پنجابی قصہ کار

پنجابی ادب وچّ منظُوم قِصے دا اک خاص تھاں اے۔ وکھ وکھ شاعراں ولوں لگبھگ ہر زمانے وچّ لکھیاں گئیاں عشقیہ داستاناں قصہ روپ وچّ ملدیاں نیں۔ کہانیاں کہن دا رواج بہت پرانا اے تے ایہدے لئی شاعری نوں ہی ذِریعہ بنایا جاندا رہیا اے۔

پنجابی دے قصہ کار

پنجابی زبان دے کافی قصہ کار ہوئے نیں۔ جیہناں دے پرمکھ ناں نیں: دمودر، پیلو، حافظ برخوردار، وارث شاہ، احمد گجر، ہاشم شاہ، احمد یار، قادر یار-

دمودر

پنجابی قصہ کاراں وچّ سبھ توں پہلا دمودر دا ناں آؤندا اے، جس نے قصہ ہیر رانجھا لکھ کے پنجابی ادب دی اک نویں روایت نوں جنم دتا اے۔ دمودر دا پنڈ بلھارا سی جیہڑا تحصیل چنیوٹ وچّ اے، دمودر گلائی ذات دا اروڑا سی۔

دمودر دے قصے وچ پنجابی زبان دیاں شاہ پوری تے جھنگوچی پڑبولیاں ورتیاں گئیاں نیں۔ دمودر دے قِصے دے مطابق ہیر رانجھے دا پیار 12 ورھیاں دی عُمر وچ ہو جاندا اے۔

باراں ورھیاں دی چھوہر ہوئی

تاں رانجھے نال اکھیاں لائیاں

پیلو

پیلو دا رچیا ہویا مرزا صاحباں دا قصہ پنجابی زبان دے بھٹّ تے میراثی گاؤندے پھردے نیں۔ ضلع چکوال دا وسنک سی۔ قصے دا پہلا رچنا کار ہون کارن ہی اس قصے نوں لوک پرسدھی ملی۔

پیلو دا قِصہ آسان تے وچکارلی پنجابی دے لہجے تے لوک ماحول وچّ گھلی ہوئی اے۔ پیلو نے صاحباں دی سندرتا دی تعریف شاعر نے ایہناں لفظاں وچ کیتی اے۔

صاحباں گئی تیل نوں گئی، پساری دی ہٹّ

تیل بھلاوے بانیاں، دتا شاہد الٹّ

حافظ برخوردار

پیلو توں پچھوں اس ویلے دا اُگھا قصہ کار حافظ برخوردار اے۔ حافظ برخوردار دا جم مسلمانی پنڈ جو تخت ہزارے دے نیڑے ضلع سرگودھا وچّ ہویا۔ حافظ برخوردار نے سسی پنوں، مرزا صاحباں لِکھیا تے یوسف زلیخا، شیریں فرہاد لکھیا، حافظ برخوردار نے یوسف زلیخا بیتاں وچّ لکھیا اوہ فارسی وچّ لکھ سکدا سی۔ پر اس نے ماں بولی پنجابی نوں اپنایا تے کامیابی حاصل کیتی۔ صاحباں دی سندرتا حافظ دے لفظاں وچّ:

صاحبہ رنگ مجیٹھ دا جیو جیو دھرت رگنّ

اوہدی جتی تے دو والیاں دو بطخاں چوگ چنگن۔

وارث شاہ

وارث شاہ دے پیؤ دا ناں قطب شاہ سی۔ کچھ ودواناں نے لکھیا کہ پیؤ دا ناں سید گل شیر شاہ سی۔ اوہ شادی شدہ سی پر اولاد نہیں سی۔ مڈھلی تعلیم مدرسّے توں حاصل کرکے قصور تے پاکپتن وچّ اچیری تعلیم حاصل کیتی۔ دند کتھا مطابق وارث شاہ دا بھاگ بھری ناں دی عورت نال پیار پے جاندا اے۔ اس دے وچھوڑے وچّ ہی درد بھریا قصہ لکھیا۔۔وارث شاہ دیاں تکا-

وارث رنّ، فقیر، تلوار، گھوڑا

چارے کھوک ایہہ کسے دی یار نہیں

احمد گجر

احمد اورنگزیب دا ہم ویلا سی ہیر رانجھے دا قصہ پہلی وار بیتاں وچّ اس نے لکھیا۔ اس قصے دی کہانی وارث شاہ دے قصے نال ہی ملی اے۔ ایہہ قصہ بیتاں، دوہڑیاں، جھلنیاں وچّ لکھیا اے۔ احمد دی شیلی(سٹائل) بڑی ٹھیٹھ اتے مرکزی اے۔

منّ بیم تے چار اورنگزیب شاہی

کتھا ہیر تے رانجھے دی ہوئی پوری

ہاشم شاہ

محمد ہاشم یا ہاشم دین ناں تے قریشی خاندان دا ہون کارن ہاشم شاہ ناں نال مشہور ہویا۔ شاید اپنا اصلی پیشا ترکھان سی۔ ہاشم شاہ نے سسی پنوں، ہیر رانجھا تے شیریں فرہاد وغیرہ قِصے لِکھے۔ ہاشم شاہ دے انداز دے خاص لچھن ایہہ نیں، سنجم، سنکوچ، سوترک بیان، النکار دی ورتوں۔

خار پیدائش اک باغ چمن دے دیوو

اک سب عمر گلا دی اڑک تے خار رہے جت اوے۔

احمد یار

احمد یار اپنے ویلے دا مشہور قصہ کار اے۔ ایہہ اس اسلام گڑھ ضلع گجرات وچّ 1768 نُوں پَیدا ہویا۔ 35 قصے لِکھے جیہناں وچوں کامروپ کاملتا، حاتم طائی، یوسف زلیخا، ہیر رانجھا، لیلا مجنوں، سوہنی مہینوال، راج بی بی، سسی پنوں ذکر جوگ نیں۔ احمد یار نے سسی دی حالت پیش کیتی اے۔

کدی رنگ محلّ تے جا ڈھنڈے،

پنوں ایتھے وی بیٹھ دا ہوندا سی۔

قادر یار

مہاراجا رنجیت سنگھ دے چھیکڑلے دناں وچّ قادر یار پنجابی دا مشہور شاعر ہویا۔ اس دی جم تریخ دا ٹھیک پتا نہیں، پر کہیا جاندا اے کہ 1805 وچّ پیدا ہوئے۔ قادر یار ذات سندھو جٹ پنڈ ماچھیکے ضلع شیخوپورا دا رہن والا سی۔ قادر یار نے کئی قصے لکھے۔ پورن بھگت، سی حرفیاں، ہری سنگھ نلوا، راجا رسالو، معراج نامہ۔ بولی بھاویں ٹھیٹھ ورتی پر ویلے دے مطابق فارسی دے کئی لفظاں دی وی ورتوں کیتی اے۔ پورن سنگھ دا قصہ لکھ کے اس نوں کھوہ انعام وچ ملیا۔

پورن بھگت دی گلّ سنا کے جی

اک کھوہ انعام لکھایا جی۔

مقبل

مقبل دا پورا نام جہان مقبل سی۔ اوہنے ہیر دی کہانی پیش کیتی اس دی بولی شدھ ٹھیٹھ تے محاورے دار تے ٹکسالی اے۔ مقبل دی اخیرلی تکّ وچ سچائی آ جاندی اے۔

اس دے مکھ دا مقبلا برا منگے

جس دا کھاوے سیوا مانے چھاؤ میاں

فضل شاہ

فضل شاہ دے پیؤ دا نام قطب شاہ سی۔ فضل شاہ آپ وی سید فضل کرکے ہی مشہور ہویا۔ اوہ قریشی ذات دا سی۔ سوہنی مہینوال اس دا پرسدھ سبھ توں پہلا قصہ اے۔ باقی چار قِصے ہیر رانجھا، لیلا مجنوں، یوسف زلیخا، سسی پنوں۔

شاہ محمد

شاہ محمد دی مشہور رچنا انگریزاں تے سکھاں دی دوجی لڑائی اُتے اک قِصہ شاہ محمد وی اے۔ ہور وی ناں پرچلت نیں۔ جِداں جنگ نامہ شاہ محمد، جنگ نامہ سنگھاں تے فرنگیاں شاہ محمد دا ڈھکواں قصہ شاہ محمد اے۔۔

اج ہووے سرکار تاں مکھ پاوے جہڑیاں خالصے نے تیغاں ماریاں نیں

نویں آدمی گولیاں نال اٹھن، ہاتھی ڈگھدے سنے امباریاں نہیں۔