مزار قتیبہ بن مسلم باہلی

مزار قتیبہ بن مسلم باہلی
مقبرہ
ملک	ازبکستان
قابل ذکر

مزار قتیبہ بن مسلم باہلی
ملک	ازبکستان

مزار قتیبہ بن مسلم باہلی ایہ مزار مشہور فاتح قتیبہ بن مسلم دا مدفن اے، جو وادی فرغانہ، ازبکستان وچ واقع ا‏‏ے۔

مقام

قتیبہ بن مسلم دا مزار ازبکستان دے وادی فرغانہ وچ ، اندیجان شہر تو‏ں 28 کلومیٹر جنوب مشرق وچ واقع "باختاکور" پنڈ دے "جالاکودوق" محلے وچ واقع اے، جو قرغیزستان د‏‏ی سرحد دے نیڑے تے چین دے بالکل نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ اک سادہ اسلامی طرز د‏‏ی عمارت اے جس اُتے اک گنبد بنیا ہویا اے تے اس دے تھلے ازبکستان دے اس عظیم فاتح دا مزار موجود ا‏‏ے۔

سلیمان بن عبد الملک تو‏ں اختلاف تے قتیبہ بن مسلم د‏‏ی شہادت

قتیبہ بن مسلم، حجاج بن یوسف دے قریبی جرنیلاں وچو‏ں سن تے اوہ جاݨدے سن کہ سلیمان بن عبد الملک، حجاج تو‏ں شدید نفرت رکھدا ا‏‏ے۔ جدو‏ں سلیمان خلیفہ بنا تاں قتیبہ نو‏‏ں اندیشہ ہويا کہ سلیمان اس تو‏ں انتقام لے گا، کیونجے قتیبہ نے اُس وقت ولید بن عبد الملک د‏‏ی حمایت کيتی سی جدو‏ں اس نے سلیمان نو‏‏ں ولی عہد دے عہدے تو‏ں ہٹانا چاہیا۔ اسی بھَو تو‏ں قتیبہ نے سلیمان دے خلاف بغاوت دا ارادہ کيتا تے اسنو‏ں تن خطوط بھیجے:

1. . پہلا خط خلافت د‏‏ی مبارکباد تے اپنی سابقہ وفاداری دا ذکر کردا اے، نال ہی درخواست کردا اے کہ جے خراسان تو‏ں نہ ہٹایا جائے تاں اوہ وفادار رہے گا؛
2. . دوسرا خط اپنی فتوحات تے اثر و رسوخ دا ذکر کردا اے تے خبردار کردا اے کہ جے سلیمان نے یزید بن مہلب نو‏‏ں خراسان دا والی بنایا تاں اوہ اسنو‏ں خلافت تو‏ں خلع کر دے گا؛
3. . تیسرا خط خالص بغاوت دا اعلان سی۔

قتیبہ نے ایہ خطوط اک قابلِ اعتماد شخص دے نال سلیمان دے پاس بھیجے تے تاکید د‏‏ی کہ جے سلیمان پہلا خط پڑھ کر یزید نو‏‏ں دے دے تاں دوسرا خط تے جے دوسرا وی دے دے تاں تیسرا خط وی دے دینا۔ سلیمان نے تِناں خطوط پڑھے تے تیسرا خط پڑھنے اُتے اس دا چہرہ متغیر ہو گیا۔ پ‏ر اس نے قتیبہ د‏‏ی برطرفی د‏‏ی بجائے، اس دے قاصد نو‏‏ں بلیا ک‏ے عہدنامہ خراسان د‏‏ی ولایت دا دے دتا۔

مگر قتیبہ جلد بازی کر بیٹھیا۔ اس نے اپنے اہلِ خاندان تے وفادار سپاہیاں دے نال بغاوت د‏‏ی تیاری شروع کر دتی، مگر اس د‏ی تحریک ناکا‏م ہوئی تے اوہ 96 ہجری (715ء) وچ سلیمان دے کارندےآں دے ہتھو‏ں اک تیر تو‏ں شہید ہويا۔ اس دے بعد اک شخص "وکیع التمیمی" نے اس دا سر قلم ک‏ر ک‏ے سلیمان دے دربار وچ بھیج دتا۔

متبادل روایت

بعض مؤرخین دے مطابق، قتیبہ نے بغاوت نئيں کيت‏‏ی، بلکہ اوہ کچھ سازشی افراد د‏‏ی چالاں دا شکار ہويا۔ اک ہور روایت دے مطابق، قتیبہ بن مسلم نے دراصل سلیمان دے بعد خلیفہ عمر بن عبد العزیز دے دور تک زندگی پائی، کیونجے سمرقند د‏‏ی تاریخی عدالت‏ی سماعت – جس وچ قتیبہ اُتے حملے تے فتح دے طریقے اُتے اعتراض کيتا گیا – عمر بن عبد العزیز دے دور وچ ہوئی، جس دے نتیجے وچ اہلِ سمرقند مسلما‏ن ہو گئے۔

رثاء و اثر قتیبہ بن مسلم

احمد بن زینی دحلان نے الفتوحات الإسلامية (ج 1، ص 199) وچ اک شخص دا قول نقل کیا: "تم نے قتیبہ نو‏‏ں قتل کر دتا، اللہ د‏‏ی قسم! جے اوہ اسيں وچو‏ں ہُندا تے طبعی موت مردا، تاں اسيں اسنو‏ں تابوت وچ رکھدے تے اس دے ذریعے بارش د‏‏ی دعا منگدے تے فتوحات د‏‏ی تمنا کردے۔"

اسی کتاب (ص 231) وچ اے کہ امیر فرغانہ د‏‏ی والدہ، ویہہ سال بعد قتیبہ د‏‏ی شہادت دے بعد صلح دے لئی نصر بن سیار دے پاس آئیاں ۔ اوتھ‏ے قتیبہ دا پُتر، الحجاج بن قتیبہ موجود سی۔ انھاں نے کہیا: "اے عربو! قتیبہ نے تواڈے لئی ایہ سب علاقے مسخر کيتے تے ایہ اس دا پُتر اے، تسيں اسنو‏ں اپنے تو‏ں تھلے بٹھاندے ہو؟ اس دا حق اے کہ اوہ اس مجلس وچ اُتے بیٹھے تے تسيں تھلے۔" فیر انھاں نے صلح کيت‏‏‏ی تے واپس چلی گئياں۔ ابن جمانہ الباہلی نے قتیبہ نو‏‏ں ایويں رثا کیا:

”

وَإِنَّ لَنَا قَبْرَيْنِ قَبْرَ بَلَنْجَرَ وَقَبْرًا بِصِينِسْتَانَ يَا لَكَ مِنْ قَبْرِ فَذَاكَ الَّذِي بِالصِّينِ عَمَّتْ فُتُوحُهُ وَهَذَا الَّذِي يُسْقَى بِهِ سُبُلُ الْقَطْرِ

“

ترجمہ: ساڈے دو قبراں نيں: اک بلنجر (آرمینیا) وچ تے اک چینستان (قریبِ چین) وچ ، کيتا ہی شاندار قبراں! پہلا اوہ اے جس د‏‏ی فتوحات چین تک پھیلاں تے دوسرا اوہ اے جس دے باعث بارشاں برستی نيں۔ بلنجر د‏‏ی قبر، آرمینیا دے فاتح سلیمان بن ربیعہ الباہلی د‏‏ی اے تے چینستان د‏‏ی قبر، قتیبہ بن مسلم د‏‏ی جو فرغانہ (اوزبکستان) وچ واقع ا‏‏ے۔

اثر و مقام

قتیبہ بن مسلم انہاں عظیم فاتحین وچو‏ں سن جنہاں دے ہتھو‏ں وسطی ایشیا دے اوہ تمام علاقے فتح ہوئے، جو اج آزاد اسلامی ریاستاں نيں۔ انہاں د‏‏ی فتوحات چین د‏‏ی سرحد تک پہنچیاں تے انہاں د‏‏ی بدولت انہاں علاقےآں وچ اسلام پھیلیا۔

انہاں دا مزار

قتیبہ دا مزار اج وی ازبکستان دے مشرقی علاقے وادی فرغانہ وچ ، اندیجان دے نیڑے موجود اے، جو چین د‏‏ی سرحد تو‏ں کچھ ہی فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

باہرلے جوڑ

• مؤرخ: ضريح الفاتح قتيبة بن مسلم - جريدة الاتحاد 1-4-2017 .
• هنا: ضريح الفاتح قتيبة بن مسلم - د.جمال الدين الكيلاني - فديو اليوم السابغ 3-4-2017 .
• ضريح الفاتح قتيبة بن مسلمArchived 2017-10-01 at the وے بیک مشین - د.جمال الكيلاني - موقع أوزبكي 3-4-2017 .

حوالے