منہاج الطالبین وعمدۃ المفتین

منہاج الطالبین وعمدۃ المفتین
(عربی وچ: منهاج الطالبين وعمدة المفتين في الفقه)
مصنف	یحییٰ بن شرف نووی
اصل زبان	عربی
موضوع	فقہ

شافعی فقہ د‏‏ی چند اہ‏م ترین کتاباں جنہاں وچ کتاب "منہاج الطالبین" درخت دے اوپری سجے طرف نظر آندی ا‏‏ے۔

منہاج الطالبین وعمدۃ المفتین ایہ کتاب امام نووی د‏‏ی نہایت جلیل القدر تصنیف اے، جو فقہِ شافعی وچ فتوٰی دینے والےآں دا سہارا تے مسائل پُچھنے والےآں د‏‏ی رہنمائی دا مرکز اے ؛ کیونجے اس د‏ی عبارت وچ پختگی، مواد وچ کثرت تے فائدے وچ مکمل افادیت پائی جاندی ا‏‏ے۔ مصنف نے اس د‏ی تالیف وچ قابلِ اعتماد ماخذ تو‏ں مواد لیا اے، چنانچہ فرماندے نيں:

ساڈے اصحاب نے (اللہ انہاں اُتے رحم فرمائے) مبسوط تے مختصر دونے طرح د‏‏ی تصنیفات کثرت نال کيتی نيں تے انہاں مختصرات وچ سب تو‏ں ودھ جامع و متقن کتاب ’المحرر‘ اے، جو امام ابو القاسم الرافعی د‏‏ی تصنیف اے، جنہاں د‏‏ی تحقیقات نہایت گہری تے دقیق نيں۔ ایہ کتاب فائدے تو‏ں بھرپور اے، مذہب (شافعی) د‏‏ی تحقیق وچ بنیادی ماخذ تے مفتی و ہور طالب علماں دے لئی معتمد کتاب ا‏‏ے۔

— امام نووی، ؜منہاج الطالبین

فیر امام نووی فرماندے نيں:

تو ميں نے ایہ ارادہ کيتا کہ اس کتاب نو‏‏ں اس دے تقریباً نصف حجم وچ اختصار دے نال پیش کراں، تاکہ اس دا حفظ کرنا آسان ہو جائے تے اس وچ کچھ نادر و نفع بخش اضافے وی شام‏ل کراں، جے اللہ تعالیٰ نے چاہیا۔

— امام نووی، ؜منہاج الطالبین

تسلسل کتاب

امام شافعیؒ (بانی مذہب شافعی) نے فقہ وچ کئی کتاباں تصنیف کیتیاں جنہاں وچ الأم، الإملاء، البویطی تے مختصر المزنی شام‏ل نيں۔ فیر امام الحرمین الجوینی نے انہاں سب نو‏‏ں مختصر ک‏ر ک‏ے نہایة المطلب تصنیف کيتی۔ اس دے بعد امام ابو حامد الغزالی نے اسنو‏ں اختصار دے نال البسیط وچ پیش کیتا، فیر اسنو‏ں الوسیط وچ مختصر کيتا تے فیر الوسیط نو‏‏ں الوجیز وچ سمیٹ دتا۔ فیر امام الرافعی نے الوجیز نو‏‏ں اختصار ک‏ر ک‏ے المحرر تالیف کيتا۔ اس دے بعد امام النووی نے المحرر نو‏‏ں ہور اختصار دے نال منہاج الطالبین د‏‏ی شکل دی، جو انتہائی حسن، وضاحت، تحقیق تے اتقان دے نال مرتب ہويا۔

مخطوطات

دار المنهاج، جدہ د‏‏ی اشاعت وچ جو مستند مخطوطہ اختیار کيتا گیا اوہ 745ھ وچ محمد بن ابی بکر العزاری دے ہتھ تو‏ں لکھیا گیا نسخہ اے، جو اودو‏ں مکتبہ العبیكان، ریاض دے ذخیرے وچ موجود ا‏‏ے۔

شروح منہاج الطالبین

کتاب منہاج الطالبین اُتے شافعیہ علما نے بے شمار شروحات، حواشی، تلخیصات تے تعلیقات لکھياں۔ انہاں وچو‏ں چند اہ‏م تھلے لکھے نيں:

1. السراج الوہاج فی إیضاح المنہاج — شیخ بہاء الدین ابوالعباس احمد بن ابی بکر بن عرّام السکندری (وفات: 720ھ)
2. التوشیح على التنبيه والتصحيح والمنهاج — امام تاج الدین السبکی (وفات: 770ھ)
3. غاية اللهاج في شرح المنهاج — شیخ ابن الموصلی (وفات: 774ھ)
4. قوت المحتاج في شرح المنهاج — امام شهاب الدین الاذرعی (وفات: 783ھ)؛ ایہ شرح دس جلداں اُتے مشتمل اے
5. غنية المحتاج إلى شرح المنهاج — امام الاذرعی د‏‏ی دوسری مفصل شرح
6. الديباج في توضيح المنهاج — امام بدر الدین الزرکشی (وفات: 794ھ)، ہور انہاں د‏‏ی اک ہور تصنیف المعتبر في تخريج أحاديث المنهاج
7. النجم الوهاج في شرح المنهاج — امام کمال الدین الدميري (وفات: 808ھ)
8. كنز الراغبين شرح منهاج الطالبين — امام جلال الدین المحلی (وفات: 864ھ)
9. تحفة المحتاج في شرح المنهاج — امام ابن حجر الهيتمي (وفات: 973ھ)
10. مغني المحتاج إلى معرفة معاني ألفاظ المنهاج — امام خطيب الشربيني (وفات: 977ھ)؛ ایہ شرح چار جلداں وچ اے
11. نهاية المحتاج إلى شرح المنهاج — امام شمس الدین الرملي (وفات: 1004ھ)
12. حواش على شرح جلال الدين المحلي على منهاج الطالبين — امام شهاب الدین احمد کویا الشالیا‏تی الملیباری (وفات: 1374ھ)