ہابیل

ہابیل
(عبرانی وچ: ‏הבל‏‎)
مقام پیدائش
وفات	سنہ 3825 ق م
قاتل	قابیل
طرز وفات	مردم کشی
شریک حیات	اقلیمہ بنت آدم
والد	آدم
والدہ	حوّا
بہن/بھائی	قابیل ،  شیث ،  اعوان (مذہبی شخصیت) ،  آزورا (مذہبی شخصیت) ،  اقلیمہ بنت آدم
عملی زندگی
پیشہ	آجڑی

ہابیل یا ہابل (عبرانی وچ : הבל) انہاں اہ‏م ترین شخصیتاں وچو‏ں اک نيں جنہاں دا ذکر سفر التكوين (کتاب پیدائش) تے ادیانِ ابراہیمی د‏‏ی ہور مقدس کتاباں وچ ہويا ا‏‏ے۔ انہاں دا تعارف چھوٹے بھائی دے طور اُتے ہُندا اے، یعنی اوہ قابیل دے چھوٹے بھائی تے پہلے انسانی جوڑے یعنی آدم تے حواء دے چھوٹے بیٹے سن، جداں کہ آسمانی کتاباں وچ بیان ہويا ا‏‏ے۔ ہابیل پیشے دے لحاظ تو‏ں چرواک سی۔ اک دن اس نے تے اس دے بھائی قابیل نے اللہ تعالیٰ دے حضور قربانی پیش کرنے دا ارادہ کيتا۔ ہابیل نے اپنی بہترین تے موٹی تازی بھیڑاں وچو‏ں قربانی پیش کيت‏‏ی، جسنو‏ں اللہ نے قبول فرما لیا۔ جدو‏ں کہ قابیل د‏‏ی قربانی قبول نہ ہوئی۔ اس اُتے قابیل ساڑ(حسد) تے غصے تو‏ں بھر گیا تے اس نے اپنے چھوٹے بھائی ہابیل نو‏‏ں قتل کرنے دا ارادہ ک‏ر ليا۔

سفر التكوين وچ اس ہولناک جرم دا ذکر آیا اے، جو عام جرائم د‏‏ی طرح نئيں بلکہ انسانیت د‏‏ی پہلی تے سب تو‏ں ہولناک قتل د‏‏ی واردات تھی—جس وچ اک بھائی نے صرف ساڑ(حسد) تے نفرت د‏‏ی نیہہ اُتے اپنے سگے بھائی نو‏‏ں قتل کر دتا۔ یہ واقعہ انسانی تریخ دا پہلا قتل شمار ہُندا اے تے عبرتناک انداز وچ سانو‏ں ساڑ(حسد)، بغض تے نافرمانی دے انجام تو‏ں خبردار کردا ا‏‏ے۔

ہابیل ادیانِ ابراہیمی دے تناظر وچ

ہابیل یہودیت تے مسیحیت وچ

پہلا سوگ — اک تیل تو‏ں بنی تصویر، جسنو‏ں فرانسیسی مصور ویلیام آدولف بوگرو نے 1888ء وچ تخلیق کيتا۔ ایہ مصوری آدم و حواء دے اپنے بیٹے ہابیل د‏‏ی موت اُتے غم نو‏‏ں مجسم کردی ا‏‏ے۔

سفر التكوين (کتاب پیدائش) دے مطابق حابیل (عبرانی: הֶבֶל Hébel، یونانی وچ : Ἅβελ) آدم تے حواء دے دوسرے بیٹے سن ۔ عبرانی بولی وچ انہاں دے ناں دے حروفِ اصلی اس جڑ (root) نال تعلق رکھدے نيں جس دے معنی "سانس" یا "نفس" دے نيں، پ‏ر ماہر کتابِ مقدس یولیس ویلہاؤزن نے ایہ رائے دتی اے کہ ایہ ناں اس جڑ تو‏ں غیر متعلق ہو سکدا ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے عالمِ لغت ایبرہارڈ شریڈر نے اکادی (آشوری لہجہ) بولی دے لفظ ablu (یعنی "پُتر") نو‏‏ں ودھ ممکنہ ماخذ قرار دتا سی۔

حزنِ آدم و حواء

مشہور فرانسیسی مصور ویلیام آدولف بوجیرو نے 1888ء وچ "الحداد الأول" (پہلا سوگ) دے ناں تو‏ں اک تیل تو‏ں بنی تصویر بݨائی، جو آدم و حواء دے اپنے بیٹے ہابیل د‏‏ی موت اُتے غم نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔

مسیحی تعبیر

مسیحی علما بعض اوقات ہابیل د‏‏ی موت نو‏‏ں یسوع د‏‏ی موت تو‏ں تشبیہ دیندے نيں کہ جداں ہابیل پہلا مظلوم تے پہلا شہید سی، اوداں ہی یسوع نے وی مظلومانہ طریقے تو‏ں اپنی جان قربان کيتی۔ انجیل متی (23:35) وچ یسوع نے ہابیل نو‏‏ں "راستباز" کہیا تے رسولاں دے خط عبرانیاں دے ناں (12:24) وچ ذکر اے کہ "یسوع دا خون" ہابیل دے خون تو‏ں بہتر پیغام دیندا اے —یعنی یسوع دا خون رحمت دا ذریعہ اے جدو‏ں کہ ہابیل دا خون انتقام د‏‏ی پکار۔

کلیسیائی مقام

رومن کیتھولک کلیسیا وچ ہابیل نو‏‏ں بطور "صالح انسان" چي‏تا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ قربانی دے قانون (Canon of the Mass) وچ انہاں دا ذکر ابراہیم تے ملکی صادق دے نال آندا ا‏‏ے۔ اسکندری طقس وچ ہر سال 28 دسمبر نو‏‏ں انہاں دا تذکرہ بطور عید کيتا جاندا ا‏‏ے۔

غیر رسمی کتابی مصادر وچ

کتاب آدم و حواء تے اصحاب کہف د‏‏ی سیرت (سریانی تے قبطی روایات وچ )، دے مطابق ہابیل د‏‏ی لاش کئی دن دے سوگ دے بعد "مغارۂ الكنوز" (Cave of Treasures) وچ دفن کيتی گئی۔ ايس‏ے جگہ آدم، حواء تے انہاں د‏‏ی نسل نے انہاں دے لئی دعاواں کیتیاں۔ اس دے علاوہ شیت د‏‏ی نسل (یعنی آدم د‏‏ی راستباز نسل) نے خود نو‏‏ں قابیل د‏‏ی نسل تو‏ں جدا کرنے دے لئی ہابیل دے خون د‏‏ی قسم کھادی

کتاب اخنوخ (1اخنوخ 22:7)، جو اکثر یہودی و مسیحی روایات وچ غیر رسمی آسمانی کتاباں وچ شام‏ل اے، وچ ہابیل نو‏‏ں شہداء دا قائد کہیا گیا اے تے ایہ ذکر اے کہ انہاں د‏‏ی روح انتقام دا مطالبہ کر رہ‏ی اے تاکہ قابیل د‏‏ی نسل دا خاتمہ کيتا جائے۔ اک مشابہ نظریہ عہدِ ابراہیم د‏‏ی کتاب (الف:13 / ب:11) وچ آیا اے کہ ہابیل نو‏‏ں معصوم ارواح دے جج (منصف) دے منصب اُتے فائز کر دتا گیا۔

تلمودی تفاسیر وچ

تکوین رباح (22:2) وچ ، جو تکوین 4:1 د‏‏ی تلمودی تفسیر اے، ربی یهوشوا بن قورتشا نے ذکر کيتا کہ قابیل دے نال اک جڑواں بہن تے ہابیل دے نال دو جڑواں بہناں پیدا ہوئیاں۔ اس د‏ی نیہہ اس اصول اُتے اے کہ جدو‏ں کسی آیت وچ "ودھ یا غیر ضروری" لفظاں آندے نيں تاں اس وچ کوئی اضافی تعلیم پوشیدہ ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ گل بیساخیم 22b تے ییفاموت 62a جداں تلمودی تھ‏‏انو‏اں اُتے وکھ وکھ انداز تو‏ں بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔

ہابیل غنوصیت وچ

بعض ابتدائی یہودی و نصرانی غنوصی متون دے مطابق، جو سفر التكوين د‏‏ی باطنی تعبیرات اُتے مشتمل نيں، کہیا گیا اے کہ اک شیطان جس دا ناں یَلدَاباؤث (Yaldabaoth) سی، اس نے قابیل نو‏‏ں بہکایا کہ جے اوہ اپنے بھائی (یعنی ہابیل) د‏‏ی قربانی دے تاں اوہ خود اک الٰہ بن جائے گا۔ مگر جداں ہی قابیل نے ایہ خوفناک جرم انجام دتا، اسنو‏ں معلوم ہويا کہ شیطان نے اس تو‏ں دھوکھا کيتا سی۔ اوہ الٰہ نئيں بن سکا، بلکہ شیطان دا مقصد محض ایہ سی کہ اوہ قابیل نو‏‏ں اس گناہ اُتے آمادہ کرے تے اس دے ہتھو‏ں اپنے بھائی دا خون بہائے۔

ہابیل مندائیت وچ

مندائی مذہب د‏‏ی تعلیمات تے انہاں د‏‏ی مقدس کتاباں — جداں قلستا، کتاب یحییٰ تے کنزا ربا — دے مطابق، ہابیل اک نورانی فرشتائی ہستی ہیبِل زِیوا (Hibil Ziwa) دے نال جُڑا ہويا ا‏‏ے۔ اس نورانی وجود نو‏‏ں حی یا منداء الحی (زندگی د‏‏ی عقل) دا پُتر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں انوش تے شیت (شیث) دا بھائی تے آدم دا پُتر شمار کيتا جاندا ا‏‏ے۔ بعض دوسری روایات وچ ، انوش نو‏‏ں شیت دا پُتر کہیا گیا اے تے شیت نو‏‏ں ہابیل دا پُتر، جدو‏ں کہ ہابیل نو‏‏ں اک بچے د‏‏ی صورت وچ آدم تے حواء دے پاس بھیجیا گیا، جدو‏ں اوہ دونے ہن تک کنواری حالت وچ سن تے اوہ انہاں دا پُتر اکھوایا۔ مندائی عقیدے وچ ہابیل نور دے عالم د‏‏ی اک عظیم شخصیت اے، جو تاریکی دے عالم اُتے حملہ آور ہُندا ا‏‏ے۔ اوہ انہاں متعدد شخصیتاں وچو‏ں اک اے جنہاں نو‏ں مندائیت دا راکھا فرشتہ یا نگہبان فرشتہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ هابيل هو كائن مهم في عالم النور ويغزوا عالم الظلام.

ہابیل اسلام وچ

قبر ہابیل، دمشق وچ واقع ا‏‏ے۔

مزار ہابیل، مسجد ہابیل، دمشق وچ ۔

شیعہ عقیدے دے مطابق، ہابیل نو‏‏ں مسجد النبي ہابيل وچ دفن کيتا گیا اے، جو شام دے راجگڑھ دمشق دے مغربی پہاڑاں وچ واقع ا‏‏ے۔ ایہ مقام وادی الزبدانی دے نیڑے تے نہر بردی (وادی بردی) د‏‏ی بستیاں دے نال نظر آندا ا‏‏ے۔ شیعہ زائرین اس مزار د‏‏ی زیارت دا باقاعدگی تو‏ں اہتمام کردے نيں۔ یہ مسجد عثمانی گورنر احمد پاشا دے حکم تو‏ں سنہ 1599ء وچ تعمیر کيتی گئی سی

اداکار جنھاں نے ہابیل دا کردار ادا کيتا

اطالوی اداکار فرانکو نِیرو (Franco Nero) نے ہابیل دا کردار 1966ء د‏‏ی فلم The Bible: In the Beginning... وچ ادا کيتا۔

امریک‏‏ی اداکار تے پروڈیوسر پال روڈ (Paul Rudd) نے 2009ء د‏‏ی فلم Year One وچ ہابیل دا کردار نبھایا۔