISTAN, MULTAN AND KASHMIR: THE HISTORICAL, SOCIAL AND ECONOMIC SETTING. Unesco, 305. ISBN 978-92-3-103467-1.
- ↑ (1962) Journal of Indian History (in en). Department of Modern Indian History, 24. “Multan did not re- main unaffected by the sharp decline in the authority of the Sultan, and in 1437 Budhan Khan Sindhi, leader of the Baloch tribe of Langahs, collected his followers at Uch and marched upon Multan.”
- ↑ Balocu, Nabī Bak̲h̲shu K̲h̲ānu (1995). Lands of Pakistan: Perspectives, Historical and Cultural (in en). el-Mashriqi Foundation, 110. “...Budhan Khan of Sindh, the chief of the Baloch tribe of the Langah, assembled his force at Uch and invaded Multan.”
- ↑ Lari, Suhail Zaheer (1994). A History of Sindh (in en). Oxford University Press, 108. ISBN 978-0-19-577501-3. “Langahs, a Baloch tribe that had manoeuvred to become the overlords of Multan.”
- ↑ (1965) Sher Shah and His Times (in en). Orient Longmans, 286. “Under the shadow of Rajput Langah dynasty of Multan...”
- ↑ Wagha, A. (1990). The Siraiki Language: Its Growth and Development. Dderawar Publications, 107. “In the first quarter of the 16th century A.D. the Langah Jat rulers of Multan encouraged the Balochs to be settled in Derajat by granting Jageers in return for which they were to render as military service.”
- ↑ (1997) A History of the Peoples of Pakistan: Towards Independence. Oxford University Press, 167. ISBN 9780195778199.
- ↑ ۸.۰ ۸.۱ Unesco (1998-01-01). History of Civilizations of Central Asia (in en). UNESCO. ISBN 978-92-3-103467-1.
- ↑ (1978) A Historical atlas of South Asia. Chicago: University of Chicago Press, 39, 147. ISBN 0226742210. Archived 2022-02-06 at the وے بیک مشین
- ↑ (1871) The District of Dera Ismail Khan, Trans-Indus.
- ↑ Davies, pp. 627-8
- ↑ (2005) Medieval India: From Sultanat to the Mughals Part – II. Har-Anand Publications. ISBN 9788124110669.
- ↑ (1963) Amity, Volumes 1-3. Indo-Soviet Cultural Society, 135.
- ↑ Levi, Scott (2016). "Caravans: Punjabi Khatri Merchants on the Silk Road". Penguin UK. Penguin UK. ISBN 9789351189169. https://books.google.com/books?id=-uviBQAAQBAJ&q=multan&pg=PT7.
- ↑ Ferishta, II, p,329; Nahawandi, I, p.278.