مارواڑی بولی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
مارواڑی
मारवाड़ी
چ مقامی گجرات، ہریانہ، پاکستان اتے نیپال
علاقہ راجستھان، گجرات، ہریانہ، سندھ
بولن والے
22 ملیان (2001 مردمشماری – 2007)[1]
Census results conflate some speakers with Hindi.[2]
2 million counted for Dhundari here; 30 million total Marwari if Dhundari is 9.6 million (see Dhundari)
انڈو-یوروپیئن
دیوناگری، فارسی-عربی
بولی کوڈ
ISO 639-2 mwr
ISO 639-3 mwrinclusive code
Individual codes:
dhd – Dhundari
rwr – Marwari (India)
mve – Marwari (Pakistan)
wry – Merwari
mtr – Mewari
swv – Shekhawati
hoj – Harauti
gig – Goaria
ggg – Gurgula
Glottolog None
raja1256  (scattered in Rajasthani)[4]

ماڑوری (مارواڑی؛ مارواڑی، مارواڑی ) راجستھان دے بھارتی صوبے وچ بولی جاندی راجستھانی بولی اے۔ ماروری نوں گجرات، ہریانہ، پاکستان اتے نیپال وچ وی بولیا جاندا اے۔مارواڑی نوں لگبھگ 2 کروڑ دی بولن والی آبادی اے اتے ایہہ راجستھانی دیاں سبھ توں زیادہ بولن والی بولی اے۔ زیادہ تر بولن والے راجستھان وچ رہندے ہن، سندھ وچ قریب ڈھائی لکھ بلارے اتے نیپال وچ قریب 25 ہزار بلارے ہنّ۔ ماروری دیاں دو درجن لہجے ہن۔

مارواڑی نوں عامَ طور تے ہندی، مراٹھی، نیپالی اتے سنسکرت دی طرحاں پرچلت دیوناگری لپی وچ لکھیا جاندا اے حالانکہ ایہہ تریخی طور تے مہاجنی وچ لکھی گئی سی۔ مگر پاکستان دے ماڑوری بولن والے علاقیاں دے وچ نستعلیق لپی ورتی جاندی اے۔ حال وچ ماروری دی سکھیا اتے سرکار دی بولی دے روپ وچ کوئی سرکاری درجہ نہیں اے۔ سرکار نے اس بولی نوں مانتا دین اتے اس نوں شیڈولڈ درجہ دین لئی دھکہ ملیا سی۔ راجستھان سرکار راجستھانی بولی نوں سرکاری بولی دی مانتا دندی اے۔

اجے وی بیکانیر اتے اس دے آلے دوآلے مکمل طور تے مارواڑی بولی جاندی اے۔ اس بولی دے گروہ اتے انتراں دی پچھان کرن اتے اوہناں دی زمرہ بندی کرن لئی یتن چلدے رہندے ہنّ۔

اتہاس[لکھو]

ایہہ کیہا جاندا اے کہ مارواڑی اتے گجراتی گجراں دی بولی مارو-گرجر توں ترقی یافتہ ہوئی سی۔[5] گرجر آبرانشتر دا رسمی گرائمر، جین مانک اتے مشہور گجراتی ودوان ہیمچندرا سوری ولوں لکھی گئی سی۔

لیکسس[لکھو]

ایہہ ہندی دے نال 50% -65% لیکسیل سمروپیؤ سانجھا کردا اے (ایہہ سودیش 210 شبد لسٹ تے مشتمل اے) ماروری وچ ہندی دے بہت سارے شبد ہن۔ پرمکھ فونیٹک پتراں وچ ہندی وچ / / / مارواری وچ / ایچّ / وچ شامل ہن۔ اداہرن لئی، / سونا / 'سونا' (ہندی) اتے / آنو / 'سونے' (ماروری)۔

دھنی سائنس[لکھو]

/ہ/ سور بدلدا اے۔ مارواڑی دے سوراں وچ بہت سرناناں اتے پچھگچھاں ہندی دے ہنّ۔

لپی[لکھو]

مارواڑی عامَ طور تے دیوناگری لپی وچ لکھی جاندی اے، حالانکہ مہانجنی لپی بولی نال روائتی طور تے جڑی ہوئی اے۔ روائتی طور تے اسنوں مہاجنی لپی (جس وچ سور نہیں ہندے ہن، صرف وئنجن ہندے اے) وچ لکھیا جاندا اے۔[6]

روپ سائنس[لکھو]

ماروری دی بولی دا ڈھانچہ ہندی دے برابر اے۔ اسدا پرائمری شبد حکم وشا-وستو-کریا اے۔ مارواری وچ ورتے گئے زیادہ تر ویاکھیاواں اتے ملانکن ہندی وچ ورتے جاندے شبداں نالوں وکھریاں ہن۔ گھٹ توں گھٹ مارواری اتے ہاروتی دی اک خاصیت اے۔

جغرافیائی ونڈ[لکھو]

ہرا رنگ راجستھان وچ ماروری بولی بولن والے نوں وکھاندا اے اتے حلقہ ہرا رنگ درساؤندے ہن کہ بلارے اپنی بولی نوں مارواڑی دے طور تے پچھاندے ہنّ

مارواری مکھ طور تے راجستھان دے بھارتی صوبے وچ بولی جاندی اے۔ مارووری دے بلارے سارے بھارت اتے ہور دیساں وچ مکمل طور تے ہنّ۔ پر ایہہ گجرات اتے پاکستان دے راجستھان نال لگدے علاقےآں وچ سبھ توں ودھ ملدے ہنّ۔ کئی اسدا لہجہ: تھادی (پوربی جیسلمیر ضلعے اتے اتر پچھم جودھپور ضلعے وچ بولیا جاندا اے)، باگگی (ہریانہ دے نیڑے)، بھتراؤتی، سروہی، اتے گوداوری ہنّ۔[7]

حوالے[لکھو]

  1. مارواڑی at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Dhundari at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Marwari (India) at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Marwari (Pakistan) at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Merwari at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Mewari at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Shekhawati at Ethnologue (18th ed., 2015)
    (Additional references under 'Language codes' in the information box)
  2. Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues، Indian 2001 census
  3. Ernst Kausen, 2006. Die Klassifikation der indogermanischen Sprachen (Microsoft Word، 133 KB)
  4. (2013) "Rajasthani", Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  5. Ajay Mitra Shastri (2005). Revealing India's past: recent trends in art and archaeology. Aryan Books International, 227. “It is an established fact that during 10th-11th century.۔.۔.Interestingly the language was known as the Gujjar Bhakha.۔” 
  6. Pandey, Anshuman. 2010. Proposal to Encode the Marwari Letter DDA for Devanagari
  7. Masica, Colin P. (1991). The Indo-Aryan languages, Cambridge language surveys. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-23420-7.