الی

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
فنگس
Fungi collage.jpg
مختلف قسماں دی فنجائی،اتوں کھبے پاسے کعڑی دے رخ: امانیٹا مسکاریا ٹنڈرم، سکارلٹ ایلف کیپ کیڈینٹ ڈنگل، الی لگی ڈبل روٹی، سپائیزیلومائیسیٹ، ایسپرجیلس

فنگس جانداراں دی اک ونڈ اے۔ فنگس دی انیک فنجائی اے۔ فنجائی جانداراں دی پنج کنگڈماں وچوں اک کنگڈم اے۔

فنگس ہائیفے دا ولگن: 1- ہائیفا دی دیوار، 2- سیپٹم، 3- مائیٹوکانڈریا، 4- ویکیول، 5- ایرگوسٹیرول کرسٹل، 6- رائبوسوم 7- نیوکلیئس، 8- اینڈوپلاسمک ریٹیکولم، 9- لیپڈ باڈی، 10- پلاسمہ میمبرین، 11- ودن سرا تے ویزیکل، 12- گالجی آپریٹس

فنگس ایسا جاندار اے جیدے وچ نیوکلیئس ہوندا اے، جیڑا سپور بناندا اے، جیڑا خوراک نو جذب کر کے حاصل کردا اے، جیدے وچ کلوروفل نئی ہوندا تے جیڑا جنسی، نا جنسی ول نال اپنی نسل ودھاندا اے،ایہدے سیل دے باہر سیل وال ہوندی اے جو سیلولوز دی بجائے کائیٹن دی بنی ہوندی اے۔


ایہ بوٹیاں تے جانوراں توں وکھ ونڈ اے۔ کھمبیاں، ییسٹ، مولڈ ایہدے وچ آندے نیں۔ فنگس نو پڑھن آلے سایئنسدان نو مائیکولوجسٹ کہندے نے تے فنگس دا علم مائیکالوجی کہلاندا اے۔

فنجائی پوری دنیا چ پائے جاندے نے۔ نکا ناپ، مٹی تے مردہ مادے چ خفیہ جیون، بوٹیاں تے ہور جنوراں نال رل مل کے رہن آلے تعلق دی وجہ توں اے غیر واضح ہوندے نے۔ اپنے پھلدار حصے باجوں فنجائی زیادہ واضح ہو جاندے نے۔ فنجائی نامیاتی مادے دی سڑن تے غذائی اجزاؑ دے چکراں لئی اہم کردار ادا کردے نے۔ کھمبیاں بطور خوراک استعمال کیتیاں جاندیاں نے۔ وائن، بیئر تے سویا ساس جئی شیواں نوں تخمیر دے عمل نال بنان لئی فنجائی استعمال ہوندے نے۔ 1940 توں فنجائی نوں اینٹی بائیوٹک تے اینزائم بنان لئی استعمال کیتا جا ریا اے۔ فنجائی نو کیڑے مار تے جڑی پوٹی مار دوائی دے طور تے وی استعمال کیتا جاندا اے۔

ناں[لکھو]

فنگس لاطینی بولی دا اک شبد اے جیدا مطلب اے کھمبی۔ فنگس دا علم مائیکالوجی کہلاندا اے۔ مائیکالوجی دا شبد یونانی شبداں مائیکس تے لوگوس توں نکلیا اے۔ مائیکس دا مطلب اے کھمبی تے لوگوس دا مطلب اے علم۔ فنگس دا باقاعدہ علم 1836 وچ اک انگریز جوزف برکلے نے شروع کیتا۔

تھاں[لکھو]

فنگس اصلوں سکی تھاں تے ای ریندا اے ، کج ونڈاں مٹھے تے سمندری پانی وچ وی ہوندیاں نیں نیں۔ فنگس دیاں چوکھیاں ونڈاں بوٹیاں تے جانوراں وچ بیماریاں پھیلاندیاں نیں۔ فنگس دوسرے جانداراں نال رل مل کے رہن آلا جوڑ وی بناندا اے، جیدی ادھارن مائیکورائیزا تے لائیکن نے۔ مائیکورائیزا فنگس تے پودیاں دی جڑاں دے وچ جوڑ دا نا اے، تے لائیکن فنگس تے الجی وچ جوڑ دا نا اے۔

اچیچیاں گلاں[لکھو]

مائیسیلیم

مالیکیولی ولاں دا علم ہون توں پہلاں، ٹیگزانومسٹ فنجائی نوں بوٹیاں دے کنگڈم دا حصہ سمجدے سن۔ بوٹیاں تے فنجائی دی ملدیاں جلدیاں خاصیتاں وچ شامل نے: دوویں حرکت نئی کر سکدے، دووان دا وکھالہ اکو جیا لگدا اے، بوٹیاں ورگوں ،اکثر فنجائی وی، مٹی چ اگدے نے۔ ہن فنجائی نو بوٹیاں تے جنوراں تو الگ کنگڈم وچ رکھیا گیا اے، جیدے بارے چ تسلیم کیتا جاندا اے کہ اے اک بلین سال پہلاں نمودار ہون آلا کنگڈم اے۔

کج ساختی، بائیو کیمیائی تے جینیاتی خاصیتاں دوجے جانداراں ورگیاں نے، تے کج صرف فنجائی چ پائی جاندیاں نے، تے اناں نو دوجے کنگڈماں توں وکھرا کردیاں نے۔

دوجے جانداراں ورگیاں خاصیتاں:

  • فنجائی یوکیریاٹک جاندار نے۔ دوجے یوکیریاٹاں دی طرح، فنجائی دے ولگناں وچ جھلی بند نیوکلئیس پایا جاندا اے۔ کروموسوماں وچ موجود ڈیآگزی رائبوز نیوکلیک ایسڈ وچ نا کوڈنگ حصہ "انٹران" تے کوڈنگ حصہ "ایگزان" پایا جاندا اے۔
  • فنجائی دے خلیاں دے وچ میمبرین چ بند آرگنیلز پائے جاندے نے، جناں وچ 80 ایس رائبوسوم، مائیٹوکانڈریا وغیرہ شامل نے۔
پینیسیلیم دا ہائیفے
  • جنوراں دی طرح فنجائی وچ کلوروپلاسٹ نئی ہوندا، اے اپنی خوراک خود تیار نئی کر سکدے۔ اے پہلاں توں تیار کیتے ہوئے نامیاتی مادے نو توانائی دا ذریعہ بناندے نے۔
  • بوٹیاں دی طرح فنجائی وچ سیل وال تے ویکیول ہوندے نے۔ فنجائی جنسی ناجنسی طریقیاں نال اپنی نسل ودھا سکدے نے۔فنجائی سپور بنا کے ناجنسی تولید کردے نے۔ موس تے الجی دی طرح، فنجائی وچ وی ہیپلائیڈ نیوکلئیس پایا جاندا اے۔
  • دھاگے دار الجی دی طرح فنجائی دا وکھالہ وی دھاگیاں نال بنیا ہوندا اے۔


فنجائی دی اچیچیاں گلاں:

  • فنجائی دا جسم خاص قسم دے دھاگے ورگے فلامنٹاں نال بنیا ہوندا اے، جناں نو ہائیفے (واحد:ہائیفا) کہندے نے۔
کھمبی دی جڑاں: مائیسیلیم
  • فنجائی دے خلیاں دے باہر سیل وال پائی جاندی اے، جیہدے وچ سیلولوز دی بجائے کائیٹن پایا جاندا اے۔
  • کج فنجائی جیوین ییسٹ، بڈنگ کر کے اپنی نسل ودھاندا اے۔

قسماں[لکھو]

فنگس دی 100،000 نسلاں ہلے تک دریافت کیتیاں جا چکیاں نے، پر زمین تے کل 5۔1 ملین نسلاں دا اندازہ لگایا گیا اے۔فنجائی نو سپور تے سپور بنان آلے حصے دی شکل تے ناپ دی بنیاد تے مختلف درجیاں دے وچ تقسیم کیتا جاندا اے۔

جیون چکر تے وکھالے دی بنیاد تے فنجائی دی وکھریاں نسلاں نے۔ ایہدیاں مشھور قسماں وچ رائیزوپس، ییسٹ، ایسپرجیلس، پینیسیلیم، فیوزیریم، کلیویسیپس، نیوروسپورا کراسا، پکسینیا، اسٹیلیگو، کھمبیاں (اگیریکس، امانیٹا)، مولڈ وغیرہ شامل نے۔

وکھالہ[لکھو]

فنگس دے جسم نو تھیلس آکھیا جاندا اے۔ اے مختلف شکلاں وچ پایا جاندا اے، جیدے وچ نکے یک خلوی خمیر (ییسٹ) توں لے کر وڈے کثیر خلوی مولڈ۔ پف بال تے کھمبیاں شامل نے۔


فنگس دا خلیہ اک دیوار وچ بند ہوندا اے، جو کائیٹن دی بنی ہوندی اے۔ کائیٹن بڑا ای مضبوط تے لچکدار پولیسیکرائڈ اے جو این- ایسیٹائل گلوکوسامین دا بنیا ہوندا اے۔


خمیر اک یک خلوی فنگس اے۔ ایہدے خلئے وچ اکو نیوکئیس ہوندا اے۔ ایہدی غیرجنسی تولید بڈنگ دی مدد توں ہوندی اے تے جنسی تولید سپور بنان دے عمل نال ہوندی اے۔ ایہدا سائز بیکٹیریا توں وڈا ہوندا اے۔ اے بیضوی شکل دا ہوندا اے۔ اہیدے خلئے وچ یوکیریاٹک خلویے ہوندے نے، فلےجیل نئی ہوندا۔


مولڈ لمبے دھاگے نما فلامنٹاں دا بنیا ہوندا اے جنو ہائیفے کہندے نے۔بہت سارے ہائیفے اکٹھ کر کے مائیسیلیم بناندے نے۔ ہایئفے دے اندر نکیاں دیواراں ہوندیاں نے جناں نو سیپٹا آکھیا جاندا اے۔ بغیر سیپٹا دے ہایئفا نو سینوسیٹک، تے سیپٹا رکھ آلے ہائیفا نو سیپٹیٹ آکھیا جاندا اے۔

ییسٹ: سیکیرومائیسس سرویسئے

ہائیفے باہر آلی سیل وال تے اندرونی لیومن رکھدے نے۔ لیومن وچ سائیٹوسول تے آرگنیل پائے جاندے نے۔ سیل وال دے اندر تے سائیٹوسول دے باہر سیل میمبرین پائی جاندی اے۔


بہت سارے فنجائی جیہڑے انساناں تے جانوراں وچ بیماری پھیلاندے نے،دو شکلاں وش پائے جاندے نے، ایسے فنجائی نو دہری شکلا فنجائی کہندے نے۔دہری شکلا فنجائی جانور دے جسم وچ اپنی شکل ییسٹ ورگی تے جانور دے جسم توں باہر مولڈ ورگی کر سکدے نے۔ تے پودیاں وچ مولڈ ورگی تے پودیاں توں باہر ییسٹ ورگی شکل کرسکدے نے۔

فنجائی دی کج نسلاں وچ زندہ میزبان دے جسم توں خوراک جذب کرن لئی خاص قسم دے حصے پائے جاندے نے جیویں ہسٹوریا، اے بوٹیاں توں خوراک جذب کردے نے۔ مائکورائیزا فنجائی وچ آربسکل پائے جاندے نے، جیہڑے میزبان ولگناں توں خوراک جزب کرن دا کم کردے نے۔

خوراک[لکھو]

زیادہ تر فنجائی سیپروفایئٹ ہوندے نے، مطلب مردہ آرگینک مادے تے پلدے نے۔ خوراک نو ہضم کرن لئی فنجائی اپنے جسم توں باہر ایگزواینزائم خارج کردے نے۔ایگزواینزائم آرگینک مادے نو توڑ ک کاربن، اینرجی تے الیکٹران خارج کردا اے، جنو فنجائی خوراک دے طور تے استعمال کردے نے۔

تولید[لکھو]

فنجائی وچ جنسی تے نا جنسی تولید ہوندی اے۔


غیر جنسی تولید مختلف طریقیاں نال ہوندی اے۔

بیسیڈیو مائیکوٹا

1-ٹرانسورس فشن: اک خلیہ درمیان چوں تقسیم ہو کے دو خلیے بناندا اے۔

2-ہائیفل فریگمینٹیشن: اک ہائیفے دے بہت سارے ٹکڑے ہو جاندے نے، تے ہر ٹکڑے توں نوا فنگس بندا اے۔

3-کلےمائیڈوسپور: اے سپور نکھڑن توں پہلاں موٹی دیوار چ بند ہوندے نے۔

4-سپورینجیوسپور: اے سپور ہائیفا دے سرے تے موجود تھیلی ورگے سپورنجیم وچ بندے نے۔

5-کونیڈیوسپور: اے سپور ہائیفا دے سرے تے زنجیر دی صورت موجود ہوندے نے۔

6-بلاسٹوسپور: اے سپور بڈنگ دے ول نال بندے نے۔

مالٹے تے مولڈ

جنسی تولید وچ مختلف مائیسیلیا دے نیوکلیائی آپس وچ مل کر سپور بناندے نے۔ مثال دے طور تے زائیگو سپور، ایسکو سپور تے بیسیڈیو سپور

جماعت بندی[لکھو]

فنگس نو سپور دی ساخت تے جنسی تولید دی بنیاد تے چار وڈے درجیاں وچ تقسیم کیتا جاندا اے۔


1-ڈویژن زائیگومائیکوٹا

اس ڈویژن دی فنجائی نو زائیگومائیسیٹیز آکھیا جاندا اے۔ زیادہ تر فنجائی مٹی وچ گلے سڑے بوٹیاں تے جانوراں تے گزارہ کردے نے۔کج فنجائی انساناں، جانوراں،کیڑیاں تے بوٹیاں وچ طفیلیے ورگوں رہندے نے۔ اس فنجائی دے ہائیفے سینوسیٹک ہوندے نے جناں وچ ہیپلائیڈ نیوکیئس ہوندا اے۔

ناجنسی تولید وچ اے سپور بناندے نے تے جنسی تولید وچ زائیگوسپور بناندے نے۔

ڈبل روٹی نو لگن آلی فنگس رائیزوپس سٹولونیفر دا تعلق اسی ڈویژن توں اے۔


2-ڈویژن ایسکومائیکوٹا

اس ڈویژن دی فنجائی نو ایسکومائیسیٹیز آکھیا جاندا اے،عام نا سیک فنجائی اے۔اے فنجائی بوٹیاں وچ طفیلیے ورگوں رہندے نے۔

ناجنسی تولید وچ کونیڈیوسپور بناندے نے تے جنسی تولید وچ ایسکوسپور بناندے نے۔

گلابی بریڈ مولڈ نیوروسپورا کراسا دا تعلق اسی ڈویژن توں اے، جینیٹکس تے بائیو کیمسٹری دی تحقیق وچ استعمال ہون آلی اہم فنگس اے۔


3-ڈویژن بیسیڈیومائیکوٹا

اس ڈویژن دی فنجائی نو بیسیڈیومائیسیٹیز آکھیا جاندا اے، عام نا کلب فنجائی اے۔ کج بیسیڈیومائیسیٹیز سیپروفائیٹ ہوندے نے، مطلب گلے سڑے مادے توں خوراک حاصل کردے نے۔ کج خوراک دے طور تے استعمال ہوندے نے۔

جنسی تولید بیسیڈیوسپور دی مدد توں ہوندی اے۔

رسٹ۔ سمٹ، تے کھمبیاں دا تعلق اس ڈویژن توں اے۔


4-ڈویژن ڈیوٹیرومائیکوٹا

اس ڈویژن دی فنجائی نو ڈیوٹیرومائیسیٹیز آکھیا جاندا اے،عام نا امپرفیکٹ فنجائی اے۔

اے سیپروفٹک تے پیراسٹک ہوندی اے۔

اے فنجائی جنسی تولید نئی کر سکدے، نا جنسی تولید وچ کونیڈیا بناندے نے۔

پینیسیلئیم تے ایسپرجیلس دا تعلق اس ڈویژن توں اے۔


فنجائی دی قسماں
Structure of Rhizopus spp.-english.JPG Schimmel-op-tomaat1079.jpg Rust on garlic plants2.jpg Huitlacoche.jpg
رائزوپس ٹماٹر تے لگی مولڈ کعا تے لگی رسٹ اسٹیلیگو: چھلی تے لگی سمٹ
Psilocybe.zapotecorum.1.jpg Penicillium Pengo.jpg Aspergillus niger 01.jpg Aspergillus.jpg
کھمبی: سائیلوکائیب پینیسیلیم ایسپرجیلس نائیگر اایسپرجیلس فیومیگیٹس

اہمیت[لکھو]

اگیریکس: کھائی جان آلی کھمبیاں

فنگس انسان دے لئی نقصان دہ وی اے تے فائدہ مند وی۔ فنگس دی سب توں وڈی اہمیت اس دی گلانےسڑانے دی صلاحیت اے۔ فنگس اپنے ارد گرد ماحول وچ موجود وڈے نامیاتی مرکبات نو نکے نامیاتی تے غیرنامیاتی مرکبات وچ بدل دیندی اے۔ اس طرح مردہ جانداراں دے جسماں وچوں کاربن، نائیٹروجن، فاسفورس تے باقی مرکبات نو آزاد کر کے زندا جانداراں لئی دستیاب کردی اے۔


فنگس بہت ساری بیماریاں وی پھیلاندی اے۔ فنگس دی 5000 قسماں پودیاں وچ بیماریاں پھیلاندیاں نے۔ فنگس، انسان تے جانوراں وچ وی بیماری پھیلاندی اے۔


انڈسٹری وچ فنگس تخمیر (فرمینٹیشن) دا کم کردی اے، جیدی بدولت ڈبل روٹی، شراب بندی اے۔ایس توں علاوا فنگس نو پنیر، سویاساس، نامیاتی تیزاب (سٹرک ایسڈ،گیلک ایسڈ)،دوائیاں ( کارٹیسون) تے اینٹی بائیوٹک (پینسیلین) بنان لئی وی استعمال کیتا جاندا اے۔

امانیتا فیلائڈز: زہریلی کھمبیاں

بائولوجی دی تحقیق وچ فنگس اہم اوزار دے طور تے کردار ادا کردے نے۔ مائکروبیالوجی ،سائیٹولوجی، جینیٹکس، بائیوکیمسٹری تے بائیوفزکس دی تحقیق وچ فنگس نو استعمال کیتا جاندا اے۔ تحقیق وچ استعمال ہون آلے فنگس دی بہترین مثال سیکیرومائیسس سرویسئے اے۔

مورتاں[لکھو]

بارلے جوڑ[لکھو]