معراج جامی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
معراج جامی

پیدائشی نام (اردو وچ: سید معراج مصطفٰی حسین ہاشمی ویکی ڈیٹا اُتے (P1477) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
جم 12 اپریل 1955 (69 سال)  ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


لہور،  پاکستان  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

وفات

رہائش گلشن اقبال
شہریت پاکستان  ویکی ڈیٹا اُتے (P27) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
عملی زندگی
مادر علمی سندھ یونیورسٹی  ویکی ڈیٹا اُتے (P69) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
تعلیمی اسناد ایم اے  ویکی ڈیٹا اُتے (P512) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
استاذ فدا خالدی دہلوی  ویکی ڈیٹا اُتے (P1066) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ شاعر،  مدیر،  ناشر،  افسانہ نگار  ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ ورانہ زبان اردو  ویکی ڈیٹا اُتے (P1412) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
شعبۂ عمل غزل،  ہائیکو،  ادارت،  اشاعت  ویکی ڈیٹا اُتے (P101) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
باب ادب

سید معراج جامی پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو بولی دے شاعر، کتاباں دے پبلشر، برطانیہ تو‏ں جاری ہونے والا علمی، ادبی تے تحقیقی مجلہ پرواز دے مدیر نيں۔ اوہ اردوکے نامور شاعر تے فلمی نغمہ نگار فیاض ہاشمی دے بھائی نيں۔

حالات زندگی[سودھو]

معراج جامی 12 اپریل، 1955ء نو‏‏ں لاہور، پاکستان وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا اصل ناں سید معراج مصطفٰی حسین ہاشمی، جامی تخلص تے قلمی ناں معراج جامی ا‏‏ے۔ جامی دا لاحقہ عبد الرحمٰن جامی تو‏ں روحانی عقیدت دے باعث اے ۔ان د‏‏ی پیدائش دے چند ہفتے بعد انہاں دے والدین کراچی آ گئے تے کچھ دن رہ ک‏ے صوبہ سندھ دے ضلع دادو وچ بس گئے۔ اس طرح جامی د‏‏ی تعلیم دا آغاز دادو وچ ہويا۔ انہاں نے پرائمری، سیکنڈری تے بی اے د‏‏ی تعلیم رسم و رواج دے مطابق اسکول تے کالج وچ حاصل کيتی۔ 1971ء وچ میٹرک کرنے دے بعد 1973ء وچ انٹرمیڈیٹ تے 1975ء وچ بی اے کیتا۔ 1977ء وچ انہاں دے والدین دے نال دوبارہ کراچی منتقل ہوئے گئے۔ کراچی آک‏ے پرائیویٹ امیدوار دے طور جامعہ سندھ تو‏ں ایم اے (اسلامک اسٹڈیز) تے ایم اے (اردو) دے امتحانات پاس کیتے۔[۱]

تعلیم تو‏ں فارغ ہوئے ک‏ے ذریعہ معاش دے 1979ء وچ کاٹن ایکسپورٹ کارپوریشن وچ ملازمت اختیار کر لئی۔ ایتھ‏ے معراج جامی نے تقریباً ویہہ برس کم کیتا۔ 1995ء وچ کاٹن ایکسپورٹ کارپوریشن دا ادارہ بند ہوئے جانے تو‏ں انہاں د‏‏ی ملازمت وی ختم ہوئے گئی۔ اس دے بعد انہاں د‏‏ی اپنی بنائی ہوئی ادبی انجمن بزم تخلیق ادب پاکستان انہاں دا ذریعہ معاش ا‏‏ے۔ انہاں نے اس بزم دے تحت اشاعتِ کتاباں دا اپنا کاروبار شروع کيتا، جو ہن تک جاری ا‏‏ے۔[۱]

شعر گوئی د‏‏ی ابتدا[سودھو]

ان د‏‏ی ادبی زندگی دا آغاز 1971ء وچ ہويا جدو‏ں اوہ میٹرک کرنے دے بعد اپنے بھائی فیاض ہاشمی دے پاس لاہور چلے گئے۔ فیاض ہاشمی دا شمار فلمی دنیا دے نامور تے کہنہ مشق شاعر وچ ہُندا سی ۔ لاہور وچ جامی دا قیام دو ماہ رہیا۔ اوہ اپنے بھائی دے نال ہر روز شام نو‏‏ں شاہ نور اسٹوڈیو، ایور ریڈی اسٹوڈیو تے باری اسٹوڈیو جاندے سن ۔ انہاں دناں فیاض ہاشمی د‏‏ی فلمی نغمہ نگاری وچ بہت شہرت سی۔ اس دے علاوہ اوہ فلمی کہانی، اسکرین پلے تے ڈائلاگ وی لکھ رہے سن ۔[۱] فیاض ہاشمی د‏‏ی صحبت یا لاہور د‏‏ی طلسماندی فضا دا اثر سی کہ یکاک معراج جامی نو‏‏ں وی شعر و شاعری تو‏ں دلچسپی پیدا ہوئے گئی۔ شعر کہہ ک‏ے ڈائری وچ لکھ لیندے لیکن کِس‏ے نو‏‏ں دکھاندے نئيں سن ۔ اتفاق تو‏ں اک دن انہاں د‏‏ی ڈائری انہاں دے بھائی فیاض ہاشمی نے دیکھی تاں اوہ بہت خوش ہوئے تے بہت حاصلہ افزائی د‏‏ی تے انہاں نو‏ں کِس‏ے استاد تو‏ں رجوع کرنے دا مشورہ وی دتا۔اک د ن اپنے گھر وچ منعقدہ محفل مشاعرہ وچ جامی د‏‏ی ملاقات اختر اندوری تو‏ں ہوئی۔ اختر اندوری نے معراج جامی دا ذوقِ سخن دیکھ ک‏ے انہاں نو‏ں فدا خالدی دہلوی تو‏ں ملوایا۔ فدا خالدی بیخود دہلوی جانشینِ داغ دہلوی دے شاگرد سن ۔ ایويں جامی نے شاعری وچ فدا خالدی تو‏ں اصلاح لینا شروع کر دتی۔[۲]

فن[سودھو]

معراج جامی نے ابتدا وچ غزلاں ہی کنيں۔ 1992ء وچ غزلاں دا اک مجموعہ روزن خیال دے ناں تو‏ں شائع ہويا۔ اس دے بعد انہاں نے نعت، منقبت تے قطعات وی لکھے۔ اس دے علاوہ انہاں نے ہائیکو تے جاپانی صنف سخن سین ریو وچ وی طبع آزمائی کيتی۔ 2003ء وچ انہاں دا سین ریو اُتے مشتمل مجموعہ بیوی تو‏ں چھپ کر 2003ء وچ شائع ہويا۔اردو وچ ایہ صنف باقاعدہ کتابی صورت وچ متعارف کرانے دا سہرا معراج جامی دے سرجاندا ا‏‏ے۔ 1985ء وچ امریکن کلچرل سینٹر کراچی د‏‏ی جانب تو‏ں منعقدہ مقابلہ شعرگوئی وچ 194 شاعر وچ اول انعام دے حقدار ٹھہرے۔ اوہ شاعری دے علاوہ افسانہ نگاری وی کردے نيں۔ ماہنامہ صریر وچ انہاں دے افسانے شائع ہوچکے نيں۔[۲] اوہ کئی بین الاقوامی ادبی رسالے دے مدیر تے نقاد وی نيں جو ذاتیات تو‏ں ہٹ کر صرف تخلیق دے حسن و قبح اُتے نظر رکھدے نيں تے اس دے نال نال اوہ اک ذمہ دار محقق وی نيں۔تیرگی، آئینہ، دُھپ، سائیاں، آسماں، روشنی ،رہبر، گھر زندگی، آفتاب، احساس، شجر، جناں، ہنر، دہر تے سکندر انہاں دے خاص استعارے نيں۔معراج جامی اک ایداں دے سخن گو نيں۔جن دے کلام وچ جدت وی اے تے روایت پرستی بھی۔مطالعہ تے مشاہدہ د‏‏ی وسعت نے انہاں دے کلام نو‏‏ں جلا بخشی اے ۔کلام جامی اپنے قاری اُتے فک‏ر ک‏ے نويں در وا کردا ا‏‏ے۔ بولی وبیان کيتی سادگی وبرجستگی، غنائیت، ندرت خیال، آفاقیت، عصری آگہی، رواں بحراں، مختصر زمیناں، بے ساختہ پن تے سلاست انہاں دے کلام دا خاصہ نيں۔ [۳] اوہ برطانیہ تو‏ں نکلنے والے ماہنامہ پرواز دے مدیر وی نيں۔

لکھتاں[سودھو]

  • روزن ِ خیال، کوکن اردو رائٹرز گلڈ، نیروبی کینیا، فروری 1992ء
  • بیوی سے چھپ کر (سین ریو)،بزمِ تخلیقِ ادب پاکستان،کراچی، ستمبر 2003ء
  • متعلقاتِ مشفق خواجہ (بہ اشتراک ساحر شیوی، صابر عثمانی)، یورپین اُردو سوسائٹی، لندن، 2008ء
  • انگلستان خدا کی شان، بزمِ تخلیقِ ادب پاکستان،کراچی، 2011ء[۴]
  • اردو کے مشہور اشعار، (بہ اشتراک غضنفر علی خان)، بزمِ تخلیقِ ادب پاکستان،کراچی، 2000ء
  • ساون میں دھوپ کا خالق: ودیا ساگر آنند

نمونۂ کلام[سودھو]

غزل

زمین فرش فلک سائبان لکھتے ہیں ہم اس جہان کو اپنا مکان لکھتے ہیں
ہمارے عہد کی تاریخ منفرد ہوگی لہو سے اپنے جسے نوجوان لکھتے ہیں
یہ جھوٹ ہے کہ حقیقت یہ جبر ہے کہ خلوص جو بے وفا ہیں انہیں مہربان لکھتے ہیں
جو آنے والے زمانوں سے با خبر کر دےجبین وقت پہ وہ داستان لکھتے ہیں
سمندروں کے ستم کی کہانیاں جامیدریدہ ہوتے ہوئے بادبان لکھتے ہیں[۵]

غزل

زندگی کیا ہر قدم پر اک نئی دیوار ہے تیرگی دیوار تھی اب روشنی دیوار ہے
کیوں بھٹکتے پھر رہے ہیں آج اربابِ خردکیا جنوں کے راستے میں آگہی دیوار ہے
بچ نہیں سکتی تغیر کے اثر سے کوئی شےپہلے سنتی تھی مگر اب دیکھتی دیوار ہے
ہم تو وابستہ ہیں ایسے دور سے جس دور میںآدمی کے راستے میں آدمی دیوار ہے
جذبۂ جہد و عمل سے زندگی کوہ گراںبے عمل ہو زندگی تو ریت کی دیوار ہے
آج اپنے دشمنوں سے کھل کے لڑ سکتا نہیںدشمنی کے راستے میں دوستی دیوار ہے
روح کیوں مضطر نہ ہو جامی حریم جسم میںجس طرف بھی دیکھتی ہے آہنی دیوار ہے[۶]

حوالے[سودھو]

  1. ۱.۰ ۱.۱ ۱.۲ احمد حسین صدیقی، دبستاناں دا دبستان (جلد دوم)، قرطاس پبلیکیشنز کراچی، 2005ء، ص 433
  2. ۲.۰ ۲.۱ احمد حسین صدیقی، دبستاناں دا دبستان (جلد دوم)، قرطاس پبلیکیشنز کراچی، 2005ء، ص 434
  3. سید محمد مستقیم نوشاہی ،کوئی دیکھے تاں آئینہ ہاں وچ (سید معراج جامی )
  4. تصانیف و تالیف، سید معراج جامی، بائیو ببلوگرافی ڈاٹ کام، پاکستان
  5. زمین فرش فلک سائبان لکھتے ہیں (غزل)، سید معراج جامی، ریختہ ڈاٹ او آر جی، بھارت
  6. زندگی کیا ہر قدم پر اک نئی دیوار ہے (غزل)، سید معراج جامی، ریختہ ڈاٹ او آر جی، بھارت