گاگاؤزیا تنازعہ

گاگاؤزیا تنازعہ
عمومی معلومات
آغاز ۱۲ نومبر ۱۹۸۹  اختتام ۱۴ جنوری ۱۹۹۵  ملک مولڈوا
نقصانات

 

گاگاؤزیا دا تنازعہ مالدووا ایس ایس آر تے بعد چ آزاد جمہوریہ مالدووا تے انہاں دی گاگاؤز آبادی دے وچکار اک تنازعہ سی، جس نے مالدووا دے اندر ہور خود مختاری حاصل کیتی۔ اس دا اختتام سوویت یونین دے اندر رہن دے مقصد دے نال مالڈویا توں وکھ گاگاؤز جمہوریہ دے اعلان تے ہویا؛ تاہم، مؤخر الذکر دے تحلیل دے بعد، گاگاز جمہوریہ اک حقیقی آزاد ریاست بن گئی۔ اسنو‏ں باضابطہ طور اُتے 1995 وچ مالدووا وچ دوبارہ ضم کيتا گیا سی ، جدو‏ں گاگاؤزیا نو ‏‏ں سرکاری طور اُتے ملک دے اندر اک " خودمختار علاقائی اکائی " دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔

تریخ

خزاں 1989 وچ ، سوویت یونین دے آخری سالاں دے دوران ، مالدووی ، رومانیائی دے لئی وقت دا ناں ، لاطینی حروف تہجی وچ لکھیا جاندا سی ، مالدووی سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د ی واحد سرکاری بولی دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا سی۔ مزید برآں، فروری-مارچ 1990 دے مالڈویا دے سپریم سوویت انتخابات دے بعد، پاپولر فرنٹ نے مالدووا وچ اقتدار سنبھالیا، جس وچ محاذ دے بنیاد پرست شعبے رومانیہ دے نال اتحاد دا مطالبہ کردے سن; محاذ نے مالڈویا دی نسلی اقلیتاں دے حوالے نال اپنی موقف نو وی بنیاد پرست بنا دتا۔ اس سب نے گگاؤز لوکاں وچ کجھ تکلیف پیدا کیتی، زیادہ تر گگاؤز - یا روسی بولن آلے سن تے جنہاں نے گاگاؤز آبادی آلی زمیناں تے رومانیہ دی بادشاہی دے پچھلے راج نوں ناپسندیدہ طور تے یاد کیتا۔ اس طرح ، اک ابھرتی ہوئی گگاؤز قومی تحریک ، جس د‏‏ی قیادت سیاسی تشکیل گاگاؤز خلقی ("گگاؤز عوام") نے د‏‏ی ، نے علاقائی خود مختاری نو‏‏ں گاگاؤز لوکاں تے انہاں دے مفادات دے تحفظ دے لئی ضروری سمجھنا شروع کيتا۔ اسی طرح دی صورتحال مالڈویا دے مشرقی کنارے ڈنیسٹر وچ پیدا ہوئی ، جسنو‏ں اج ٹرانسنیسٹریا دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

گاگاؤز خود مختاری دے مطالبات دے درمیان ، مالڈوین سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے سپریم سوویت نے گاگاؤز علاقائی خود مختاری دے معاملے دا مطالعہ کرنے دے لئی گاگاؤز ہلکی دے نمائندےآں دے نال اک کمیشن قائم کيتا۔ گاگاؤز خودمختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ ، جس دا وجود مالدوویائی ایس ایس آر دے اندر ہونا سی ، 12 نومبر 1989 نو‏‏ں مالدوویائی سپریم سوویت اُتے دباؤ ڈالنے دے مقصد تو‏ں اعلان کيتا گیا سی کہ اوہ گاگاؤزی خودمختاری نو‏‏ں قبول کرے ، لیکن بعد وچ اس اعلان نو‏‏ں ختم کردتا گیا تے اسنو‏ں غیر قانونی قرار دتا۔ 27 جولائ‏ی 1990ء نو‏‏ں ، مالڈوین سپریم سوویت ، جس د‏‏ی ہن پاپولر فرنٹ د‏‏ی قیادت سی ، نے باضابطہ طور اُتے گگاؤز دے خود مختاری دے مطالبات نو‏‏ں مسترد کردتا۔ اس فیصلے دا سامنا کردے ہوئے، گگاؤز دے نمائندےآں نے 19 اگست 1990 نوں سوویت یونین دے اندر، اجے وی سوویت یونین دے اندر، مالڈوین ایس ایس آر توں علیحدگی دا اعلان کیتا اس نویں ہستی چ انتخابات 28 اکتوبر نوں مقرر کیتے گئے سن; 25 اکتوبر نو‏‏ں ، مالدوویہ دے وزیر اعظم میرسیا ڈروک دے ذریعہ متحرک کردہ تقریبا 40،000 مولڈویائی رضاکاراں نے انتخابات نو‏‏ں روکنے دے لئی گاگوزیا د‏‏ی سمت وچ مارچ کيتا ، لیکن سوویت یونین د‏‏ی وزارت داخلہ د‏‏ی افواج رضاکاراں نو‏‏ں روکنے وچ کامیاب رہیاں۔

گاگاؤز جمہوریہ نے 25 اگست 1991 نوں ٹرانسنیسٹرین علیحدگی پسنداں تے 27 اگست 1991 نوں مالڈوین ایس ایس آر دے برعکس، سوویت یونین توں کدی وی باقاعدہ طور تے آزادی دا اعلان نئیں کیتا۔ ابتدائی طور تے، گاگاؤز دے رہنماواں، بشمول نویں منتخب گاگاؤز صدر سٹیپن ٹوپال ، نے نویں یونین دے معاہدے دی حمایت کیتی، جہڑا سوویت یونین دے خاتمے دا قیام کرے گا۔ یونین۔

سوویت یونین دے تحلیل ہون دے نال، جہڑا 26 دسمبر 1991 نوں ختم ہویا، گاگاؤز جمہوریہ اک آزاد ریاست بن گئی۔ اُتے ، گگاؤز رہنماواں نے گاگاؤز جمہوریہ د‏‏ی صلاحیت اُتے شک کيتا ، جو بہت چھوٹا سی تے نایاب مالی وسائل دے نال ، اپنے آپ زندہ رہنے دے لئی سی۔ لہذا ، گاگاز جمہوریہ دے اندر ریاستی ادارےآں دے قیام وچ جان بوجھ کر تاخیر کيتی گئی ، تے گاگاز حکام نے مالدووا حکام دے نال تعاون کرنا شروع کيتا ، جس دے نال اس طرح دے ادارےآں نو‏‏ں جمہوریہ دے اندر مشترکہ طور اُتے قائم کرنا شروع کيتا گیا؛ ایہ تعاون 1993 وچ گاگاز جمہوریہ دے قیام دی تیجی سالگرہ تے منایا گیا سی۔ گاگاز جمہوریہ دی مالی کمزوری، اس جھٹکے دے نال مل کے جو ٹرانسنیسٹریا جنگ ، تے خاص طور تے 1992 دی بینڈر دی لڑائی دے خونریزی نے مالدووا حکومت نوں دتا، اعتدال پسند سمجھوتے، دوناں طرفاں دی طاقت دا حق سی۔

1994ء دے مالدووا پارلیمانی انتخابات وچ پاپولر فرنٹ دے حکمرانی دا خاتمہ ہويا ، جس نے مالدووا د‏‏ی کسی وی نسلی اقلیت نو‏‏ں علاقائی خود مختاری یا ملک د‏‏ی وفاقیت د‏‏ی سختی تو‏ں مخالفت کيتی سی۔ اس طرح، زرعی پارٹی ولوں انتخابات چ فتح دے بعد، مالدووا دا موجودہ آئین 1994 چ منظور کیتا گیا۔ مالدووا دے آئین دا آرٹیکل 111 "دنیسٹر دے کھبے کنارے تے تھاواں" تے "جمہوریہ مولدووا دے جنوب چ بعض ہور تھاواں" تے خود مختاری دا حق قائم کردا اے۔ اس نے آخر کار گاگاؤز نو خود مختاری دا قانون دین دی اجازت دتی، جہڑا پہلے ای 1992 توں جاری مذاکرات دے نتیجے دے طور تے تیار کیتا گیا سی

23 دسمبر 1994ء نو‏‏ں ، مالدووا د‏‏ی پارلیمنٹ نے "گگاؤزیا (گگاؤز-یری) د‏‏ی خصوصی قانونی حیثیت دا قانون" منظور کيتا ( Romanian )، جو 14 جنوری 1995 نو‏‏ں نافذ العمل ہويا ، اس طرح جدید گگاؤزیا د‏‏ی خود مختاری نو‏‏ں قانونی طور اُتے باضابطہ قرار دتا گیا۔ 5 مارچ 1995 نو‏‏ں ، 36 مالدووا مقامات وچ ریفرنڈم منعقد کیتے گئے جتھ‏ے یا تاں گگاؤز آبادی دا 50٪ تو‏ں زیادہ سی یا آبادی دا اک تہائی حصہ نويں گگاؤز خود مختار ہستی وچ شامل ہونے دے لئی ووٹ د‏‏ی درخواست شروع کيتا سی۔ تنّ شہراں اتے 29 پنڈاں نے اس دے حق وچّ ووٹ دتا ۔ مالدووا دے اندر اک گاگاؤز خود مختار ہستی دے قیام دا عمل جون 1995 وچ ڈی فیکٹو ختم ہویا۔

ایہہ وی ویکھو

• گگاؤزیا دی تریخ
• ٹرانس نیسٹریا دا تنازعہ
• ٹرانس نیسٹریا دا مالدووا وچ دوبارہ ضم کرنا

حوالے

کتابیات

 

• Kosienkowski, Marcin (2017). "The Gagauz Republic: An Autonomism-Driven De Facto State". The Soviet and Post-Soviet Review 44 (3): 292–313. doi:10.1163/18763324-20171233. https://repozytorium.kul.pl/server/api/core/bitstreams/3a44d8d2-41fe-4267-b1dc-c397f3d8ecc7/content. 
• Neukirch, Claus (2002). "Autonomy And Conflict Transformation: The Case Of The Gagauz Territorial Autonomy In The Republic Of Moldova", Minority Governance in Europe, Series on Ethnopolitics and Minority Issues 1, 105–123.