منہالہ خان خاناں
منہالہ یا منہالہ خانِ خاناں (انگریزی: Manhala) لہور وچ عبد الرحیم خان خاناں دا وسایا ہویا اک تریخی قصبہ اے۔ ایہ لہور دے چڑھدے (مشرق) پاسے پاک و ہند سرحد دے نیڑے واقع اے۔
محل وقوع
[سودھو]منہالہ لہور دے چڑھدے پاسے پاک و ہند سرحد(زیرو لائن) دے نیڑے واقع اک اہم تزویراتی تھاں اے۔ ایہ علاقہ واہگہ ٹاؤن دا حصہ اے۔
منہالہ اپنے آلے دوالے دے تقریباً 25 پنڈاں لئی اک مرکزی تجارتی منڈی دی حیثیت رکھدا اے، جتھوں انہاں پنڈ نوں روزمرہ جیون دی اشیاء ملدیاں نیں۔
ایہ پنڈ مغل دور حکومت دی قدیم شاہراہِ اعظم (Grand Trunk Road) اُتے واقع سی، جیہڑی انگریز دور وچ بزریعہ واہگہ ، امرتسر ول نویں سڑک بنن توں پہلاں لہور نوں دھ نال جوڑن والا اصل راہ سی۔ پنڈ دے مضافات وچ مغلیہ دور دا اک مستند منہالہ کوس مینار اج وی موجود اے، جیہڑا اس قدیم "بادشاہی سڑک" اُتے پینڈا (فاصلہ) منن تے مسافراں دی رہنمائی لئی تعمیر کیتا گیا سی۔ ایہ کوس مینار اس تریخی رستے دا جیوندا ثبوت اے۔
ہندوستانی سرحد ایتھوں محض چار کلومیٹر چڑھدے ول اے، جدکہ برکی ایتھوں تقریباً 9 کلومیٹر دے پینڈے اُتے اے۔ اس دے گوانڈھ وچ بھینی سندھواں، للوہ، قلعہ جیون سنگھ، نواں پنڈ گجراں، نتھوکی، چھاپہ، تقی پور، خواجہ فائق، نروئڑ، پدری، چھنکونڈی، کوہریاں، کرنکے تے سوئیاں ورگے پنڈ نیں۔
تریخ
[سودھو]منہالہ دی بنیاد مغل شہنشاہ اکبر اعظم دے دور دے نامور وزیر تے نو رتن، عبد الرحیم خان خاناں نے رکھی سی۔ عبدالرحیم خان خاناں نے اس تھاں دی اہمیت دیکھدے ہوئے ایتھے اک چھوٹی بستی وسائی۔ لوکاں دی سہولت لئی اوہناں نے ایتھے اک سرائے، مسافراں لئی کھوہ (کنواں) تے اک مسیت تعمیر کروائی۔ منہالہ شاہی مسجد دی بنیاد 1590ء دے دہاکے وچ رکھی گئی سی۔ انہاں تریخی عمارتاں تے عبدالرحیم خان خاناں نال نسبت پاروں اس پنڈ دا ناں "منہالہ خانِ خاناں" مشہور ہو گیا۔
کجھ دہاکیاں بعد، ایہ علاقہ پنجاب دے ماجھے دے خطے وچ اپنی زرخیزی پاروں اہمیت اختیار کر گیا۔ ویلے دے نال نال اس پنڈ دی ملکیت تے انتظام وچ تبدیلیاں آئیاں تے ایہ سندھو جٹ قبیلے دے اک سردار دے زیرِ اثر آ گیا۔ تریخی روایتاں تے سرکاری ریکارڈ مطابق، ماضی وچ منہالہ دا کل رقبہ تقریباً 12 ہزار ایکڑ سی (جس وچ ملحقہ 10 توں 15 پنڈ شامل سن)۔ موجودہ دور وچ منہالہ دا رقبہ تقریباً 5200 ایکڑ دے نیڑے اے، کیونکہ وقت دے نال نال بہت سارے نویں پنڈ موضع جات دی شکل وچ اس توں وکھ ہو گئے۔
منہالہ دی تریخ دا اک اہم موڑ اوہ سی جدوں اس سندھو سردار دے تن پتراں وچوں اک نے اسلام قبول کر لیا، جس دی اولاد اج وی مصور (MASOOR) سندھو جٹ کہلاندی اے۔ 1947ء وچ ہندستان دی ونڈ دے ویلے، اس خاندان دے مسلمان جیآں نے پاکستان وچ رہن دا فیصلہ کیتا تے منہالہ وچ ہی آباد رہے، جدکہ خاندان دے دوجے سکھ جی ہندوستان ہجرت کر گئے۔ اج مصور سندھو جٹاں دی آبادی اس قصبے وچ وڈی گنتی وچ موجود اے تے اوہ اس تریخی ورثے دے امین نیں۔