منگول لپی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
منگول لپی وچّ گؤیوک خان دا سنّ 1246 دا راجچہن
فائل:Gaykhatu coin with Khagan's name.jpg
اس سکے اتے منگول لپی وچّ لکھیا ہے کہ ایہہ رنچھندورجی گ​ایکھاتو نے خاقان دے نام اتے ضرب کیتا

منگول لپی ( منگولی  : ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠪᠢᠴᠢᠭ᠌ , سریلک لپی  : Монгол бичиг , مونگیول بِچِگ ) , جنوں ایغورجن وی کہندے ہن ، منگولی بولی نوں لکھن دی لپی اتے اکھر سی ۔ ایہہ ایغور بولی لئی استعمال ہون والی پرانن لپی نوں لے کے تیار کیتی گئی سی اتے بہت عرصے تکّ منگول بولی لکھن لئی سبھ توں اہم لپی دا درجہ رکھدی سی ۔[1] سنّ 1646 وچّ روسی بولی دے اثر توں منگول لکھن لئی سرلیک لپی دا استعمال شروع ہو گیا اتے ہولی - ہولی منگول لپی دا استعمال ختم ہندا چلیا گیا ۔ مول روپ توں منگول لپی وچّ شبداں نوں اتے توں ہیٹھاں لکھیا جاندا سی ، لیکن اجوکے ویلے وچّ اسنھوں اکثر کھبے پاسے - توں -سجے لکھیا جان لگا ہے ۔ کجھ ہور بولیاں نے وی منگول لپی نوں لے کے اس اتے اپنی لپیاں دی بنیاد بنایا ۔ اسدی اک وڈی مثال مانچھُو بولی(مانچو بولی) ہے جسدی مانچھُو لپی اس منگول لپی اتے آدھارت سی ۔ اسدے علاوہ شبے ( جو چین دے بہت دور - لہندے سنکیانگ صوبے وچّ بولی جاندی ہے ) , اوئرت اتے ایوینکی (ایوینکی بولی) نے وی اپنی لپیاں منگول لپی توں بنائی ۔

اتہاس[لکھو]

منگولاں توں پہلاں نائمن لوک ( جو ایغوراں دی طرحاں اک ترکی لوک سن ) ایغور لپی دا استعمال پہلاں توں کر رہے سن ۔ سنّ 1204 وچّ نائمناں دے نال منگولاں دے لڑائی کیتی اتے اس وچّ تاتار - تونگا نام دے اک ایغور لکھاری نوں قیدی بنا لیا جو نائمن سرکار وچّ کر - وصولی محکمہ چلان دی ذمہ داری رکھدا سی ۔ اسی نے منگولاں نوں ایغور لپی توں جانو کرایا ۔ کجھ سینکڑیاں سالاں تکّ لپی وچّ کوئی تبدیلی نہیں ہوئی ، حالانکہ ایہہ لپی منگول دھونیاں(آوازاں) نوں پوری طرحاں وکھن وچّ کامیاب نہیں سی ۔ پھر ہولی - ہولی اس لپی وچّ منگول بولی لئی اچت نویں اکھراں نوں لیایا گیا ۔ منگولاں نے پرانی لپی نوں اس نویں لپی توں وکھ دسن لئی اسنوں ایغورجن دا نام دے دتا ۔ [2]

سنسکرت لئی استعمال اتے یونکوڈ[لکھو]

منگولیا وچّ اتے چین دے اندرلا منگولیا صوبے دے منگول قبیلے وچّ بدھ دھرم دا زور ہے ، جس توں اوہناں دا سنسکرت اتے تبتی بولیاں نال مذہبی تعلق رہا ہے ۔ سنسکرت اتے تبتی واولاں(سوَر) نوں لکھن لئی منگول لپی وچّ کجھ ہور اکھر وی جوڑے گئے سن ۔ جدوں یونکوڈ وچّ منگول لپی جوڑی گئی تاں اس وچّ اس حاض اکھراں دا وی پربندھ کیتا گیا سی ۔ یونکوڈ وچّ U + 1800 توں U + 18AF تکّ دی جگہ منگول لپی لئی راکھویناں ہے ہن۔

ایہ وی ویکھو[لکھو]


حوالے[لکھو]

  1. The history and the life of Chinggis Khan: the secret history of the Mongols, Urgunge Onon, Brill Archive, 1990, ISBN 978-90-04-09236-5, ... The History was written in the Uighuro-Mongol (Uighurjin Mongol) script by Mongol scholars. Long before 1206 when the Mongol State adopted the Uighur script, a tribe called Naiman was already using the Uighur script for its alphabet ...
  2. The Uyghur transformation in medieval Inner Asia: From nomadic Turkic tradition to cultured Mongol administrators, Connor Joseph Bell, University of Louisville, ProQuest, 2008, ISBN 978-0-549-80795-7, ... The most notable of these was Tatar Tonga, a Uyghur in charge of the Naiman tax collection system ...