یمن دا اتحاد

یمن دا اتحاد
شہر	یمن
تریخ	۲۲ مئی ۱۹۹۰

یمن دا اتحاد 22 مئی 1990 نو‏‏ں ہويا ، جدو‏ں عوامی جمہوری جمہوریہ یمن (جنوبی یمن) تے یمن عرب جمہوریہ (شمالی یمن) متحد ہوئے گئے ، جس تو‏ں جمہوریہ یمن تشکیل دتا گیا۔

پچھوکڑ

شمالی یمن دے صدر، علی عبداللہ صالح ، یمن سوشلسٹ پارٹی دے سیکرٹری جنرل ، علی سالم البیث دے نال، 30 نومبر 1989 نوں اتحاد دے معاہدے تے دستخط کردے ہوئے۔

شمالی یمن نومبر 1918 وچ سلطنت عثمانیہ دے تحلیل دے تناظر وچ اک آزاد بادشاہت بن گیا۔ جنوبی یمن وچ عدن ، اک برطانوی محافظ دے طور اُتے زیر انتظام سی تے 1937 وچ اپنے آپ وچ اک برطانوی کالونی بن گیا۔ جنوبی یمن دا وڈا حصہ برطانوی تحفظ سی، جہڑا موثر طور تے نوآبادیاتی کنٹرول دے تحت سی۔ سرد جنگ دے بہت سارے پراکسی تنازعات چوں اک چ، جنوبی یمن دی بغاوت ( سوویت یونین دی حمایت تے حمایت دے نال) دو قوم پرست جماعتاں دی اگوائی چ بغاوت کیتی، جس دی وجہ توں برطانیہ نے اس علاقے نوں متحد کر لیا تے 1967 چ اپنی سابقہ کالونی توں دستبردار ہو گیا۔

شمالی یمن دی خانہ جنگی دے بعد، شمال نے بادشاہت دا تختہ الٹ دتا تے اک فوجی جنتا دی اگوائی چ اک ناصر جمہوریہ حکومت قائم کیتی جس چ قبائلی نمائندے شامل سن۔ اس نے خلیج فارس دے تیل نال مالا مال عرب ریاستاں وچ کم کرن آلے اپنے شہریاں توں معمولی تیل دی آمدنی تے ترسیل دا لطف اٹھایا۔ جنوبی یمن وچ اس د‏ی آبادی 1980 د‏‏ی دہائی وچ 12 ملین د‏‏ی سی جدو‏ں کہ 30 لکھ سی۔

جنوبی یمن نے اک زیادہ تر سیکولر معاشرے دے طور تے ترقی کیتی جہدے تے پہلے نیشنل لبریشن فرنٹ نے حکومت کیتی، جہڑی بعد چ حکمران یمنی سوشلسٹ پارٹی چ تبدیل ہو گئی۔ مشرق وسطی وچ واحد اقرار شدہ کمیونسٹ قوم ، جنوبی یمن نے سوویتاں تو‏ں نمایاں غیر ملکی امداد تے ہور امداد حاصل کيتی۔

1972 وچ جنگ

اکتوبر 1972 وچ ، شمال تے جنوب دے درمیان لڑائی شروع ہوگئی؛ اتلا یمن نوں سعودی عرب سپلائی کردا سی تے دکھنی یمن نوں سوویت یونین نے سپلائی کیتا ۔ لڑائی تھوڑی دیر لئی رہی تے ایس جھگڑے دی وجہ توں 28 اکتوبر 1972 نوں قاہرہ دا معاہدہ ہویا جیدے وچ دوناں دیساں نوں اک کرن دا منصوبہ بنایا گیا۔

1979 وچ جنگ

فروری تے مارچ 1979 وچ دوبارہ لڑائی چھڑ گئی ، جس وچ جنوبی یمن نے مبینہ طور اُتے نیشنل ڈیموکریٹک فرنٹ دے ذریعہ شمال وچ باغیاں نو‏‏ں امداد فراہ‏م کيتی تے سرحد عبور کيتی۔ جنوبی افواج نے واپسی توں پہلے تعز شہر تک پہنچا دتا۔ اک واری فیر، شمالی یمن نوں اینٹی کمیونسٹ سعودی عرب تے تائیوان نے حمایت دتی، تے 1979 توں 1990 تک رائل سعودی ایئر فورس دے ناں تے خفیہ طور تے۔ ایہ تنازعہ وی تھوڑے چر لئی سی۔

1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، دونے ملکاں دے درمیان سرحد دے نیڑے تیل د‏‏ی تلاش - شمال وچ معرب گورنریٹ تے جنوب وچ شبواہ گورنریٹ - نے اوتھ‏ے دے وسائل تو‏ں استحصال کرنے تے دونے ملکاں د‏‏ی معیشتاں نو‏‏ں بلند کرنے دے لئی معاہدےآں نو‏‏ں تیار کرنے وچ دلچسپی پیدا کيتی۔ مئی 1988 وچ ، دونے حکومتاں اک سمجھوتے اُتے پہنچیاں جس نے کشیدگی وچ کافی کمی د ی ، جس وچ اتحاد دے سلسلے وچ بحث د ی تجدید دے معاہدے شامل سن ، تاکہ ہنٹ آئل کمپنی تے ایکسون دے ذریعہ اپنی غیر متعین سرحد دے نال اک مشترکہ تیل د ی تلاش دا علاقہ قائم کیتا جاسک ے ، جسنو ں ہن مشترکہ سرمایہ کاری دا علاقہ کہیا جاندا ا ے۔ اسی مہینے، انہاں نے معدنیات تے تیل دے وسائل وچ سرمایہ کاری دے لئی یمن کمپنی (YCIMOR) تشکیل دتی۔

نومبر 1989 وچ، شمالی یمن دے علی عبداللہ صالح تے جنوبی یمن دے علی سالم البیدھ نے مشترکہ طور تے 1981 وچ تیار کردہ اتحادی آئین دا مسودہ قبول کیتا، جس وچ قومی شناختی کارڈ تے صنعاء وچ اک دارالحکومت شہر دی واحد بنیاد تے یمنی لوکاں ولوں غیر فوجی سرحد تے سرحدی گزرنا شامل سی۔

اتحاد

عدن چ سابقہ جنوبی یمن دے صدارتی محل دے اتے نو بنے ہوئے جمہوریہ یمن دا جھنڈا لہرایا جا رہیا اے۔

جمہوریہ یمن 22 مئی 1990 نوں اعلان کیتا گیا شمال دے علی عبداللہ صالح سربراہ مملکت بنے، تے جنوب دے علی سلیم البیدھ سربراہ حکومت بنے۔ دونے سیاسی تے معاشی نظاماں دے اتحاد نو‏‏ں مکمل کرنے دے لئی 30 ماہ د‏‏ی عبوری مدت مقرر کيتی گئی سی۔ اک صدارتی کونسل 26 رکنی یمن عرب جمہوریہ مشاورتی کونسل تے 17 رکنی عوامی جمہوری جمہوریہ یمن پریزیڈیم دے ذریعہ مشترکہ طور اُتے منتخب کيتی گئی۔ صدارتی کونسل نے اک وزیر اعظم مقرر کیتا، جس نے اک کابینہ تشکیل دتی۔ ایتھ‏ے 301 نشستاں اُتے مشتمل اک عارضی متحدہ پارلیمنٹ وی سی جس وچ شمال تو‏ں 159 ارکان ، جنوب تو‏ں 111 ارکان تے کونسل دے چیئرمین د‏‏ی طرف تو‏ں مقرر کردہ 31 آزاد ارکان شامل سن ۔

مئی 1990 وچ اک اتحاد دے آئین تے اتفاق کیتا گیا تے مئی 1991 وچ عوام نے اس دی توثیق کیتی۔ اس نے یمن دے آزاد انتخابات، کثیر جماعتی سیاسی نظام، نجی ملکیت دے حق، قانون دے تحت مساوات تے بنیادی انسانی حقوق دے احترام دے عزم دی تصدیق کیتی۔ پارلیمانی چوناں 27 اپریل 1993 نوں ہوئیاں۔ بین الاقوامی گروپاں نے چوناں دے پربندھ وچ مدد کیتی اتے اصل بیلٹنگ دا مشاہدہ کیتا۔ نتیجے وچ پارلیمنٹ وچ 143 جنرل پیپلز کانگریس ، 69 یمن سوشلسٹ پارٹی (YSP)، 63 اصلاح (ملک دی سب توں وڈی اسلام پسند پارٹی)، 6 بعثی ، 3 ناصری یونینسٹ پیپلز آرگنائزیشن ، 2 الحق ، تے 15 آزاد شامل سن۔ نویں پارلیمنٹ نے شمال دی مضبوطی نال نمائندگی کیتی۔ وائی ایس پی، اگرچہ اس نے گھٹ آبادی آلے جنوب چ ووٹنگ چ سب توں بوہتیاں سیٹاں جِتیاں سن، نویں اتحادی حکومت دا اک معمولی حصہ سمجھیا جاندا سی۔ اصلاح دے سربراہ عبداللہ بن حسین الاحمر پارلیمنٹ دے سپیکر بنے ۔ اصلاح نو حکمران اتحاد اچ مدعو کیتا گیا سی، تے صدارتی کونسل نو اک اصلاح دے رکن نو شامل کرن دے لیی تبدیل کر دتا گیا سی۔

بعد دا نتیجہ

خانہ جنگی

عدن وچ جنگجو

اتحاد دے اندر تنازعات دے نتیجے وچ اگست 1993 وچ شروع ہونے والے نائب صدر علی سلیم البیدھ نو‏‏ں عدن تو‏ں خود مسلط جلاوطنی ہوئی تے عام سلامتی د‏‏ی صورتحال وچ خرابی آئی کیونجے سیاسی حریفاں نے سکوراں نو‏‏ں طے کيتا تے قبائلی عناصر نے غیر مستحکم صورتحال تو‏ں فائدہ اٹھایا۔ حیدر ابو بکر العطاس ، سابق جنوبی وزیر اعظم ، یمن دے وزیر اعظم دے طور اُتے خدمات انجام دیندے رہے ، لیکن انہاں د ی حکومت سیاسی اندرونی لڑائی د ی وجہ تو ں غیر موثر سی۔ شمالی تے جنوبی رہنماواں دے وچکار مسلسل مذاکرات دے نتیجے وچ 20 فروری 1994 نوں عمان ، اردن وچ عہد تے معاہدے دی دستاویز تے دستخط کیتے گئے۔ اس دے باوجود، جھڑپاں تیز ہو گئیاں جدوں تک کہ مئی 1994 دے اوائل وچ خانہ جنگی شروع نئیں ہو گئی۔ اہم گل ایہ اے کہ اداریاں وچوں اک جہڑا حالے تک متحد نئیں ہویا سی اوہ دوناں ملکاں دی فوج سی۔

جنوبی رہنماواں نے 21 مئی 1994 نو‏‏ں علیحدہ ہوک‏ے جمہوری جمہوریہ یمن (DRY) قائم کيتا، لیکن عالمی برادری نے اس نويں ریاست نو‏‏ں تسلیم نئيں کیتا۔ جنوبی یمن دے جلاوطن رہنما علی ناصر محمد نے علیحدگی پسنداں دے خلاف فوجی کارروائیاں وچ مدد کیتی۔

عدن 7 جولائی 1994ء نو‏‏ں قبضہ کرلیا گیا ، دوسری مزاحمت جلدی تو‏ں ختم ہوگئی تے ہزاراں جنوبی رہنما تے فوجی جلاوطنی وچ چلے گئے۔

خانہ جنگی دے بعد، یمن دے اندر یمنی سوشلسٹ پارٹی دے رہنماواں نے پارٹی نو دوبارہ منظم کیتا تے جولائی 1994 وچ اک نواں پولٹ بیورو منتخب کیتا۔ تاہم، پارٹی مایوس تے اپنے سابقہ اثر و رسوخ توں بغیر رہی۔ اصلاح نے ستمبر 1994 وچ اک پارٹی کنونشن منعقد کیتا جنرل پیپلز کانگریس نے وی جون 1995 وچ ایہی کیتا۔

1994 وچ ، اتحاد دے آئین وچ ترمیماں نے صدارتی کونسل نو‏‏ں ختم کردتا۔ صدر علی عبداللہ صالح 1 اکتوبر 1994 نوں پارلیمنٹ ولوں 5 ورے لئی چنیا گیا۔ آئین نے ایہ شرط رکھی سی کہ ہن توں بعد صدر نوں مقننہ ولوں چنے گئے گھٹ توں گھٹ دو امیدواراں وچوں عوامی ووٹاں نال چنیا جانا اے۔

خانہ جنگی دے بعد

مغربی طرز دے حکومتی نظام نو‏‏ں اپناندے ہوئے ، یمن نے ستمبر 1999 وچ اپنے پہلے براہ راست صدارتی انتخابات منعقد کیتے ، جس وچ صدر علی عبد اللہ صالح نو‏‏ں 5 سالہ مدت دے لئی منتخب کيتا گیا ، جسنو‏ں عام طور اُتے آزاد تے منصفانہ انتخابات سمجھیا جاندا سی۔ یمن نے اپریل 1997 وچ اپنے دوجے کثیر جماعتی پارلیمانی انتخابات منعقد کیتے۔ 2000 دے گرمیاں وچ منظور کیتیاں گئیاں آئینی ترمیماں نے صدارتی مدت وچ دو سال ودھا دتا، اس طرح اگلے صدارتی انتخابات 2006 تک منتقل کر دتے گئے۔ ترمیماں نے پارلیمانی عہدے دی مدت نو 6 سال تک وی ودھا دتا، اس طرح ایہناں انتخابات لئی انہاں انتخابات نو تحریک دتی گئی۔ 2003. 20 فروری 2001 نوں، اک نویں آئینی ترمیم نے اک شوریٰ کونسل (111 سیٹاں؛ صدر ولوں مقرر کیتے گئے میمبراں) اتے اک ایوان نمائندگان (301 سیٹاں؛ میمبراں نوں لوک ووٹ راہیں چنیا گیا) اتے مشتمل اک دو ایوان قانون ساز اسمبلی بنائی۔ یمن ہن اک غالب پارٹی نظام اے جس دے اقتدار چ جنرل پیپلز کانگریس اے ۔

رگڑ تے مصیبتاں جاری رہیاں، جنوب دے عناصر شمال دے ذریعہ غیر منصفانہ سلوک سمجھدے ہن۔ اس نے جنوبی یمن تحریک دے ناں تو‏ں اک عوامی تحریک نو‏‏ں جنم دتا اے جس وچ اک آزاد جنوبی ریاست د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ 2015 وچ ، اس بار سعودی عرب تے ایران دے وچکار پراکسی جنگ وچ اک پیادے دے طور اُتے ، یمن اک بار فیر خانہ جنگی وچ گھیر لیا گیا ، جو اج تک جاری ا ے۔

انضمام

• شمالی یمنی ریال تے جنوبی یمنی دینار اک عبوری دور دے دوران قانونی ٹینڈر رہیا ۔ 1991ء وچ دینار نو‏‏ں گردش تو‏ں واپس لے لیا گیا تے اک دینار دے بدلے 26 ریال بدلے گئے۔ 1993ء وچ جمہوریہ یمن دے لئی پہلے سکے جاری کیتے گئے جنہاں نو‏‏ں یمنی ریال کہیا جاندا ا‏‏ے۔
• جمہوریہ یمن دا راجگڑھ شمال دا پرانا راجگڑھ صنعا اے ۔
• جنوب دا " دہراؤ، اے دنیا، میرا گیت " ملک دا قومی ترانہ بن گیا۔
• 26 ستمبر تے 14 اکتوبر دوناں نوں انقلاب دے دن دے طور تے منایا جاندا اے، پہلے اماماں دے خلاف شمال دے انقلاب دا جشن مناندے نیں تے دوجے برطانوی سلطنت دے خلاف جنوب دے انقلاب دا جشن مناندے نیں۔
• 30 نومبر نو یوم آزادی دے طور تے منایا جاندا اے، کیونکہ ایہ اوہ دن اے جدوں جنوب نے انگریزاں توں آزادی حاصل کیتی، 1 نومبر دے برخلاف، جہڑا شمال چ سلطنت عثمانیہ توں آزادی دے دن دے طور تے منایا جاندا سی۔
• جمہوریہ یمن نے جنوب دے جمہوری یمن دے برخلاف شمال دا اقوام متحدہ دا ناں یمن برقرار رکھیا۔
• جمہوریہ یمن اپنے پیشروآں دے تمام معاہداں تے قرضےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کردی ا‏‏ے۔
• جمہوریہ یمن نے جنوب دے گورنریاں (محفاظہ) دے نظام نو برقرار رکھیا ، تے شمال دے لیوا (صوبےآں) نو‏‏ں چھوٹے گورنریاں وچ تقسیم کردتا ، جس تو‏ں یمن د‏‏ی موجودہ گورنریاں باقی رہ گئیاں۔
• جمہوریہ یمن جنوب دے +969 دے برخلاف شمال دا کالنگ کوڈ ، +967 استعمال کردی اے۔
• جمہوریہ یمن جنوب دے ( الفا-2 : YE ، الفا-3 : YEM ) دے برخلاف شمال دے آئی ایس او 3166-1 حروف تہجی کوڈز (الفا-2: YD ، الفا-3: YMD ) استعمال کردا اے؛ متحدہ ملک ( 887 ) دے لیی اک نواں عددی کوڈ تفویض کیتا گیا سی تاکہ پرانے عددی کوڈز (شمال: 886 ؛ جنوب: 720 ) دی جگہ لے لئی جا سکے، جویں کہ ملکاں دے کسی وی انضمام لئی رواج اے۔

ایہہ وی ویکھو

• جنوبی تحریک
• جنوبی یمن دی بغاوت
• یمن سوشلسٹ پارٹی
• متحدہ جمہوریہ

باہرلے جوڑ

• الباب، یمن دے موضوعات تے مضمون
• ڈے، اسٹیفن، یمن آن دی برنک ، کارنیگی اینڈومنٹ فار انٹرنیشنل پیس، 2010
• یمن: اک ہینڈ بک ، 2011، سی آئی اے