نگوگی وا تھیونگو

نگوگی وا تھیونگو
(كیكیو وچ: Ngũgĩ wa Thiong'o)
جم	5 جنوری 1938
وفات	28 مئی 2025 (87 سال)  بفرڈ، جارجیا
شہریت	کینیا
رکن	امریکی اکادمی برائے سائنس و فنون
تعداد اولاد	9
عملی زندگی
مادر علمی	لیڈز یونیورسٹی
پیشہ	ڈراما نگار ،  ناول نگار ،  مضمون نگار ،  استاد جامعہ ،  فلسفی ،  لکھاری
مادری زبان	کیکویو
پیشہ ورانہ زبان	انگریزی ،  کیکویو ،  سواحلی
شعبۂ عمل	ادبی سرگرمی ،  فلاسفی
ملازمت	نیو یارک یونیورسٹی ،  یونیورسٹی آف کیلیوفورنیا اروائن ،  نارتھویسٹرن یونیورسٹی ،  ییل یونیورسٹی ،  نیو یارک یونیورسٹی
کارہائے نمایاں	ذہنی استعماریت کا خاتمہ
اعزازات
کیٹالونیا بین الاقوامی انعام (۲۰۲۰) بین الاقوامی نونینو انعام (۲۰۰۱) لوٹس انعام برائے ادب (۱۹۷۳)
نامزدگیاں
بین الاقوامی بُکر انعام (۲۰۲۱)
ویب سائٹ	باضابطہ ویب سائٹ (انگریزی )
	IMDB اُتے صفحات
باب ادب

نگوگی وا تھیونگو (جنم: جیمز نگوگی؛ 5 جنوری 1938ء – 28 مئی 2025ء) کینیائی ادیب تے ماہرِ تعلیم سن، جنھاں مشرقی افریقا دے نمایاں ترین ناول نگاراں وچ شمار کيتا جاندا اے تے جدید افریقی ادب د‏‏ی اہ‏م شخصیت منیا جاندا ا‏‏ے۔

نگوگی نے ابتدائی طور اُتے انگریزی زبان وچ لکھنا شروع کیتا، بعد وچ اپنی مادری بولی کیکویو نو‏‏ں ترجیح دتی تے افریقی مقامی زباناں وچ ادب نویسی دے علمبردار حامی بن گئے۔ انہاں دے مشہور کاوشاں وچ ناول The River Between، ڈرامے، افسانے، تے ادبی و سماجی تنقید اُتے مبنی مضامین شام‏ل نيں، ہور بچےآں دے لئی وی ادب تخلیق کيتا۔ اوہ کیکویو بولی وچ شائع ہوݨ والے جریدے مُتِیری (Mũtĩiri) دے بانی و مدیر سن ۔ سنہ 2016ء وچ انہاں د‏‏ی کہانی The Upright Revolution: Or Why Humans Walk Upright نو‏‏ں 100 تو‏ں ودھ زباناں وچ ترجمہ کيتا جا چکيا ا‏‏ے۔

سنہ 1977ء وچ نگوگی نے کینیا وچ تھیٹر دا اک نواں ماڈل متعارف کروایا، جس دا مقصد بورژوازی تعلیمی نظام تو‏ں آزادی حاصل کرنا تے تماش بیناں نو‏‏ں فعال شرکت کيتی دعوت دینا سی تاکہ عام لوک فنونِ لطیفہ وچ صرف تماشائی نہ رہیاں بلکہ خود اس عمل دا حصہ بنیاں۔ انہاں دا ڈراما Ngaahika Ndeenda (نگوگی وا میری دے نال مشترکہ تحریر) بھانويں تجارتی لحاظ تو‏ں کامیاب رہیا مگر اسنو‏ں کینیا د‏‏ی آمر حکومت نے چھ ہفتے بعد بند کر دتا۔

اس دے بعد نگوگی نو‏‏ں اک سال تو‏ں ودھ عرصے تک قید وچ رکھیا گیا۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل نے انھاں ضمیر دا اسیر قرار دتا۔ رہائی دے بعد اوہ جلاوطن ہو گئے۔ انھاں نے یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، ارون وچ تقابلی ادب تے انگریزی دے پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس تو‏ں پہلے اوہ نارتھ ویسٹرن یونیورسٹی، ییل یونیورسٹی، تے نیو یارک یونیورسٹی وچ وی تدریسی فرائض انجام دے چکے سن ۔

نگوگی نو‏‏ں متعدد بار نوبل انعام برائے ادب دے لئی ممکنہ امیدوار تصور کيتا جاندا رہیا۔ انھاں سنہ 2001ء وچ انٹرنیشنل نونینو پرائز (اٹلی) تے سنہ 2016ء وچ پارک کیونگنی انعام (جنوبی کوریا) تو‏ں نوازیا گیا۔ انہاں دے بچےآں وچ موکوما وا نگوگی تے وانجیکو وا نگوگی وی معروف ادیب نيں۔

باہرلے جوڑ

• شعور انسانی اُتے استعمار د‏‏ی لسانی تاخت از نگوگی وا تھیونگو