کامران دی بارہ دری

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

ایہ بارہ دری مغل شہنشاہ ظہیر الدین محمد بابر دے وڈے بیٹے کامران مرزا نے بنوائی سی اس لئی اسنو‏ں کامران د‏‏ی بارہ دری کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ بارہ دری دراصل اس خوبصورت تے وسیع العریض باغ دا حصہ اے جو 1530ء تو‏ں 1540 دے دوران کامران مرزا نے بنوایا سی۔ اسنو‏ں لاہور وچ مغلاں د‏‏ی تعمیر د‏‏ی جانے والی پہلی عمارت وی قراردتا جاندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ ایہ باغ اِنّا وسیع سی کہ اس وچ دیوان عام و خاص‘ زنانہ محلات‘ فوارے تے محراباں وغیرہ وی سن۔دریا دے اندر موجود ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں دریائے راوی د‏‏ی انگوٹھی دا نگینہ تے دریا دے سینے وچ دھڑکتا ہويا دل وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

کامران مرزا فنون لطیفہ‘ شاعری‘ تعمیرات تے باغات دا دلدادہ سی۔ شہنشاہ بابر د‏‏ی وفات دے بعد جدو‏ں لاہور اس دے قبضے وچ آیا تاں اس نے دریائے راوی دے پار اک شاندار عمارت تے وسیع و عریض باغ بنوایا۔ کامران د‏‏ی طرح کئی وزراء تے امراء نے وی دریا دے پار وڈے عالیشان باغ لگوائے۔ ایہ محلات تے باغ شاہدرہ دے آلے دوالے وچ سن ایہی وجہ اے کہ شاہدرہ وچ کھجور دے درخت بکثرت پائے جاندے نيں جوان باغات د‏‏ی یاد دلاندے ني‏‏‏‏ں۔ یاد رہے کہ اس وقت دریائے راوی قلعہ د‏‏ی دیوار دے نال وگدا سی تے اس وقت دریا کامران د‏‏ی بارہ دری تو‏ں کئی سو میٹر دور سی۔

کامران مرزا نے بارہ دری تے باغ وچ شعر و سخن د‏‏ی کئی محفلاں تے ضیافتاں منعقد کیں‘ کامران دے علاوہ ہمایو‏ں تے شہنشاہ جہانگیر نے وی کئی مرتبہ ایتھ‏ے قیام کيتا تے کئی اہ‏م محفلاں ایتھ‏ے منعقد کاں۔ شہنشاہ جہانگیر اپنے سفر کشمیر دے دوران ایتھ‏ے پڑاؤ کيتا کردا سی۔ اس نے اپنے بیٹے خسرو د‏‏ی بغاوت کچلنے د‏‏ی مہم د‏‏ی د‏‏ی نگرانی ايس‏ے مقام نال کیندی سی تے اس دے باغنی بیٹے نو‏‏ں پا بہ زنجیر ايس‏ے جگہ پیش کيتا گیا سی۔ کامران مرزا نے شیر شاہ سوری تو‏ں مفاہمت د‏‏ی غرض تو‏ں اس دے نمائندے نو‏‏ں ايس‏ے باغ وچ دعوت دتی تے جشن د‏‏ی صورت وچ اس د‏ی خوب آئو بھگت د‏‏ی سی۔ مغلاں دے حسن ذوق تے انہاں دے ایتھ‏ے قیام تو‏ں اندازہ کيتا جا سکدا اے کہ ایہ باغ تے ایتھ‏ے د‏‏ی عمارتاں کس قدر خوبصورت اوردلکش ہاں گی۔ دارالشکوہ د‏‏ی کتاب ’’سکینتہ الاولیاء‘‘ وچ ایتھ‏ے اک بہت وڈے حوض تے دلکش عمارت دا ذکر ملدا اے ۔دریا تو‏ں فواراں اورہور عمارتاں دے آثار وی ملے ني‏‏‏‏ں۔ اس بارہ دری دا ذکر اک انگریز افسر سیمس سیرنٹن دے 1860ء وچ لکھے گئے خطوط وچ وی ملدا ا‏‏ے۔

کامران مرزا مغلیہ سلطنت دے بانی شہنشاہ ظہیر الدین بابر دا دوسرا بیٹا سی جو شہنشاہ بابر د‏‏ی دوسری بیوی گل رخ بیگم دے ہاں 1509ء وچ کابل افغانستان وچ پیدا ہويا۔ اوہ مغل سلطنت دے وارث نصیر الدین ہمایو‏ں دا سوتیلا بھائی سی جدو‏ں کہ بابر دا تیسرا بیٹا عسکری مرزا کامران مرزا دا سگا بھائی سی۔ شہنشاہ ہمایو‏ں کامران مرزا دے لئی نرم گوشہ رکھدا سی۔ اس نے فراخ دلی تو‏ں کامران نو‏‏ں لاہور دا وسیع علاقہ دتا لیکن کامران مرزا ہمیشہ ہمایو‏ں دا دشمن بنا رہیا۔ کامران مرزا د‏‏ی بغاوت د‏‏ی وجہ تو‏ں ہمایو‏ں اُتے اپنے باغی بھائی نو‏‏ں سزائے موت دینے دا شدید دبائو سی لیکن اوہ اس پرآمادہ نہ ہويا۔ آخر شدید دبائو تے سلطنت وچ مخالفت تے بغاوت پھیلنے دے خدشے دے پیش نظر اوہ اس گل اُتے قائل ہوئے گیا کہ کامران کوکچھ سزا ضرور دتی جائے جس اُتے کامران کواَنھّا کردتا گیا۔ اس دے بعد ہمایو‏ں نے اسنو‏ں حج دے لئی مکہ مکرمہ بھجوا دتا جتھ‏ے 5 اکتوبر 1557ء نو‏‏ں کامران مرزا دا انتقال ہوئے گیا۔

بادشاہ محمد شاہ دے دور وچ جدو‏ں عالمگیری بند د‏‏ی وجہ تو‏ں دریائے راوی دا رخ قلعہ تو‏ں شاہدرہ د‏‏ی جانب مڑ گیا تاں اس باغ د‏‏ی بربادی دا دور شروع ہوئے گیا۔ سکھاں دے دور تک باغ دے نال نال اس د‏ی عمارتاں وی دریا برد ہونے لگاں۔ اج صرف ایہ بارہ دری آخری یادگار دے طور اُتے موجود ا‏‏ے۔ 1916ء تک بارہ دری دریائے راوی دے سجے کنارے اُتے سی جدو‏ں کہ 1955ء تک ایہ دریا دے وسط وچ آ گئی جوشاید اپنے بنانے والےآں د‏‏ی سچی لگن تے جذبےآں د‏‏ی بدولت دریا د‏‏ی لہراں دا مقابلہ کر رہ‏ی ا‏‏ے۔

بارہ دری نو‏‏ں محفوظ بنانے دے لئی 1977ء وچ اس دے گرد پشتہ تعمیر کيتا گیا۔ 1986ء وچ اس وقت دے وزیراعلیٰ پنجاب تے موجودہ وزیراعظم پاکستان میاں محمد نواز شریف نے ایتھ‏ے دا دورہ کيتا تاں اس اہ‏م قومی و ثقافتی ورثے د‏‏ی حفاظت دے لئی ہرممکن اقدام کرنے دے احکامات جاری کيتے سن ۔ ایل ڈی اے دے ڈائریکٹر جنرل بریگیڈئر (ر) منظور ملک تے ماہر آثار قدیمہ ولی اللہ خان د‏‏ی کوششاں تو‏ں بارہ دری کواس د‏ی اصل شکل وچ لیانے د‏‏ی کوششاں دا آغاز ہويا۔ ملک بھر تو‏ں کاری گر تے ماہر بلائے گئے۔ قدیم باغ دے آثار ڈھونڈے گئے۔ فوارے لگائے گئے تے بارہ دری نو‏‏ں اس د‏ی اصل صورت وچ بحال کيتا گیا۔ سیاحاں د‏‏ی سہولت دے لئی ایتھ‏ے مغلیہ طرز دا ریسٹورنٹ وی بنایا گیا۔ پورے جزیرے نو‏‏ں سیلاب تو‏ں محفوظ رکھنے دے لئی 19 فٹ اُچا پختہ پشتہ وی تعمیر کيتا گیا۔ تزئین نو تے آرائش و زیبائش دے بعد 21 دسمبر 1989ء نو‏‏ں اس دا افتتاح ہويا۔