مورچہ خورت دی لڑائی

مورچہ خورت دی لڑائی
نادر شاہ دیاں مہماں دا حصہ
فارسی تحت نادر حملہ آور افغاناں
تریخ نومجر 12, 1729 تھاں/ٹکانہ مورچہ خورت، وسطی ایران نتیجہ صفوی فتح علاقہ تبدیلیاں اصفہان دی آزادی
لڑاکے
صفوی سلطنت	ہوتک راجٹبر حمایت یافتہ: سلطنت عثمانیہ
آگو
نادر شاہ	اشرف ہوتک
طاقت
20,000–30,000	60,000 250 توپخانہ
موتاں تے نقصان
گھٹ توں گھٹ	7,000–8,000 شروع وج موتاں

مورچہ خورت دی لڑائی ( فارسی : نبرد مورچه‌خورت) نادر دی مہم دی آخری فیصلہ کن لڑائی سی جہڑی طہماسپ دوم نوں ایرانی تخت تے بحال کرن دی سی ۔ اشرف ہوتک خوار درے اُتے اصفہان اُتے نادر د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں گرفتار کرنے وچ ناکا‏م رہیا سی جتھ‏ے اس د‏ی گھات دریافت ہوئی ، اسنو‏ں گھیر لیا گیا تے خود گھات لگا لیا۔ ایہہ لڑائی افغاناں ولوں اک غیر معمولی انداز وچ لڑی گئی سی جنہاں نے کجھ حد تک اپنے دشمناں دے تاکتیکی نظاماں دی نقل کرن دی کوشش کیتی سی جس نے اس مقام تک اوہناں دیاں فوجاں نوں اینی بری طرحاں تباہ کر دتا سی۔ فتح نے اصفہان دی طرف جنوب دی طرف اک صاف راہ کھولیا تے صفوی حکومت دی واپسی کجھ مختصر سالاں لئی اس توں پہلے کہ نادر خود اس نوں ختم کر دیوے گا 1736 وچ تے اپنے آپ نو بادشاہ مقرر کیتا خود افشاری خاندان دی بنیاد رکھی

پچھوکڑ

اصفہان دے واقعات

اصفہان وچ اشرف دی آمد نے 3,000 توں ودھ ایرانی اشرافیہ تے پادریاں دے قتل عام دا اعلان کیتا جہڑا اس ظالمانہ، سرد حساب کتاب وچ کیتا گیا سی کہ مہمندوست وچ اس دی تباہ کن شکست اصفہان وچ بغاوت دی حوصلہ افزائی کرے گی جدوں اوہ اپنی فوج دے نال شہر توں باہر نکل کے نادر دی افواج دا مقابلہ کرے گا جو اسفہان تے حملہ کر رئے سن۔R

اصفہان وچ بغاوت دے کسی وی ممکنہ رہنماواں نو‏‏ں ہٹانے تو‏ں اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا گیا کہ اوہ شمال وچ ایرانی فوج تے جنوب وچ دوبارہ ابھردے ہوئے اصفہان دے درمیان نئيں پھنس جائے گا۔ ایہ صفائی خاص طور تے بربریت دے نال کیتی گئی سی، اگ چ بازار دا بہتا حصہ لُٹ کے تباہ کر دتا گیا سی، حالانکہ اس اقدام دی انتہا ایران چ افغاناں ولوں اپنے مختصر تے خونی حکمرانی دے دوران کیتے گئے ظلماں چوں اک ہور دے طور تے شمار کیتی جائے گی جس دے بعد توں تاریخ داناں دے اک لعنتی فیصلے دے نال اک معاملے چ ایران دے حکمران دے طور تے ایران دی پوسٹ دی نظراں چ اک بہت ای مستند تصویر بنان چ مدد ملی اے۔ غیر مہذب، درندے، درندے، وحشی وحشی لوکاں دا اک تہذیب نوں لٹ مارنا۔R

عثمانی حمایت

شمالی ایران وچ غلزئی افغاناں دے خلاف نادر د‏‏ی کچلنے والی فتوحات دے بعد انہاں نے عثمانیاں نو‏‏ں خطوط لکھے جس وچ انہاں نے تاریخی صفوی سرزمیناں تو‏ں فوری انخلاء د‏‏ی درخواست کيتی جو انہاں نے معاہدہ ہمدان دے ذریعے اشرف تو‏ں حاصل کيتیاں سن۔ اپنڑی مشرقی سرحد تے اک نویں سرے توں ابھردے ہوئے ایران دے خطرے دا احساس کردے ہوئے عثمانیاں نے اشرف دی مدد لئی درخواستاں دا جواب دتا، اس نوں بندوقاں تے توپ خانے دوناں بھیجے۔ 31 اکتوبر 1729ء نو‏‏ں ، عثمانی امداد دے نال اپنی فوج د‏‏ی فائر پاور نو‏‏ں کافی حد تک ودھانے دے بعد اشرف نے محمود دے محاصرے دے وقت تو‏ں وی زیادہ بے سہارا اصفہان تو‏ں باہر نکلیا۔R

جنگ

تعیناتی

شمال دی طرف ودھدے ہوئے افغان اصفہان دے شمال چ تقریباً 55 کلومیٹر دے فاصلے تے مرچے-خورت دے نیڑے اک دفاعی پوزیشن تے پہنچ گئے۔ 13 نومبر، 1729 نوں نادر دی فوج نظر آئی ۔ اشرف دے چنے ہوئے جڑے ہوئے مقام دی طاقت دا مشاہدہ کردے ہوئے، نادر نے پہلے توپ خانے دی فائرنگ دے ذریعے تے فیر اپنے آلے دوالے تے اصفہان دی طرف مارچ کرکے اوہنوں باہر کڈھن دی کوشش کیتی۔ افسوس اس چال نو پہلے توں زیادہ کامیابی نئیں ملی۔R

اشرف اس انداز وچ دھوکہ دین لئی بہوں زیادہ چالاکی سی تے حقیقت وچ اس نے نادر دے بظاہر ناقابل تسخیر نظام دا مقابلہ کرن لئی اک نواں اپروچ وضع کرن وچ بہترین کم کیتا سی جہڑا ظاہری طور تے افغان گھڑسواراں دے گرجدار حملے توں محفوظ سی جس نے پچھلی لڑائیاں وچ اس توں پہلاں سب نوں جھاڑ دتا سی، ایتھوں تیکر کہ عثمانیاں نوں وی۔ اس گل نو تسلیم کردے ہوئے کہ ایرانی فوج تے کوئی وی حملہ ناکامی دا شکار سی، اشرف نے اپنے توپ خانے نو اپنے مرکز دے چاراں پاسے سرکلر فیشن چ تعینات کیتا جہڑا کہ پیدل فوج دی اک لمی قطار سی، جس نے اس نوں اپنی گھڑسوار فوج نو گھماون لئی اک محور دتا۔ R

1. نادر نے مشرقی ونگ تے افغان گھڑسواراں نو قابو وچ رکھن دے لیی گھڑسواراں دا اک دستہ روانہ کیتا۔



2. ایرانی لائن انفنٹری اپنے جڑے ہوئے افغان ہم منصباں تے پیش قدمی کردی اے تے نیڑے توں کجھ تباہ کن والی فائر کرن دے بعد ہتھوں ہتھ لڑائی وچ چارج کردی اے



3. اشرف دی گھڑسواراں ولوں ایرانی پیدل فوج نوں گھیر لین دیاں بے شمار کوششاں نادر دے گھڑسواراں دے ذخائر نے ناکام کر دتیاں۔



4. افغان پیدل فوج آخر کار ایرانی مرکز دے دباؤ دے تحت ٹُٹ جاندی اے تے اشرف دی انہاں نو اکٹھا کرن دی کوششاں بیکار ثابت ہوندیاں نیں، جنگ ایرانیاں دے حق چ ختم ہو جاندی اے۔

جنگ

نادر نے اپنے جزائیرچی (مسکیٹیئرز) نو اپنڑے جڑے ہوئے دشمناں دے مطابق اک لائن چ تیار کیتا۔ اس نے حاج بیگ افشار دے ماتحت گھڑسواراں دا اک دستہ افغان سجے پاسے نوں دھمکیاں دین لئی چڑھدے ولّ بھیجیا اتے اپنے باقی گھڑسواراں نوں ریزرو وچ رکھیا تاں کہ اشرف ولوں مرکز وچ افغان پیدل فوج دے خلاف اپنے مسکیٹیراں دے حملے نوں گھڑن جاں رکاوٹ پاؤن دی کسے وی کوشش نوں ناکام بنایا جا سکے۔ جزائیرچی دی یکساں پیش قدمی افغان مشکیٹری تے توپاں دی فائرنگ توں بہت گھٹ متاثر ہوئی، خندقاں تک جاری رہی جتھے اوہناں نے تلواراں کڈھن تے دشمن دے نال گرفت وچ آن توں پہلاں نیڑے توں مہلک والیاں چھڈیاں۔R

مرکز وچ اپنی پیدل فوج دے دباؤ نو‏‏ں دور کرنے د‏‏ی کوشش وچ اشرف د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی کوشش نئيں چھڈی گئی تے اس دے گھوڑسواراں نے ایرانی پیدل فوج دے پہلو تے عقب دے خلاف بہت سارے چارج کیتے لیکن نادر دے گھڑسوار فوج دے ریزرو نے سب نو‏‏ں روک لیا تے واپس سُٹ دتا۔ آخر کار افغان فوج دا مرکز دباؤ دے تحت تحلیل ہو گیا تے اشرف نے اپنی بے ترتیب فوج وچ نظم و ضبط برقرار رکھنے د ی پوری کوشش کرنے دے بعد اک ہور کچلنے والی شکست قبول کرنے اُتے مجبور ہو گیا ، جس د ی وجہ تو ں اوہ نادر تو ں پہلے اصفہان پہنچنے دے لئی انتہائی فوری طور اُتے فرار ہو گیا۔R

بعد دا نتیجہ

گھبراہٹ نال بھری جلدی جس نال اشرف تے اوہدا ٹولا اصفہان نس گیا کہ اوہ اوسے دن دوپہر نوں شہر دے دروازے توں لنگھ کے مرچے خورٹ چ اپنی ہار توں تازہ گھوڑے ہوئے سن۔ کسے وی قیمتی شے لئی جھگڑا کردے ہوئے اوہنے جتنا ہو سکدا سی چار پیراں آلے جانوراں تے لد لیا تے صفوی گھر دیاں کجھ شہزادیاں دے نال فجر دے ویلے اصفہان توں شیراز لئی روانہ ہو گئے۔ عثمانی توپ خانے جو نادر دے قیدی بن چکے سن ، انہاں دے نال رحم دا سامنا کیتا گیا تے انہاں نو‏‏ں گھر جانے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔R

ایہہ وی ویکھو

• فارس دے افشاری خاندان دی فوج
• طہماسب ثانی دی صفوی تخت اُتے بحالی
• دمغان دی لڑائی (1729)
• درہ خوار دی لڑائی
• ہوتکی خاندان

حوالے