محی الدین بن قرناص

محی الدین بن قرناص
(عربی وچ: أحمد بن مُحمَّد بن مُحمَّد بن علي بن هبة اللَّه بن أحمد الحموي)
مقام پیدائش	حماۃ
وفات	سنہ 1287   حماۃ
عملی زندگی
پیشہ	شاعر ،  ادیب ،  جج ،  کاتب
مادری زبان	عربی
پیشہ ورانہ زبان	عربی
باب ادب

محی الدین بن قرناص اک ادیب ، شاعر تے قاضی سن ۔ اوہ شام دے شہر حماہ نال تعلق رکھدے سن تے اک ایداں دے گھرانے دے فرد سن جو فضل و کمال تے ادب وچ مشہور سی۔ اوہ ستويں صدی ہجری وچ زندہ رہے تے شمار ایداں دے ادباء وچ ہُندا اے جو نسبتاً گمنام بلکہ فراموش شدہ قرار پائے۔

نام، کنیت تے لقب

اس دا پورا ناں احمد بن محمد بن محمد بن علی بن ہبۃ اللہ بن احمد بن ہبۃ اللہ بن علی بن حسین بن محمد بن علی بن جعفر بن عبید اللہ بن طاہر بن حسین بن مصعب بن زریق بن ماہان سی۔ اوہ ابن قرناص حموی دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔ انہاں د‏‏ی کنیت ابو فضل تے ابو عباس سی لقب دوباش سی۔ "ابن قرناص" کہلانے د‏‏ی وجہ ایہ سی کہ انہاں دے جدِ اعلیٰ ہبۃ اللہ بن علی "قرناص" دے ناں تو‏ں معروف سن ۔

پیدائش تے نشوونما

محی الدین بن قرناص د‏‏ی پیدائش حماہ وچ ہوئی تے اوتھے پرورش پائی۔ انہاں د‏‏ی پیدائش دے سال دا تذکرہ مصادر وچ نئيں ملدا، لیکن غالب گمان اے کہ اوہ ستويں صدی ہجری دے ابتدائی عشرے وچ پیدا ہوئے۔ اوہ اک معزز تے صاحبِ علم گھرانے وچ پیدا ہوئے جو ایوبی سلاطین تو‏ں قریبی تعلق رکھدا سی۔ انہاں نے ایوبیاں د‏‏ی خدمت کيتی تے انہاں دے دور وچ دیوان الانشاء (سرکاری کتابت و مراسلت دا محکمہ) دے منصب اُتے فائز ہوئے۔

ایہ منصب صرف اوہی شخص حاصل کردا سی جو فنِ کتابت وچ مہارت تے کمال رکھدا ہوئے۔ اس دے نال نال انہاں نے ریاست دے اہ‏م عہدےآں اُتے وی خدمات انجام دتیاں تے بالآخر قاضی دے منصب اُتے فائز ہوئے۔

علمی و ادبی سبھیاچار

محی الدین بن قرناص نے ادب نو‏‏ں اپنا اوڑھنا بچھونا بنایا ایتھ‏ے تک کہ اوہ اک مایہ ناز شاعر تے بلیغ ادیب بن گئے۔ اوہ زبانِ عربی تے اس دے آداب اُتے غیر معمولی دسترس رکھدے سن ۔ قدیم شاعر دے دواوین دا مطالعہ کردے تے اپنے کلام وچ انہاں دے اشعار دا تضمین وی کردے۔ شام وچ اصحابِ سلطان دے ہاں اوہ عزت و احترام د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھے جاندے سن ۔ انہاں نے رسائلِ دیوانی تے رسائلِ اخوانی وی لکھے تے اپنے معاصر اہلِ علم و ادب جداں قاضی تاج الدین بن الاثیر، ابن خلکان تے ابن عدیم دے نال مکتوبات دا تبادلہ کيتا۔

ادب

عربی متن

پنجابی ترجمہ

خُذْهُ إِلَيْكَ أَدْهَمًا مُحَجَّلَا مَنْ يَعْلُ يَوْمًا مَتْنَهُ فَقَدْ نَجَا يُرِيكَ مِنْ تَحْجِيلِهِ وَلَوْنِهِ طُرَّةَ صُبْحٍ تَحْتَ أَذْيَالِ الدُّجَى مَنْ لِقَلْبِي مِنْ جَوْرِ ظَبْيٍ هَوَاهُ لِي شُغْلٌ عَنْ حَاجِرٍ وَالْعَقِيقِ خَصْرُهُ تَحْتَ أَحْمَرَ الْبُنْدِ يُحْكِي خِنْصَرًا فِيهِ خَاتَمٌ مِنْ عَقِيقِ

لے جا اسنو‏ں، ایہ سیاہ اے تے پیشانی و پیر اُتے سفید داغاں والا اے، جو کدی اس د‏ی پیٹھ اُتے سوار ہويا، اوہ نجات پا گیا۔ اس دے سفید نشانات تے رنگ تینو‏ں دکھاندے نيں جداں اندھیریاں دے دامن تلے صبح د‏‏ی لٹ جھانکدی ہوئے۔ میرے دل نو‏‏ں اس غزال د‏‏ی جفا تو‏ں کون بچائے، مینو‏ں حاجِر تے عقیق تو‏ں وی غافل کر رکھیا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کمر سرخ پٹی دے تھلے ایويں لگتی اے جداں چھوٹی اُنگݪ وچ عقیق د‏‏ی انگوٹھی دمک رہی ہوئے۔

ابن قرناص د‏‏ی نثر اُتے قدرت تے فصاحت جھلکدی ا‏‏ے۔ تھلے چند اقتباسات انہاں د‏‏یاں تحریراں تو‏ں:

وفات

محی الدین بن قرناص اپنی زندگی دے آخری وقت تک حماہ وچ قاضی دے منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ انہاں د‏‏ی وفات سنہ 675ھ وچ ہوئی تے بعض روایات وچ سنہ 685ھ وی مذکور ا‏‏ے۔