معاہدہ قسطنطنیہ (1590)

معاہدہ قسطنطنیہ
ملک ترکی   مقام استنبول
نقصانات
منسوب بنام	سردار فرہاد پاشا
تریخ	۱۵۹۰
انتظامی تقسیم
ملک	ترکی
حصہ	بین الاقوامی معاہدہ
وقوع تھاں	استنبول

معاہدہ قسطنطنیہ دے بعد سلطنت عثمانیہ۔

معاہده قسطنطنیہ، جسنو‏ں استنبول دا امن یا معاہدہ فرہاد پاشا ( ترکی زبان: Ferhat Paşa Antlaşması ) وی کہیا جاندا اے، سلطنت عثمانیہ تے صفوی سلطنت دے درمیان وچ 1578–1590 د‏‏ی عثمانی صفوی جنگ دے خاتمے دا معاہدہ سی۔ اس اُتے قسطنطنیہ (موجودہ استنبول ) وچ 21 مارچ 1590 نو‏‏ں دستخط کيتے گئے سن ۔ جنگ اودو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں عثمانیاں نے، مراد ثالث دے زیر اقتدار، صفویاں د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، جارجیا وچ صفوی زمیناں اُتے حملہ کر دتا سی۔ سلطنت متعدد محاذاں تے اندرونی معاملات مثلا" خانہ جنگیاں، درباری سازشاں تو‏ں گھری ہوئی سی تاں نويں صفوی بادشاہ عباس اول، جو 1588 وچ تخت اُتے بیٹھیا سی، نے جنگ د‏‏ی بجائے غیر مشروط امن دا انتخاب کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ معاہدہ ہويا۔ اس معاہدے نے دونے مقابل حریفاں دے وچکار 12 سال د‏‏ی دشمنی ختم کردتی۔ بھانويں جنگ تے معاہدہ دونے ہی عثمانیاں دے لئی کامیابی سی تے صفویاں دے لئی سخت نقصان دہ سی، لیکن اس د‏ی نويں حیثیت بوہت گھٹ عرصے دے لئی رہی، جداں کہ اگلی کئی جنگاں وچ ، صفوی سلطنت دے تمام نقصانات پورے ہو گئے۔

جنگ

جس وقت ایہ جنگ شروع ہوئی اودو‏ں، صفوی سلطنت کمزور حکمران محمد خدابندہ دے تحت افراتفری د‏‏ی حالت وچ سی محمد خدابندہ د‏‏ی ابتدائی طور اُتے کامیاب جوابی کارروائی دے باوجود عثمانیاں نے آذربائیجان دے بیشتر صفوی صوبےآں (بشمول سابق راجگڑھ تبریز )، جارجیا ( کارتیلی، کاخیتی، مشرقی سمتشے میسکیٹی )، قرۃباغ، اریون، شیروان تے خوزستان اُتے قبضہ ک‏ر ليا سی۔ جدو‏ں سن 1588 وچ عباس اول تخت نشین ہويا تاں صفوی سلطنت حالے تک اندرونی مسائل تو‏ں دوچار سی ايس‏ے اثنا وچ عثمانیاں نے ايس‏ے سال بغداد تے اس دے فورا بعد گنجہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ اس تو‏ں وی ودھ مسائل (یعنی خانہ جنگی، بغاوت، تے سلطنت دے شمال مشرقی حصے وچ ازبکاں دے خلاف جنگ) تو‏ں دوچار عباس ناگوار شرائط دے نال اک توہین آمیز معاہدے اُتے دستخط کرنے اُتے راضی ہو گیا۔

معاہدہ

معاہدے دے مطابق، سلطنت عثمانیہ نے جنگ وچ بیشتر زمیناں حاصل کیتیاں۔ انہاں وچ بیشتر جنوبی قفقاز (جس وچ جارجیا دے صفوی علاقے شام‏ل سن، جو کارٹلی تے کاکیٹی اُتے مشتمل سن تے سمسٹے مِسکیٹی دے مشرقی حصہ دے نال نال صوبہ اریوان، قرۃ باغ تے شیروان)، آذربائیجان صوبہ (بشمول تبریز، لیکن اس وچ اردبیل شام‏ل نئيں سی، جو صفویاں دے اقتدار وچ ہی رہیا)، لرستان، داغستان، کردستان، شہرزور، خوزستان، بغداد تے میسوپوٹیمیا دے بیشتر حصے شام‏ل سن ۔ اس معاہدے وچ اک شق ایہ وی شام‏ل کيتی گئی سی جس وچ ایہ کہیا گیا سی کہ صفوی پہلے تن خلفا راشدین اُتے لعنت بھیجنے دا سلسلہ بند کرن گے، جو پہلے عثمانی - صفوی معاہدے یعنی امن اماسیا (1555) وچ وی شام‏ل سی فارسی سنی مسلک دے مذہبی رہنماواں دا احترام کرنے اُتے وی راضی ہو گئے۔

جنگ دے بعد

یہ معاہدہ سلطنت عثمانیہ دے لئی اک کامیابی سی کیونجے وسیع و عریض علاقےآں نو‏‏ں فتح ک‏ر ليا گیا سی۔ پ‏ر، نواں جمود ودھ دیر تک قائم نئيں رہیا۔ عباس اول، جس نے ہن عثمانیاں دے نال مرکزی محاذ اُتے امن معاہدہ دے بعد دوسرے امور (جنہاں وچ ازبک تے بغاوتاں) دے نال کامیابی تو‏ں نپٹتے وچ وقت تے وسائل بروئے کار لایا۔ جدو‏ں سلطنت عثمانیہ جلالی بغاوتاں تو‏ں دوچار سی تاں صفوی اپنے بیشتر زمیناں نو‏‏ں دوبارہ حاصل کرنے وچ کامیاب ہو گئے، جسنو‏ں عثمانی سلطنت نو‏‏ں اس معاہدے دے 22 سال بعد معاہدہ نصوح پاشا وچ قبول کرنا پيا۔

حوالے

• Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend۔ I.B.Tauris  Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend۔ I.B.Tauris  Shah Abbas: The Ruthless King Who Became an Iranian Legend۔ I.B.Tauris 
• اورگا، نکولا: گیسٹیچٹ ڈیس عثمانیشین ریخس والیوم۔ III، (ٹرانس: نیلفر ایپیلی) یدیڈیپی یائینلری، 2009 ، سانچہ:آئی ایس بی این
• Safavid Government Institutions۔ Mazda Publishers  Safavid Government Institutions۔ Mazda Publishers  Safavid Government Institutions۔ Mazda Publishers 
• Iran and the World in the Safavid Age۔ I.B.Tauris  Iran and the World in the Safavid Age۔ I.B.Tauris  Iran and the World in the Safavid Age۔ I.B.Tauris 
• The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730۔ Cambridge University Press  The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730۔ Cambridge University Press  The Politics of Trade in Safavid Iran: Silk for Silver, 1600–1730۔ Cambridge University Press 
• Medieval Islamic Civilization: L-Z, index۔ Taylor & Francis  Medieval Islamic Civilization: L-Z, index۔ Taylor & Francis  Medieval Islamic Civilization: L-Z, index۔ Taylor & Francis 
• Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia۔ ABC-CLIO  Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia۔ ABC-CLIO  Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia۔ ABC-CLIO 
• The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric۔ I.B.Tauris  The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric۔ I.B.Tauris  The Practice of Politics in Safavid Iran: Power, Religion and Rhetoric۔ I.B.Tauris 
• The Cambridge History of Iran۔ Cambridge University Press۔  The Cambridge History of Iran۔ Cambridge University Press۔  The Cambridge History of Iran۔ Cambridge University Press۔ 
• Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire۔ I.B.Tauris  Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire۔ I.B.Tauris  Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire۔ I.B.Tauris