کرد یہودی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Kurdish Jews
יהודי כורדיסטן
Kurdên cihû, کوردە جووەکان
RABBI MOSHE GABAIL.jpg
Rabbi Moshe Gabai, head of the Jews of زاخو, with President of Israel Yitzhak Ben-Zvi
کل آبادی
200,000–300,000[۱]
گنجان آبادی والے علاقے
 اسرائیل200,000[۲][۳][۴][۵]
سانچہ:Country data Iraqi Kurdistan300-730 families[۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱]
زباناں
Northeastern Neo-Aramaic dialects (particularly Judeo-Aramaic), کردتی زبان (mainly Kurmanji dialects), Mizrahi Hebrew (liturgical use) and some آذربائیجانی زبان (in Iran).[۱۲]
مذہب
یہودیت
متعلقہ نسلی گروہ
other مزراحی یہودی, سفاردی یہودی, اشکنازی یہود, آشوری قوم, سامری
خطاطی تے آرائشی عناصر دے نال کاغذ اُتے روشن تختی۔ کرد یہودیاں دے درمیان پوریم دے رواج دے لئی چار لغوی نظماں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ 19 ويں صدی دا وسط ، کردستان ۔

کردستان دے یہودیاں ( عبرانی: יהודי כורדיסטן‎ ؛ [۱۳] سانچہ:Lang-ku ' کرد یہودی ' ) قدیم مشرقی یہودی برادری نيں ، جو کردستان دے ناں تو‏ں جانے جاندے خطے وچ آباد نيں جو تقریبا شمال مغربی ایران ، شمالی عراق ، شمال مشرقی شام تے جنوب مشرقی ترکی دے کچھ حصےآں اُتے محیط ا‏‏ے۔1940 د‏‏ی دہائی تے 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسرائیلجانے تو‏ں پہلے ، کردستان دے یہودی بند نسلی برادری د‏‏ی حیثیت تو‏ں رہندے سن ۔ کردستانکے یہودی وڈے پیمانے اُتے ارامی تے کرد بولیاں بولدے سن ، خاص طور اُتے عراقی کردستان وچ کرمانجی بولی۔ اج ، کردستان دے یہودیاں دی اکثریت اسرائیل وچ مقیم اے ۔

قدیم زمانہ تے قدیم دور[لکھو]

1905 وچ شمالی عراق دے راولڈوز وچ کرد یہودی

روایت وچ کہیا گیا اے کہ قبیلہ بنجمنکے اسرائیلی اٹھويں صدی ق م دے دوران اسرائیل د‏‏ی بادشاہی د‏‏ی اسوری فتح دے بعد سب تو‏ں پہلے جدید کردستان دے علاقے وچ پہنچے۔ بعد وچ انہاں نو‏ں اسوری راجگڑھ منتقل کردتا گیا[۱۴]پہلی صدی ق م دے دوران ، آدیابن دا شاہی گھر — جو یہودی مورخ فلاویس یوسیفس دے مطابق نسلی اعتبار تو‏ں اسوری سی تے جس دا راجگڑھ اربیل(ارمائک: اربلا) سی،نےیہودیت قبول کر لئی سی۔ [۱۵][۱۶] شاہ منوباز اول ، انہاں د‏‏ی ملکہ ہیلینا ، تے انہاں دے بیٹے تے جانشین ازاتس بار منوباز نو‏‏ں پہلے پروسلیٹ دے طور اُتے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔ [۱۷]

قرون وسطی[لکھو]

توڈیلہ دے بنجمن تے ریجنسبرگ دے پیٹاہیہ د‏‏ی یادداشتاں دے مطابق ، 12 ويں صدی وچ کردستان وچ تقریبا 100 یہودی آبادیاں تے کافی یہودی آبادی سی۔ توڈیلہ دے بینجمن نے وسطی کردستان نال تعلق رکھنے والے مسیحی رہنما ڈیوڈ الروئی دا وی بیان کيتا ، جس نے فارس دے بادشاہ دے خلاف بغاوت کيت‏ی سی تے یہودیاں نو‏‏ں یروشلم وچ واپس لے جانے دا ارادہ کیا سی ۔ ایہ مسافر موصل وچ اچھی طرح تو‏ں قائم تے متمول یہودی برادری د‏‏ی وی اطلاع دیندے نيں ، جو کردستان دا تجارتی تے روحانی مرکز سی۔ بہت سارے یہودی صلیبیاں دے نیڑے جانے تو‏ں خوفزدہ سن ، شام تے فلسطین تو‏ں بابل تے کردستان فرار ہوگئے سن ۔ موصل دے یہودی اپنی برادری دے انتظام وچ کچھ حد تک خودمختاری سے لطف اندوز ہوئے۔ [۱۸]

عثمانی دور[لکھو]

یہودی کرد ، 19 ويں صدی ، عثمانی دور

تنعیت اسنتھ برزانی ، جو 1590 تو‏ں 1670 تک موصل وچ رہندی سی ، کردستان دے ربی سموئل برزانی د‏‏ی بیٹی سی۔ بعدازاں اس نے عمادیہ (عراقی کردستان ) دے ربی جیکب میزراہی نال شادی کيتی جو یشیوا وچ لیکچر دیندا سی ۔ [۱۹] اوہ تورات ، تلمود ، قبالہ تے یہودی قانون تو‏ں واقف سن۔ اپنے شوہر د‏‏ی موت دے بعد ، اوہ عمادیہ وچ یشیوا د‏‏ی سربراہ بن گئياں ، تے بالآخر کردستان وچ تورات د‏‏ی چیف انسٹرکٹر دے طور اُتے پہچان گئياں۔ اوہ تنعیت (خاتون طلسمیٹک اسکالر) کہلاندی سن ، تصوف اُتے عمل کردیاں سن ، تے خدا دے خفیہ ناواں نو‏‏ں جاننے دے لئی مشہور سن۔ [۲۰] آسناتھ اپنی شاعری تے عبرانی بولی دے بہترین عبور دے لئی وی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ اس نے نوحہ خوانی تے عرضی د‏‏ی اک لمبی نظم روايتی شاعری والے میٹرک شکل وچ لکھی۔ اس د‏ی نظماں خواتین د‏‏ی لکھی ہوئی ابتدائی جدید عبرانی عبارتاں د‏‏ی چند مثالاں وچو‏ں ني‏‏‏‏ں۔

اسرائیل دے ملک وچ کرد یہودیاں د‏‏ی امیگریشن تو‏ں پہنچنے ربیاں علماء د‏‏ی اک کمیونٹی دے نال، دیر 16واں صدی دے دوران شروع د‏‏ی صفد ، گلیل ، تے اک کرد یہودی کوارٹر نتیجے وچ اوتھ‏ے قائم کيتا گیا سی. اُتے صفد دا فروغ پزیر عرصہ 1660 وچ ختم ہويا ، اس علاقے وچ دروز پاور جدوجہد تے معاشی زوال دے نال۔

جدید دور[لکھو]

20 صدی دے اوائل تو‏ں ہی کچھ کرد یہودی صیہونی تحریک وچ سرگرم عمل سن ۔ لایہی ( آزادی دے جنگجوواں تو‏ں اسرائیل ) دے مشہور ترین ممبراں وچو‏ں اک موشے بارزانی سی ، جس دا کنبہ عراقی کردستان تو‏ں ہجرت کرکے 1920 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ یروشلم وچ آباد ہوگیا سی۔

کرد یہودیاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں عراقی کردستان تو‏ں مجبور کيتا گیا تے عراقی یہودی برادری دے نال مل ک‏ے 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ انہاں نو‏ں اسرائیل منتقل کردتا گیا ۔ ایرانی کردستان دے کرد یہودیاں د‏‏ی اکثریت 1950 د‏‏ی دہائی وچ وی زیادہ تر اسرائیل منتقل ہوگئی سی۔

ٹائمز آف اسرائیل نے 30 ستمبر ، 2013 نو‏‏ں رپورٹ کيتا: "اج ، اسرائیل وچ تقریبا 200،000 کرد یہودی آباد نيں ، جنہاں وچو‏ں نصف یروشلم وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ ملک بھر وچ 30 تو‏ں ودھ زرعی دیہات وی نيں جنہاں د‏‏ی بنیاد کرد یہودیاں نے رکھی سی۔ " [۲۱]

18 اکتوبر ، 2015 نو‏‏ں ، کردستان د‏‏ی علاقائی حکومت نے شیرزاد عمر میمسانی نو‏‏ں وزارت اوقاف تے مذہبی امور وچ یہودی برادری دا نمائندہ نامزد کيتا ، لیکن اسرائیل وچ یہودی برادری دے اس بیان دے بعد کہ کردستان دا علاقہ وچ یہودی باقی نئيں رہے ،انہاں نو‏ں مسترد کردتا گیا ۔ [۲۲][۲۳]

ہسٹوریگرافی[لکھو]

کردستان دے یہودیاں د‏‏ی تریخ تے تریخ نگاری وچ سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ تحریری تریخ دا فقدان تے دستاویزات تے تاریخی ریکارڈ د‏‏ی عدم موجودگی سی۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے دوران ، اک جرمن یہودی نسلی گرافر ، ایرک براؤر ، نے برادری دے ممبراں تو‏ں انٹرویو کرنا شروع کيتا۔ انہاں دے معاون رافیل پٹائی نے انہاں د‏‏ی تحقیق دے نتائج عبرانی بولی وچ شائع کیتے۔ 1990 د‏‏ی دہائی وچ یہودی کردستان کتاب : یہودی کردستان: میہقار نسنوگرافی (یروشلم ، 1940) دا انگریزی وچ ترجمہ کيتا گیا سی۔ اسرائیلی اسکالر موردچائی زاکن نے پی ایچ ڈی د‏‏ی تحریر تے اک کتاب لکھی ، جس وچ تحریری ، آرکائیویل تے زبانی ذرائع دا استعمال کيتا گیا جو یہودیاں تے انہاں دے کرد آقاواں یا سرداراں دے درمیان تعلقات نو‏‏ں سراغ لگیانے تے اس د‏ی تشکیل نو دا ارتکاب کردا اے ) جسنو‏ں آغاس وی کہیا جاندا اے )۔ انہاں نے 56 کرد یہودیاں دا مکمل طور اُتے سیکڑاں انٹرویوز دا انٹرویو کيتا ، اس طرح انہاں د‏‏ی یادداشتاں ہمیشہ دے لئی ضائع ہونے تو‏ں بچ گئياں۔ انہاں نے کہیا کہ چھ شہراں (سے بنیادی طور اُتے کرد یہودیاں دا انٹرویو Zahko ، Aqrah ، Amadiya ، Dohuk ، Sulaimaniya تے Shinno / Ushno / Ushnoviyya زیادہ تر دے علاقے وچ ،)، دے نال نال درجناں دیہات تو‏ں Bahdinan .[۲۴][۲۵] اس دے مطالعے وچ یہودیاں تے قبائلی کرد معاشرے اُتے تاریخی ریکارڈاں دا اک نواں مجموعہ تشکیل دینے والے نويں ذرائع ، اطلاعات تے واضح داستاناں د‏‏ی نقاب کشائی کيتی گئی ا‏‏ے۔ انہاں دے پی ایچ ڈی مقالے اُتے پی ایچ ڈی جوڈیشل کمیٹی دے ممبراں نے تبصرہ کيتا تے اس دے نال ہی اس دا عربی ، [۲۶] سورانی ، [۲۷] کرمانجی ، [۲۸] دے علاوہ فرانسیسی سمیت متعدد مشرقی وسطی د‏‏ی زباناں وچ اس کتاب دا ترجمہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ [۲۹]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Iraqi Kurdistan's First Jewish Leader Wants To Revitalize Judaism And Boost Israel-Ties, But Challenges Lie Ahead By Michael Kaplan, 10/23/15
  2. Zivotofsky, Ari Z. (2002). "What’s the Truth about...Aramaic?" (PDF). Orthodox Union. http://www.ou.org/publications/ja/5762summer/LEGAL-EA.PDF. Retrieved on 2007-01-14. 
  3. "(p.2)" (PDF). slis.indiana.edu. https://web.archive.org/web/20060624190132/http://www.slis.indiana.edu/faculty/meho/meho-bibliography-2001.pdf. 
  4. "Kurdish Jewish Community in Israel". Jcjcr.org. https://web.archive.org/web/20130728230338/http://www.jcjcr.org/kyn_article_view.php?aid=20. Retrieved on 2013-04-11. 
  5. Berman, Lazar (September 30, 2013). "Cultural pride, and unlikely guests, at Kurdish Jewish festival". timesofisrael.com. http://www.timesofisrael.com/pride-and-unlikely-guests-at-kurdish-jewish-festival. 
  6. https://www.jpost.com/middle-east/so-are-there-jews-in-kurdistan-432756
  7. https://jewishstudies.washington.edu/global-judaism/kurdish-israeli-jews-kurdistan-saharane
  8. https://ijao.ca/the-jews-of-kurdistan-how-kurdish-jews-became-israeli/
  9. https://www.rudaw.net/english/kurdistan/301120183
  10. http://www.thetower.org/article/in-iraqi-kurdistan-a-jewish-past-comes-to-life-sherzad-mamsani/
  11. https://english.alaraby.co.uk/english/news/2016/12/2/jewish-community-seeking-synagogue-in-iraqi-kurdistan
  12. "курдские евреи. Электронная еврейская энциклопедия". Eleven.co.il. 2006-12-27. https://eleven.co.il/article/12263. Retrieved on 2013-04-11. 
  13. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/Date_validation/ar at line 45: attempt to compare number with nil.
  14. Roth C in the Encyclopedia Judaica, p. 1296–1299 (Keter: Jerusalem 1972).
  15. "Irbil/Arbil" entry in the Encyclopaedia Judaica
  16. The Works of Josephus, Complete and Unabridged New Updated Edition Translated by William Whiston, A.M., Peabody, MA: Hendrickson Publishers, Inc., 1987. سانچہ:آئی ایس بی این (Hardcover).
  17. Brauer E., The Jews of Kurdistan, Wayne State University Press, Detroit, 1993; Ginzberg, Louis, "The Legends of the Jews, 5th CD." in The Jewish Publication Society of America, VI.412 (Philadelphia: 1968); and http://www.eretzyisroel.org/~jkatz/kurds.html.
  18. Ora Schwartz-Be'eri, The Jews of Kurdistan: Daily Life, Customs, Arts and Crafts, UPNE publishers, 2000, سانچہ:آئی ایس بی این, p.26.
  19. Sylvia Barack Fishman, A breath of Life: Feminism in the American Jewish Community, UPNE Publishers, 1995, سانچہ:آئی ایس بی این, p. 186
  20. Sally Berkovic, Straight Talk: My Dilemma As an Orthodox Jewish Woman, KTAV Publishing House, 1999, سانچہ:آئی ایس بی این, p.226.
  21. "Ancient pride, and unlikely guests, at Kurdish Jewish festival". timesofisrael.com. 
  22. "Dismissal of Jewish representative 'administrative,' unrelated to Baghdad: KRG". 
  23. {{cite web|url=https://www.jpost.com/Middle-East/Use-of-Jewish-issue-by-KRG-official-may-cause-confusion-and-damage-436499%7Ctitle=Publicity seeking Kurdish official brings back memories of Jewish Kurd aliya fiasco||
  24. Joyce Blau, one of the world's leading scholars in the Kurdish languages, culture and history, suggested that "This part of Mr. Zaken’s thesis, concerning Jewish life in Bahdinan, well complements the impressive work of the pioneer ethnologist Erich Brauer."[Erich Brauer, The Jews of Kurdistan, First edition 1940, revised edition 1993, completed and edited by Raphael Patai, Wayne State University Press, Detroit])
  25. Jewish Subjects and their Tribal Chieftains in Kurdistan A Study in Survival By Mordechai Zaken Published by Brill: August 2007 سانچہ:آئی ایس بی این Hardback (xxii, 364 pp.), Jewish Identities in a Changing World, 9.
  26. Yahud Kurdistan wa-ru'as'uhum al-qabaliyun: Dirasa fi fan al-baqa'. Transl., Su'ad M. Khader; Reviewers: Abd al-Fatah Ali Yihya and Farast Mir'i; Published by the Center for Academic Research, Beirut, 2013,
  27. D. Mordixi Zakin, Culekekany Kurdistan, Erbil and Sulaimaniyya, 2015,
  28. French into Kurmanji translation of an article by Moti Zaken, "Jews, Kurds and Arabs, between 1941 and 1952", by Dr. Amr Taher Ahmed Metîn n° 148, October 2006, p. 98-123.
  29. Juifs, Kurdes et Arabes, entre 1941 et 1952," Errance et Terre promise: Juifs, Kurdes, Assyro-Chaldéens, etudes kurdes, revue semestrielle de recherches, 2005: 7-43, translated by Sandrine Alexie.

کتابیات[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

سانچہ:Mizrahi Jews topics