کربلا دی لڑائی

کم جاری

واقعۂ کربلا
سلسلہ  دوسرا فتنہ
عمومی معلومات
مقام کربلا   32°36′55″N 44°01′53″E
متحارب گروہ
یزید دی فوج	حسین ابن علی کچھ مرد تے کچھ خواتین
قائد
عمر بن سعد	حسین ابن علی
قوت
40 ہزار توں ودھ	131
نقصانات
5 ہزار توں ودھ(شیعہ روایات دے مطابق)	134 (72 اصحاب 62 رشتہ دار، بچے تے غلام)
[مکمل اسکرین پر]

سانحۂ کربلا یا واقعہ کربلا یا کربلا دی جنگ 10 محرم 61ھ (بمطابق 9 یا 10 اکتوبر، 680ء) نوں موجودہ عراق چ کربلا دے مقام اتے پیش آیا۔ جتھے مشہور عام تاریخ دے مطابق اموی خلیفہ یزید اول دی بھیجی گئی فوج نے محمد صلی اللہ علیہ و آلہ وسلم دے نواسے حسین ابن علی تے ان دے اہل خانہ نوں شہید کیتا۔ حسین ابن علی دے نال 72 ساتھی، کچھ غلام،22 اہل بیت دے جوان تے خاندان نبوی دیاں عورتاں تے بچے شامل سن ۔

وجہ

یزید دی نامزدگی تے شخصی حکومت دا قیام

اسلامی نظام حکومت دی بنیاد شورائیت اتے سی ۔ آنحضور صلی اللّٰہ علیہ و آلہ وسلم تے خلفائے راشدین دے دور اس دی بہترین مثال سن ۔حضرت حسن بن علی تے معاویہ نے معاہدہ کیتا سی کہا وہ کسے نوں خلیفہ نامزد نہ کرن گے مگر معاویہ نے یزید نوں اپنا جانشین نامزد کرکے ایسے اصول دین دی خلاف ورزی کیتی سی کیونجے اسلامی نقطہ حیات چ شخصی حکومت دے قیام دا کوئی جواز نہیں ۔ حالے تک سرزمین حجاز چ ایسے کبار صحابہ تے اکابرین موجود سن جنہاں نے براہ راست نبی کریم صلی اللّٰہ علیہ و آلہ وسلم دا دور دیکھا سی ۔ لہذا انہاں لئی معاویہ دی غلط روایت قبول کرنا ممکن نئیں سی ۔ امام حسین عليہ السلام نے انہاں ہی اصولاں دی خاطر یزید دی بیعت قبول کرن توں انکار کر دتا۔

یزید دا ذاتی کردار

یزید دا ذاتی کردار انہاں ساریاں خوبیاں توں عاری سی جو امیر یا خلیفہ لئی شریعت اسلامیہ نے دسیاں نیں ۔ سیروشکار تے شراب و شباب اس دے پسندیدہ مشاغل سن لہذہ ذاتی حیثیت نال وی کسے فاسق تے فاجر نوں بطور حکمران تسلیم کرنا امام حسین عالی مقام لئی کس طرح ممکن ہو سکدا سی۔

بیعت اتے اصرار

یزید نے تخت نشین ہون دے بعد حاکم مدینہ ولید بن عقبہ راہیں امام حسین عليہ السلام توں بیعت طلب کیتی ولید نے سختی نال کم نہ لیا لیکن مروان بن الحکم بزور بیعت لین لئی مجبور کر رہیا سی ۔ انہاں حالات چ امام حسین عليہ السلام نے سفر مکہ اختیار کیتا تے اہل کوفہ دی دعوت اتے کوفہ لئی روانہ ہوئے۔

اہل کوفہ دی دعوت

جدوں امام حسین عليہ السلام مکہ پہنچے تے اہل کوفہ نے انھاں نوں سینکڑے خط لکھ کے کوفہ آن دی دعوت دتی تاکہ اوہ خلافت اسلامیہ دے قیام دی جدوجہد دا آغاز کر سکن لیکن غدار اہل کوفہ نے انہاں نل اغداری کیتی تے اپنے وعدےآں توں پھر کے امام حسین عليہ السلام دا ساتھ نہ دتا۔ یزید دی بھیجی ہوئی فوج نے کربلا چ نواسہ رسول امام حسین عليہ السلام نوں انہاں دے اہل خانہ تے اصحاب نوں شہید کر دتا۔

واقعے

مکہ روانگی

ولید بن عتبہ نے امام حسین عليہ السلام تے عبداللہ بن زبیر نوں قاصد دے ذریعہ بلایا۔ حالے تک معاویہ دے مرن دی خبر مدینہ چ عام نہ ہوئی سی ۔۔ پر بلاوے دا مقصد دوناں حضرات نے سمجھ لیا ۔امام حسین عليہ السلام توں جدوں بیعت لئی کہیا گیا تے انہاں نے جواب دتا کہ میرے ورگا آدمی خفیہ بیعت نہیں کر سکدا۔ جدوں بیعت عام ہوئے گی اس وقت آ جاواں گا ۔ ولید راضی ہو گیا تے انھاں نوں واپس جان دی اجازت دے دتی ۔ عبداللہ بن زبیر اک دن دی مہلت لے کے مکہ روانہ ہوگیا۔ بعد چ اسدا تعاقب کیتا گیا مگر اس اثناء چ اوہ کتھے دور جا چکیا سی ۔ جدوں مروان نوں اس صورت حال دا علم ہویا تے ولید نال بہت ناراض ہویا تے کہیا کہ توں بیعت دا وقت گوا دتا ۔ ہن قیامت تک انہاں توں بیعت نئیں لے سکیں گا۔ امام حسین عليہ السلام عجیب الجھن نال دوچار سن اگر اوہ مدینہ چ مقیم رہندے تے بیعت دے بغیر کوئی چارہ کار نہ سی ۔ لٰہذا اوہ27 رجب 60 ہجری(60ھ) چ اپنے اہل و عیال دے نال مکہ روانہ ہو گئے۔ مکہ پہنچ کے شعب ابی طالب چ قیام کیتا۔

مسلم بن عقیل دی کوفہ روانگی

امام حسین عليہ السلام نے کوفیاں دے خطاں دے آن دے بعد مسلم بن عقیل نوں کوفہ روانہ کیتا تاکہ اوہ اصل صورت حال معلوم کرن۔ مسلم دے کوفہ پہنچنے دے پہلے ہی دن بارہ ہزار کوفیاں نے آپ دے ہتھ اتے بیعت کر لی۔ کوفہ دے اموی حاکم بشیر نے انہاں دے نال نرمی نال کم لیا۔ کوفیاں دے جذبات توں متاثر ہو کے مسلم بن عقیل نے امام حسین عليہ السلام [نوں [کوفہ]] آن دا لکھیا۔

ابن زیاد کوفہ چ

انہاں حالات پاروں یزید نے فوراً نعمان نوں معزول کر دتا تے عبیداللہ بن زیاد نوں کوفہ دا حاکم مقرر کر دتا۔ کوفہ پہنچ کے اس نے اعلان کیتا کہ جو لوگ مسلم بن عقیل نال اپنیاں وفاداریاں توڑ لین گے انہاں نوں امان دتی جائے گی ۔ اس دے بعد ہر محلہ دے رئیس نوں بلایا تے اسنوں اپنے اپنے علاقہ دے امن و امان دا ذمہ دار قرار دے کے مسلم بن عقیل دی جائے پناہ دی تلاش شروع کردتی ۔ اس وقت مسلم بن عقیل اک محب اہل بیت ہانی بن عروہ دے گھر چلے گئے ۔ عبیداللہ بن زیاد نے ہانی نوں بلا کے مسلم نوں پیش کرن دا حکم دتا تے ہانی نے انکار کر دتا جس اتے انہاں نوں قید کرکے ماریا کُٹیا گیا ۔

مسلم دی گرفتاری تے شہادت =

شہر وچ افواہ پھیل گئی کہ ہانی مار دتا گیا اے۔ ایہہ خبر سن کے حضرت مسلم بن عقیل علیہ السلام اپنے اٹھارہ ہزار ہمنواں دے نال ابن زیاد دے محل نوں محاصرہ فرما بیٹھے۔ انہاں دے ساتھ اس ویلے صرف پچاس افراد موجود سن، ایس لئی ابنِ زیاد نے چالاکی نال معاملہ سنبھالیا تے کوفہ دے بعض رؤساء دی ترغیب نال لوک منتشر کر دتے گئے۔ آخرکار حضرت مسلم علیہ السلام دے نال صرف تیس افراد رہ گئے۔

مجبوراً حضرت مسلم علیہ السلام نے اک بوڑھی عورت دے گھر پناہ لی، پر اوہ عورت دے پُتر نے انعام دے لالچ وچ جا کے خود ابنِ زیاد نوں اطلاع دے دتی۔ اطلاع ملتے ہی مکان نوں محاصرہ کر لیا گیا۔ حضرت مسلم علیہ السلام تن تنہا لڑن تے مجبور ہو گئے تے زخمی ہون دے بعد، محمد بن اشعث نے انہاں نوں امان دَے کے قید فرما لیا۔

پر جد انہاں نوں ابنِ زیاد دے سامنے پیش کیتا گیا، ابنِ زیاد نے امان دا وعدہ توں منہ موڑیا تے انہاں دی موت دا حکم جاری کر دتا۔ حضرت مسلم علیہ السلام نے محمد بن اشعث نوں فرمایاش فرمائی کہ میرے قتل دی خبر حضرت امام حسین علیہ السلام تک پہنچا دینا تے اوہنوں ایہہ پیغام وی پہنچا دینا کہ "اہلِ کوفہ تے ہرگز بھروسہ نہ کرنا تے جتھے تُسی پہنچ چکے اوتھے واپس ہو جاؤ۔" ابنِ اشعث نے وعدہ پورا کیتا تے اک قاصد حضرت امام حسین علیہ السلام ول روانہ کیتا گیا۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا سفر کوفہ

اہلِ مکہ تے مدینہ نے بڑی کوشش کیتی کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفہ جان توں روکا جاوے، کیوں کہ کوفیہاں دا سابقہ غدارانہ طرزِ عمل سامنے سی۔ عمرو بن عبدالرحمن، عبداللہ ابنِ عباس تے عبداللہ ابنِ زبیر سب نے مشورہ دتا:

"چونکہ کوفہ یزید دی حکومت تھلے اے، اوتھے فوجاں تے سامان موجود نیں تے اعتماد لائق لوگ کٹ نیں۔ ایس لئی بہتر اے کہ آپ مکہ وچ رہو۔"

عبداللہ ابنِ زبیر نے مشورہ دتا کہ مکہ وچ رہ کے خلافت لئی جدوجہد کرو؛ اوہ مدد کرن گے۔ جدو حضرت امامِ حسین علیہ السلام راضی نہ ہوئے تے عبداللہ ابنِ عباس نے مشورہ دِتا کہ یمن وال پوچھو یا پہلے کوفیہاں نوں مراسلہ کرو کہ اوہ یزید دے حکمرانان نوں اوتھوں نکالن، فیر آپ اوتھے آؤ۔

پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اوہ عزم و استقلال تے قائم نیں۔ عبداللہ ابنِ عباس نے ہک وار فرمایا کہ جی کر تسی ایدے ول نا جاؤ تاں کم از کم اہل و عیال نوں نہ لے کے جاؤ، اوہ نوں ڈر ہو سی کہ تُسی بچوں دے سامنے ذبح نہ ہو جاؤ۔ باوجودیکہ سارے مشوریاں دے، حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا ارادہ برقرار رکھیا تے آخرکار 3 ذوالحجہ 60ھ نوں مکہ معظمہ توں کوفہ لئی روانہ ہو گئے۔

راستے وچ انہاں دے چچا زاد عبداللہ بن جعفر نے اپنے لڑکیاں عون تے محمد دے ذریعے اک عریضہ بھیجیا جس وچ اوہ عرض کردے نیں کہ جیویں ہی اوہ خط میل ہووے فوراً واپس آ جاؤ، کیوں جو جتھے جا رہے اوتھے انہاں دی ہلاکت تے اہلِ بیت دی بربادی دا خطرہ اے۔

راستے وچ کئی مشہور لوکاں نے نصیحت کیتی، جنہاں وچ اک شاعر فرزوق وی سی، جیہڑا آکھیا کہ لوکاں دے دل حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے نال نیں پر تلواراں بنیٰ امیہ دے نیں۔ حضرت امام علیہ السلام نے اپنے سفر نوں جاری رکھیا۔

ابنِ زیاد دیاں تیاریاں

ابن زیاد نے اپنے حکم تے پولیس افسر حصین بن نمیر نوں مختلف راستیاں تے سوار رکھن لئی بھیجیا تے اہم راستیاں نوں ناکہ بند کر دتا۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے قاصد قیس نوں ابنِ زیاد دے افراد نے گرفتار کر کے شہید کر دتا۔ جد اوہ بطنِ رملہ توں اگے ودھے تے اوہنوں عبداللہ ابنِ مطیع ملے، جنہاں نے انہاں نوں آگے جان توں روکے۔ محمد بن اشعث دے بھیجے ہوئے قاصد نے مقامِ ثعلبیہ تے حضرت مسلم علیہ السلام دی شہادت دی اطلاع دتی، جس توں حضرت امام علیہ السلام انتہائی غمگین ہوئے۔

ساتھی مشورہ دینے لگ پئے کہ واپس لوٹ آؤ، پر حضرت مسلم علیہ السلام دے بھائیان نے اپنے بھائی دے خون دا بدلہ لئی سفر جاری رکھن دا زور دتا۔ ایس طرح سفر دا رخ واضح ہویا۔ وچکار بہت سارے بدوی وی شامل ہو گئے۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں اکٹھا کیتا تے فرمایا جو واپس جانا چاندے اوہ اجازت لے سکدے نیں۔ سوائے اوہناں لوکاں دے جو مدینہ توں آئے سن، باقی سب واپس ہو گئے۔

حر بن یزید تمیمی دی آمد

ابن زیاد نے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں روکنے لئی حر بن یزید تمیمی نوں روانہ کیتا۔ ذمیِ حشم دے مقام تے حر نال ملاقات ہوئی۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے حر نوں کوفیہاں دے خطوط دے دو تھیلے دکھائے تے فرمایا کہ ہن تُہاڈی رائے بدل گئی اے، میں واپس جان لئی تیار ہاں۔

پر حر نے کہیا کہ اوہنوں قبضے دا حکم اے۔ اس لئی حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنا سفر کوفہ جاری رکھیا تے مقامِ بیضہ تے خطبہ دے کے اپنے مقاصد واضح کیتے۔ کسے مقام تے طرماج بن عدی نال ملاقات ہوئی جنہاں نے یمن چلن دی دعوت دتی، پر حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے ایہہ پیشکش مؤدبانہ طور تے رد کر دتی۔

میدانِ کربلا چ آمد

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا قافلہ تے حر دا لشکر اک دوجے دے نال نال چلدا رہا۔ جد قافلے دا رخ صحرائے عرب ول ہوندا حر اوہنوں روک کے کوفہ وال مڑادتا۔ ایہہ قافلہ آخرکار 2 محرم الحرام 61ھ بمطابق 2 اکتوبر 680ء نوں میدانِ کربلا وچ اتریا۔ دوسرے دن عمر بن سعد چھ ہزار سپاہیاں نال اوتھے پہنچیا۔

عمر بن سعد نے ابتدا وچ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نال لڑن توں ہچکچا کے قرہ بن سفیان نوں بھیجیا، جس تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے فرمایا کہ اگر تُسیں میری آمد نوں پسند نہ کرو تاں میں مکہ واپس جاون لئی تیار ہاں۔ پر ابنِ زیاد نے قرہ دی ای تجویز منظور نہ کیتی تے عمر بن سعد نوں حکم دتا کہ اگر حضرت امامِ حسین علیہ السلام بیعت نہ کرن تے اوہناں دا پانی بند کر دیو۔

بعد وچ ابنِ زیاد نے اصرار کیتا کہ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں قابو وچ کر کے گرفتار کرنا زیادہ مناسب اے۔ عمر بن سعد نوں جنگ دا حکم ملے تے 9 محرم الحرام نوں لڑائی شروع ہوئی۔

المیہ کربلا تے شہادتِ عظمیٰ

صلح دِیاں آخری کوششاں ناکام ہویاں تے حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اپنے وفادار ساتھیان نوں اجازت دِتی کہ جو جانا چاندے او، اوہ جا سکدے نیں۔ کچھ وفادار تے عزیز تعاون کرنے والے باقی رہ گئے جنہاں نے آخری لمحے تک ساتھ نبھایا۔ ایہہ جان نثار صرف 72 سن۔ حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے اوہناں نوں منظم کیتا، میمنہ تے زبیر بن قیس، تے میسرہ تے حبیب بن مطہر مقرر کیتے تے علمِ حضرت عباس علیہ السلام نوں عطا کیتا۔

جنگ شروع ہون توں پہلاں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نے دعا کیتی تے اتمامِ حجت دے لئی دشمنان دی طرف منہ کر کے خطاب کیتا۔ انہاں نے لوگوں نوں عقل و ضمیر یاد کرایا، اپنی نسبت، رسولِ خدا صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نال تعلق تے اولادِ نبی دیاں احادیث دا ذکر کیتا تے پوچھیا کہ کیہ تسی میرا قتل کر سکدے او؟

کوفی سرداراں تے عام لوگوں تے ای خطبہ اثر نہ کر سِگا، سوائے حر بن یزید تمیمی جیہڑا کہیا کہ میں جنت دا انتخاب کر چکا ہاں، چاہے مینوں ٹکڑے ٹکڑے کر دتا جاوے۔ حر حضرت امامِ حسین علیہ السلام دے لشکر وچ شامل ہو گیا۔

فردا فردا شہداء ہوۓ، جنہاں وچ حضرتِ علی اکبر علیہ السلام، عبداللہ بن مسلمہ، عدی وغیرہ شامل نیں، تے آخرکار حضرت امامِ حسین علیہ السلام خود شہید ہو گئے۔ دشمناں نے انہاں دا سر قلم کیا تے شہداء دے سر نیزاں تے لا کے پہلے ابنِ زیاد دے دربار وچ رکھ دتے گئے تے بعد وچ دمشق بھیجے گئے۔

غدار کوفیہ دا کردار

اس سانحے توں پہلے وی کوفیہاں دا کردار قابلِ اعتراض رہیا۔ حضرتِ علیؓ نوں مدینہ توں کوفہ لانے دے فیصلے نے انہاں سازشاں نوں کھل کے سامنے لیا۔ اوہ لوک ظاہری طور تے حبِ علی دا لبادہ پا کے بیٹھے رہندے سن، پر عمل اوہناں دا الٹ ہوندا۔ حضرتِ علیؓ نے انہاں منافقاں نوں کھری کھری سنائیاں تے آہستہ آہستہ اوہ طبقہ اوہناں توں بیزار ہو گیا۔

جدو‎ں حضرت امامِ حسین علیہ السلام نوں کوفیہاں نے خط لکھ کے آن والی دعوت دتی اوہناں دی تعداد مختلف روایتاں وچ 12000 توں 18000 تک بیان کیتی گئی اے، پر جنگ دے وقت اوہ وچوں اک وی وفادار سا تحمل ناں آیا تے اوہ صرف تماش بین بن کے کھڑے رہے۔ جس دا انجام حضرت امامِ حسین علیہ السلام تے اوہ دے صحابہ دی شہادت بن کے سامنے آیا۔

رسولِ اللہﷺ دی پیشگوئی

روایات وچ آیا اے کہ رسولِ اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم نے اپنی زوجہ حضرتِ امِ سلمہ رضی اللہ عنہا نوں اک شیشی وچ مٹی دتی سی تے فرمایا سی کہ جے اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو جائے تے سمجھ لینا میرا پوتا حضرت امامِ حسین علیہ السلام شہید ہو گیا۔ روایت دے مطابق جد اوہ واقعہ پیش آیا اوہ مٹی خون ورگی سرخ ہو گئی۔

اہلِ بیت علیھم السلام دی شام روانگی

شہادت دے بعد اہلِ بیت علیھم السلام دا قافلہ ابنِ زیاد دے سامنے پہنچیا۔ اوتھے انہاں نال سخت سلوک کیتا گیا، حضرت امامِ حسین علیہ السلام دا کٹا ہوا سر ابنِ زیاد دے سامنے رکھیا گیا تے اوہ اوہدے نال توہین آمیز سلوک کر رہیا سی۔ بعد وچ ایہہ سر تے قافلہ دمشق بھیج دتا گیا۔

خطباتِ زینب علیھا السلام

(ایس حصّے وچ حضرتِ زینب علیھا السلام دے خطبات دا خلاصہ شامل کیتا جا سکدا اے۔)

واقعۂ حرہ

(تفصیلی مضمون واقعۂ حرہ لئی الگ مدخل رکھیا جا سکدا اے۔)

نتیجہ و اثرات

سانحۂ کربلا نے پورے عالمِ اسلام تے گہرا اثر چھڈیا۔ حجاز وچ انقلاب پھوٹیا تے اہلِ مدینہ نے اموی حکم رانیاں نوں شہر توں باہر کڈ کے عبداللہ بن زبیر دی بیعت کر لئی۔ یزید نے شامی فوج مدینہ ول بھیجیا جس نے شہر تے ظلم و ستم کیتے تے کئی معزز افراد شہید ہوئے۔

اموی خلافت اس سانحے توں سخت متاثر ہوئی تے آہستہ آہستہ عوامی نفرت دے سبب اوہناں تے دباؤ ودھیا۔ عباسی تحریک نے وی اس ناپسندیدگی نوں اپنے حق وچ استعمال کیتا تے اموی خلافت دے خلاف تحریکاں مضبوط ہوئیاں۔

حضرت امامِ حسین علیہ السلام دی قربانی نے حق، حریت تے انصاف دے لئی انہاں دی جدوجہد نوں مشعلِ راہ بنا دتا۔ انہاں دی یاد ہر دور وچ حریت پسنداں لئی مثال بن کے رہی۔

ہور ویکھو

• حسین ابن علی
• واقعہ کربلا
• لسٹ شہدائے کربلا
• کربلا