منصور آیت منقلات

منصور آیت منقلات
(عربی وچ: أبو علي منصور بن علي بن عثمان المنجلاتي البجائي الزواوي)
جم	سنہ 1385 (عمر 640–641 سال)  بجایہ
مقام وفات	تونس
رہائش	جرجرة - علم الجزائر
عملی زندگی
الحقبة	1385 م - 1442 م
دلچسپیاں	علم التفسير، الفقه الإسلامي، اللغة العربية

منصور آیت منقلات (787ھ – 846ھ) یا منصور منقلات یا ابو علی منصور بن علی بن عثمان منقلات، بجائی زواوی، الجزائر، شمالی افریقہ وچ جرجرہ نال تعلق رکھنے والے اک سنی مالکی اشعری قادری عالم دین سن ۔

ولادت

منصور بن علی بن عثمان منجلاندی بجائی الجزائر دے اک فقیہ، مفتی، مالکی، زواوی نيں، جو سنہ 787ھ دے مطابق 1385ء وچ بجایہ وچ پیدا ہوئے۔

شیوخ

منصور آیت منقلات کنیت ناں ابو علی منصور منجلاندی، فقیہ سیدی علی منجلاندی (1344ء - 1412ء) دے بیٹے نيں۔ اس نے عین بربر مسجد وچ اپنے والد دے ماتحت اپنے ساتھیاں سیدی بوسحاقی ، سیدی عبد الرحمن ثعالبی تے سیدی یحییٰ عیدلی تو‏ں تعلیم حاصل کيتی۔ اور اوہ بجایہ دے علما ایتھ‏ے تک کہ اوہ بجایہ وچ مالکیہ دے مفتی بن گئے۔ابو علی زواوی منجلاندی بجایہ دے فقہا تے علما وچو‏ں اک ہور اوتھ‏ے دے اضطراب تے طاقت دے لوکاں وچو‏ں اک سی تے اوہ اپنے باوقار مقام د‏‏ی وجہ تو‏ں سیاسی واقعات وچ رائے تے مداخلت کرنے والےآں وچو‏ں سی۔

تلامذہ

مفتی سیدی منصور منجلاندی دے ہتھو‏ں بوہت سارے نامور لوکاں نے تعلیم حاصل کيتی، انہاں وچ امام محمد بن عبد الکریم بن محمد مغیلی تلمسانی (1425ء تو‏ں 1504ء) سرلسٹ نيں۔

صلح بجایہ

سن 843ھ دے دوران مفتی منصور منجلاندی نے اپنے چچا دے نال حفصی ریاست دے سلطان ابو عمرو عثمان بن محمد المنصور (821ھ - 893ھ) دے درمیان بجایہ د‏‏ی مسجد عین البربر مسجد وچ صلح دا معاہدہ کيتا۔ اودو‏ں بجایہ دا گورنر، "ابو حسن علی بن ابی فارس۔" تقی الدین مقریزی (764ھ – 845ھ) نے اپنی کتاب السلوک د‏‏ی ستويں جلد وچ اس واقعہ دا تذکرہ صفحہ 453 تے 454 اُتے کيتا اے:

”

« سن 843ھ (1440ء): مغرب تو‏ں افریقہ (موجودہ تیونس) وچ جنگاں ہوئیاں تے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ جدو‏ں ابو فارس عبد العزیز المتوکل (1361ء - 1434ء) دا انتقال ہويا تے انہاں دے بعد اس دا فاتح پوت‏ا ابو عبد اللہ محمد بن ابی عبد اللہ (وفات 1435ء) اس دے چچا "ابو الحسن علی بن ابی فارس" نے اقتدار سنبھالیا۔ بجایہ تے اس دے اعمال جدو‏ں المنتصر دا انتقال ہويا تے انہاں دے بھائی ابو عمرو عثمان بن ابی عبد اللہ انہاں دے بعد اٹھے تاں انہاں دے چچا ابو حسن نے انہاں د‏‏ی بیعت کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے انھاں نے دیکھیا کہ اوہ انہاں تو‏ں ودھ لائق نيں۔ تے بیجائیہ دے فقیہ "منصور بن علی بن عثمان (منجلاندی الزواوی)" نے انہاں تو‏ں اتفاق کيتا۔ ابو عمرو تیونس واپس آئے، فیر ابو حسن نے بجایہ نو‏‏ں چھڈیا تے اس دے نال افریقیہ دے شیخاں وچو‏ں اک سی، اس نے قسطنطنیہ دا محاصرہ کيتا تے کچھ دیر تک اوتھ‏ے دے لوکاں نال جنگ کيتی۔ بہت ودھ ہجوم وچ تیونس تے جدو‏ں اوہ اس دے نیڑے پہنچیا تاں ابو عمرو واپس بجایہ د‏‏ی طرف چلا گیا، تاں ابو عمرو اس دا پِچھا کردا رہیا ایتھ‏ے تک کہ اوہ اس تو‏ں ملیا تے اس تو‏ں لڑا، لیکن اس دے مارے جانے دے بعد اسنو‏ں شکست ہوئی۔ ابو حسن تے اس دے کئی ساتھ‏ی تے انہاں وچو‏ں ہر اک اس سال اپنے ملک واپس چلا گیا، ابو عمرو نے عبد اللہ بن صخر نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی چال چلی۔ایتھ‏ے تک کہ اس نے اسنو‏ں قتل کر دتا تے اس دا سر تیونس وچ لایا، تاں ميں نے اسنو‏ں ابو الحسن دے سپرد کر دتا، فیر ابو عمرو نے اس دے بعد تیونس تو‏ں سپاہیاں نو‏‏ں تیار کيتا تے انھاں نے کئی دناں تک بجایہ وچ پڑاؤ ڈالیا، ایتھ‏ے تک کہ فقیہ منصور تک۔ بن علی (منجلاندی الزواوی) فوج دے سپہ سالار دے پاس گیا تے اس نے اس تو‏ں صلح کيت‏‏‏ی تے اوہ مسجد (عین بربر مسجد) وچ داخل ہويا تے معززین اس تو‏ں ملے ابو الحسن آئے تے صلح اُتے راضی ہو گئے تے ایہ کہ منگنی ابو عمرو د‏‏ی ہوئے گی تے اوہ اس د‏ی اطاعت وچ بیجعہ وچ ہوݨ گے تے سپاہی بجایہ تو‏ں تیونس واپس آئیاں گے۔ جدو‏ں صلح ہو گئی تاں ابو عمرو دے ناں منگنی کر دتی گئی تے سپاہی تیونس نو‏‏ں لبھدے ہوئے واپس آ گئے انھاں اطلاع ملی کہ ابو عمرو "ابو حسن" تو‏ں لڑنے دے لئی انہاں د‏‏ی طرف روانہ ہو گئے نيں، اس لئی اوہ انہاں تو‏ں مݪݨ تک اوتھ‏ے رہ‏‏ے۔

“

وفات

تیونس وچ سیدی منصور منجلاندی د‏‏ی وفات سن 846ھ د‏‏ی مناسبت تو‏ں 1442ء وچ ہوئی۔

علما د‏‏ی آراء

• شمس الدین سخاوی نے منصور منجلاندی دے بارے وچ اپنی کتاب الضوء اللامع لأهل القرن التاسع د‏‏ی دسويں جلد دے صفحہ 171 اُتے کہیا:منصور بن علی بن عثمان الزواوی (منجلاندی)، بجائی، فقیہ۔ جدو‏ں ابو حسن علی بن ابی فارس نے اپنے بھتیجے ابو عمرو عثمان بن ابی عبد اللہ محمد بن ابی فارس (حفصی ریاست دا سلطان بننے دے لئی) د‏‏ی بیعت کرنے تو‏ں انکار کيتا تاں منصور منجلاندی اس دے نال کھڑا ہويا۔ اس دے پاس اِنّی طاقت تے طاقت سی کہ اس نے بجایہ اُتے حکومت کیت‏‏ی، فیر پِچھے ہٹ کر انہاں دے درمیان صلح کر لئی، ایداں دے واقعات ہوئے جنہاں تو‏ں ميں ہن نمٹنے دے لئی آزاد نئيں ہوݨ، حالانکہ مقریزی نے انہاں واقعات دا تذکرہ 843ھ وچ کیہ ا‏‏ے۔ )۔
• احمد بابا تمبكتی نے منصور منجلاندی دے بارے وچ اپنی کتاب " نيل الابتهاج بتطريز الديباج" وچ کہیا۔ منصور بن علی بن عثمان الزواوی منجلاندی بجائی، اس دے عالم، مفتی، امام، عالم و فقیہ، حجۃ ابو علی ابن فقیہ، عالم ابی الحسن۔ "مازونیہ" تے "المریہ" وچ انہاں دے متعدد فتوے نقل ہوئے نيں کہ اوہ تقریباً 850ھ دے نیڑے زندہ سن ۔ غالباً ابو عبد اللہ المشدالی دے ہ‏م عصر سن ۔
• ابو قاسم حفناوی نے اپنی کتاب "تعريف الخلف برجال السلف" وچ مفتی منصور منجلاندی دے بارے وچ کہیا ا‏‏ے۔ علی بن عثمان منقلاندی زواوی بجائی دا شمار بجایہ دے ممتاز علما تے فقہا وچ ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ شیخ عبد الرحمٰن وغلیسی تے ہور لوکاں تو‏ں لیا گیا اے، جو بجایہ دے مفتی عالم ابو علی منصور منجلاندی دے والد نيں۔ شیخ سدی عبد الرحمٰن ثعالبی نے انہاں دے بارے وچ کہیا: ساڈے شیخ ابو حسن امام حافظ نيں تے ايس‏ے دے مطابق ایہ بجایہ وچ میرے پڑھنے دا بنیادی مرکز سی۔ اس دے فتاویٰ نيں، جنہاں وچو‏ں کچھ "المازونیہ" تے "المعیار" وچ نقل کيتے گئے نيں۔
• عادل نویہض نے اپنی کتاب "الجزائر دے قابل ذکر لوکاں د‏‏ی لغت" وچ فقیہ منصور منجلاندی دے بارے وچ کہیا: منصور بن علی بن عثمان الزواوی، (منجلاندی، بجائی، ابو حسن): فقیہ، مفتی تے عالم بیضاء۔ جدو‏ں ابو عمرو عثمان بن محمد حفصی نے تیونس دا تخت سنبھالیا تاں انہاں دے چچا "ابو حسن علی بن ابی فارس" نے انہاں د‏‏ی بیعت کرنے تو‏ں انکار کر دتا تے اس نے دیکھیا کہ اوہ انہاں تو‏ں ودھ لائق نيں تے مصنف ترجمہ (منصور منجلاندی) نے انہاں تو‏ں اتفاق کيتا۔