قادسیہ دی لڑائی
جنگ قادسیہ | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
بسلسلہ فارس دی مسلم فتوحات | |||||||||
![]() شاہنامہ وچ جنگ قادسیہ دا اک منظر | |||||||||
| |||||||||
محارب | |||||||||
خلافت راشدہ |
![]() | ||||||||
کمانڈر اور رہنما | |||||||||
سعد بن ابی وقاص مثنی ابن حارثہ عاصم بن عمرو التمیمی قعقاع بن عمرو التمیمی عبداللہ بن المعتم العبسی ہاشم بن عتبہ طلیحہ بن خویلد زہرہ بن الحویہ التمیمی شرحبیل بن السمط الکندی ربعی بن عامر التمیمی جریر بن عبداللہ البجلی |
رستم فرخ زاد بہمن جادویہ ہرمزان جالینوس شہریار ابن کنارا پیروز خسرو مہران رازی کنارا تیرویہ نخیرگان جواں شیر موشیغ ثالث مامیکونیان گریگور نووی راک | ||||||||
طاقت | |||||||||
30,000[۱]–40,000[۲] |
30,000–50,000[lower-alpha ۱][۴][۲] (قرون وسطیٰ دا اندازہ) | ||||||||
ہلاکتیں اور نقصانات | |||||||||
8,500[۵] |
22,000[۲] (قرون وسطیٰ دا اندازہ) |
جنگ قادسیہ یا قادسیہ دی لڑائی مسلماناں دے دوسرے خلیفہ عمر فاروق دے دور وچ عرب مسلماناں جنہاں دے سپہ سالار سعد بن ابی وقاص تے ایران جنہاں دا سراد رستم سی دے درمیان وچ ہوئی۔ اس وچ مسلماناں دی فتح تے ایران مسلماناں دے قبضے وچ آ گیا۔
قادسیہ دی لڑائی دوجے خلیفہ عمر فاروق دے ویلے عرب تے ایران دے وشکار ہوئی ۔ایس لڑائی چ عرب مسلماناں ناں جت ہوئی تے ایران اوناں دے ہتھ آگیا۔
ابتدا[سودھو]
مغیرہ بن شعبہ مذاکرات دے بعد واپس آئے رستم نے اپنی فوج نوں تیاری دا حکم دے دتا،دوناں لشکراں دے درمیان وچ اک نہر حائل سی،رستم دے پاس پیغام بھیجیا کہ تساں نہر دے اس طرف آ دے لڑو گے یا سانوں نہر دے اس طرف آنا چاہیے، سعد بن ابی وقاص نے کہلا بھجوایا کہ تساں ہی نہر دے اس طرف آجاؤ؛چنانچہ تمام ایرانی لشکر نہر نوں عبور کر کے میدان وچ آکرجم گیا،میمنہ تے میسرہ تے ہر اول وساقہ وغیرہ لشکر کے ہر اک حصہ نوں رستم نے جنگی ہاتھیاں تے زرہ پوش سواراں توں ہر طرح مضبوط ومکمل بنایا،خود قلب لشکر وچ قیام کیتا،یہ ایرانی لشکر جو زیادہ توں زیادہ تیس ہزار دے اسلامی لشکر کے مقابلہ وچ آمادہ جنگ ہويا پونے دولکھ توں زیادہ تے ہرطرح اسلامی لشکر دی نسبت سامان حرب توں مسلح سن،
سپہ سالار اسلام[سودھو]
سپہ سالار لشکر اسلام سعد بن ابی وقاص دے دنبل نکل رہے سن تے عرق النساء دے درد دی وی آپ نوں شکایت سی،لہذا نہ گھوڑے اُتے سوار ہوسکدے سن نہ چل فیر سکدے سن ،میدان جنگ وچ اسلامی لشکرگاہ دے سرے اُتے اک پرانے زمانہ دی بنی ہوئی پختہ عمارت کھڑی سی،سعد خود اس عمارت دی چھت اُتے گاؤ تکیہ دے سہارے بیٹھ گئے تے اپنی جگہ میدان جنگ دا سردار خالد بن عرفطہ نوں تجویز کیتا ؛لیکن لڑائی دے نقشے تے میدان جنگ دے اہم تغیر تے تبدل نوں سعد نے اپنے ہی ہتھ وچ رکھیا، یعنی برابر خالد بن عرفطہ دے پاس ہدایات روانہ کردے رہے،ایرانی لشکر دی تیاریاں دی خبر سن دے اسلامی لشکر وی جنگ کيتی تیاری وچ مصروف ہو گیا سی، عمرو بن معدیکرب عاصم بن عمرو، ربعی، عامر وغیرہ حضرات نے سعد دے حکم دے موافق تمام لشکر اسلام وچ گشت لگا کے لوگاں نوں جہاد تے جنگ اُتے آمادہ کیتا،شعرا نے رجز خوانی شروع کیتی ،قاریاں نے سورہِ انفال دی تلاوت توں تمام لشکر وچ اک جوش او رہی جانی کیفیت پیدا کردتی۔
قادسیہ دتی لڑائی | |
تریخ | 636 |
تھاں | قادسیہ ، عراق |
نتارہ | مسلماناں دتی جت |
لڑن والے | |
عرب |
ایرانی |
جتھے دار | |
سعد بن ابی وقاص |
ہرمز |
گنتی | |
30,000 |
60,000 |
موتاں | |
6,000 |
30,000 – 40,000 |
پہلا دن[سودھو]
جنگ دے پہلے دن دونے فوجاں مسلح ہو کے اک دوسرے دے مقابل صف آرا ہوگئياں، سب توں پہلے لشکر ایران دی طرف توں ہرمزنامی اک شہزادہ میدان وچ نکلیا جو زرین تاج پہنے ہوئے سی تے ایران دے مشہور پہلواناں وچ شمار ہُندا سی ،اس دے مقابلے دے لئی غالب بن عبد اللہ اسعد اسلامی لشکر توں نکلے غالب نے میدان وچ جاندے ہی ہرمز نوں گرفتار کر کے سپہ سالار سعد دے پاس لیا کے انہاں دے سپرد کر گئے ،اس دے بعد اک ہور زبردست شہسوار اہل فارس دی جانب توں نکلیا،ادھر عاصم اُس دے مقابلے نوں پہنچے،طرفین توں اک اک دو دو وار ہی ہونے پائے سن کہ ایرانی شہسوار بھجیا، عاصم نے اس دا تعاقب کیتا لشکر فارس دی صف اول دے قریب پہنچ دے اُس دے گھوڑے دی دُم پھڑ کے روک لیا تے سوار نوں اُس دے گھوڑے توں اٹھا دے تے اپنے اگے زبردستی بٹھا کے گرفتار کر لیائے ،ایہ بہادری دیکھ کے لشکر ایران توں اک تے بہادر چاندی دا گرز لئی ہوئے نکلیا اس دے مقابلے اُتے عمرو بن معدیکرب نکلے تے گرفتار کر کے لشکر اسلام وچ لے آئے،رستم نے اپنے کئی سرداراں نوں اس طرح گرفتار ہُندے ہوئے دیکھ کے فوراً جنگ مغلوبہ شروع کردتی تے سب توں پہلے ہاتھیاں دی صف نوں مسلماناں دی طرف ریلا،ہاتھیاں دے اس حملہ نوں قبیلہ بحیلہ نے روکیا،لیکن انہاں دا بہت نقصان ہويا، سعد نے جو وڈے غور توں میدان دا رنگ دیکھ رہے سن ،فورا بنی اسد دے لوگاں نوں بحیلہ دی کمک دے لئی حکم دتا،بنو اسد نے اگے ودھ دے خوب خوب داد مردانگی دتی،لیکن جدوں انہاں دی وی حالت نازک ہوئی،تو سعد نے فوراً قبیلہ کندہ دے بہادراں نوں اگے ودھنے دا حکم دتا،بنو کندہ نے اگے ودھ دے اس شان توں حملہ کیتا کہ اہل فارس دے پیر اکھڑ گئے تے اوہ پِچھے ہٹنے لگے،رستم نے ایہ رنگ دیکھ دے تمام لشکر ایران نوں مجموعی طاقت توں یکبارگی حملہ کرنے دا حکم دتا،اس متفقہ سخت حملہ نوں دیکھ دے سعد نے تکبیر کہی تے تمام اسلامی لشکر نے سعدکی تقلید وچ تکبیر کہہ دے ایرانیاں اُتے حملہ کیتا گویادوسمندر اک دوسرے اُتے امنڈ آئے،یا دو پہاڑ اک دوسرے توں ٹکرائے فریقین دیاں فوجاں اک دوسرے وچ خلط ملط ہوگئياں ،اس حالت وچ ایرانیاں دے جنگی ہاتھیاں نے اسلامی لشکر نوں سخت نقصان پہچانیا شروع کیتا، سعد نے فوراً تیر اندازےآں نوں حکم دتا کہ ہاتھیاں اُتے تے ہاتھیاں دے سواراں اُتے تیر اندازی کرو، عاصم نے نیزہ لے کے ہاتھیاں اُتے حملہ کیتا،اُنہاں دی تقلید وچ دوسرے بہادراں نے وی ہاتھیاں دی سونڈھاں اُتے تلواراں تے نیزےآں توں زخم پہنچانے شروع کر دتے،تیر اندازےآں نے ایداں تیر برسائے کہ فیل نشیناں نوں جوابی تیر اندازی دی مہلت ہی نہ ملی،نتیجہ ایہ ہويا کہ ہتھ پِچھے ہٹے تے بہادراں دے لئی میدان وچ شمشیر زنی دے جوہر دکھانے دے مواقع ملے صبح توں شام تک میدان کارزار گرم رہیا رات دی تاریکی نے لڑائی نوں کل دے لئی ملتوی کر دتا ایہ دوشنبہ دا روز سی محرم 14ھ دا واقعہ اے۔
دوسرا دن[سودھو]
اگلے دن علی الصبح بعد نماز فجر سعد بن وقاص نے سب توں پہلے کل دے شہداء نوں قادسیہ دے مشرق دی جانب دفن کرایا،کل دے شہداء دی تعداد پنج سو سی،زخمیاں دی مرہم پٹی دا سامان رات ہی وچ کر دتا گیا سی ،شہداء دے دفن توں فارغ ہو دے اسلامی لشکر نے اپنی صفاں مرتب کاں،ایرانی وی میدان وچ آڈٹے حالے لڑائی شروع نئيں ہوئی سی کہ ملک شام توں روانہ کیتے ہوئے لشکر کے قریب پہنچنے دی خبر پہنچی،ملک شام توں ابو عبید ہ بن الجراح نے ہاشم بن عتبہ دی سرداری وچ لشکر عراق نوں واپس بھیجیا سی ،اس لشکر کے مقدمۃ الجیش اُتے قعقاع بن عمرو افسر سن تے اوہ اک ہزار دا مقدمۃ الجیش لئی ہوئے سب توں پہلے قادسیہ پہنچے تے سعدکو وڈے لشکر کے پہنچنے دی خوشخبری سُنا کر خود اجازت لے کے میدان وچ نکلے تے مبارز طلب کیہ انہاں دے مقابلہ اُتے بہمن جادویہ آیا طرفین توں داد سپہ گری دتی گئی تے جوہردکھائے گئے،لیکن نتیجہ ایہ ہويا کہ قعقاع دے ہتھ توں بہمن جادویہ ہلاک ہويا اس دے بعد کئی مشہور ونامور ایرانی بہادر میدان وچ نکلے تے مقتول ہوئے،بالآخر رستم نے عام حملہ دا حکم دتا تے وڈے زورو شور توں لڑائی ہونے لگی،ہاشم بن عتبہ نے میدان جنگ دے گرم ہونے دا حال سُن کر اپنی چھ ہزار فوج دے بوہت سارے چھوٹے چھوٹے ٹکڑے کر دتے تے حکم دتا کہ تھوڑے وقفہ توں اک اک حصہ تکبیر کہندا ہويا داخل ہو،اس طرح شام تک اَگڑ پِچھڑ ایہ دستے لشکر اسلام وچ داخل ہُندے تے ایرانی اس طرح پیہم کمک دستےآں دی آمد دیکھ دیکھ دے خوف زدہ ہُندے رہے،اج وی ہاتھیاں دا لشکر اسلام دے لئی بہت سخت سی ،لیکن مسلماناں نے اک نويں تدبیر ایہ دی کہ اونٹھاں اُتے وڈی وڈی جھولاں ڈالاں اوہ وی ہاتھیاں دی طرح مہیب نظر آندے تے ایرانیاں دے گھوڑے انہاں نوں دیکھ دیکھ دے بدکنے لگے،جس قدر ہاتھیاں توں اسلامی لشکر نوں نقصان پہنچدا سی ،اسی قدر ایرانی لشکر نوں انہاں مصنوعی ہاتھیاں توں نقصان پہنچنے لگیا،اج قعقاع نے بوہت سارے ایرانی سرداراں تے مشہور شہسواراں نوں قتل کیتا،شام تک بازار جنگ گرم رہیا اج اک ہزار مسلمان تے دس ہزار ایرانی میدان جنگ وچ کم آئے۔
تیسرا دن[سودھو]
تیسرے روز سعد بن وقاص نے نماز فجر توں فارغ ہُندے ہی اول شہداء دی لاشاں دے دفن کرنے دا انتظام کیتا مجروحاں نوں عورتاں دے سپرد کیتا گیا کہ اوہ مرہم پٹی کرن،اس دے بعد دونے فوجاں میدان جنگ وچ اک دوسرے دے مقابل ہوئیاں،اج وی ایرانیاں نے ہاتھیاں نوں اگے رکھیا؛ لیکن قعقاع وعاصم نے مل دے فیل سفید اُتے جو تمام ہاتھیاں دا سردار سی حملہ کیتا تے اُس نوں مارڈالا ،فیل سفید دے مارے جانے دے بعد اک دوسرے ہاتھی اُتے حملہ ہويا،تو اوہ میدان توں اپنی جان بچا کر بھاگا،اسنوں بھجدے ہوئے دیکھ دے دوسرے ہاتھیاں نے وی تقلید دی تے اس طرح اج ہاتھیاں دا وجود بجائے اس دے کہ اسلامی لشکر نوں نقصان پہنچاندا خود ایرانیاں دے لئی نقصان رساں ثابت ہويا،اج وی وڈے زور دی لڑائی ہوئی تے صبح توں شام تک جاری رہی،غروب آفتاب دے بعد تھوڑی دیر دے لئی دونے فوجاں اک دوسرے توں جدا ہوئیاں تے فیر فوراً مستعد ہو دے اک دوسرے دے مقابل صف آرا ہوگئياں مغرب دے وقت توں شروع ہو دے صبح تک لڑائی جاری رہی،تمام رات لڑائی دا شور وغل تے ہنگامہ برپا رہیا نہ پوری کیفیت سعدؓ نوں معلوم ہوسکدی سی نہ رستم نوں غرض ایہ رات وی اک عجیب قسم دی رات سی،سپہ سالار اسلام سعدرات بھر دُعا وچ مصروف رہے،ادھی رات دے بعد انہاں نے میدان جنگ دے شور وغل وچ قعقاع نوں آواز سنی کہ اوہ اپنے لوگاں نوں کہہ رہے نيں کہ سب سمٹ کر قلب اُتے حملہ کرو تے رستم نوں گرفتار کرلو،اس آواز نے نہ صرف سعد نوں تسکین دتی ؛بلکہ تمام مسلماناں وچ ازسر نو طاقت پیدا کردتی،تمام دن تے تمام رات لڑدے ہوئے غازیان اسلام تھک دے چور چور ہو گئے سن ،مگر ہن فیر ہر قبیلہ دے سردار نے اپنی اپنی قوم نوں مقابلہ دے لئی برانگیختہ کیتا،وڈے زور شور توں تلوار چلنے لگی قعقاع دی رکابی فوج لڑتی ہوئی اس مقام تک پہنچ گئی،جتھے رستم اک تخت زريں اُتے بیٹھا ہويا اپنی فوج نوں لڑا رہیا سی تے حصہ فوج نوں احکام بھیج رہیا سی ،اسلامی حملہ آوراں دے قریب پہنچنے اُتے رستم خود تخت توں اتر کر لڑنے لگیا جدوں زخمی ہويا تاں پیٹھ پھیر کے بھجیا ہلال بن علقمہ نے ودھ کے بھجدے ہوئے برچھے دا وار کیتا جس توں اوہدی کمر ٹُٹ گئی تے نہر وچ گرپيا ،ہلال نے فورا گھوڑے توں کود کے اتے جھک کے رستم دی لتاں پھڑ کے باہر کھچ لیا تے اس دا کم تمام کر کے فورا رستم دے تخت اُتے کھڑے ہو کے بلند آواز توں پکاریا کہ خدا دی قسم ميں نے رستم نوں قتل کر دتا اے ،اس آواز دے سندے ہی اسلامی فوج نے نعرۂ تکبیر بلند کیتا تے ایرانیاں دے ہوش وحواس باختہ ہو گئے،ایرانی میدان توں بھجے ،لشکر ایران وچ سواراں دی تعداد تیس ہزار سی،جنہاں وچ بمشکل تیس سوار بھج کر اپنی جان بچاس دے،باقی سب میدان جنگ وچ مارے گئے، ضرار بن الخطاب نے درفش دا ویاں ایرانیاں دے مشہور جھنڈے اُتے قبضہ کیتا،جس دے عوض انہاں نے تیس ہزار دینار لئی حالانکہ اوہ دو لکھ دس ہزار دینار دی مالیت دا سی اس لڑائی وچ مسلماناں دے کل چھ ہزار آدمی شہید ہوئے، سعد نے رستم دا تمام سامان اسلحہ ہلال بن علقمہ نوں دتا تے قعقاع وشرجیل نوں تعاقب دے لئی روانہ کیتا؛ لیکن انہاں توں وی پہلے زہرہ بن حیوٰۃ اک دستہ فوج لے کے مفرور ایرانیاں دے پِچھے روانہ ہو گئے سن ،راستے وچ اک مقام اُتے جالینوس مفروراں نوں روک روک کے مجتمع کر رہیا سی زہرہ نے اسنوں قتل کر دتا تے اس دے تمام مال وسامان اُتے قبضہ کر کے سعد دی خدمت وچ حاضر ہوئے، سعد نوں جالینوس دا سامان اُنہاں دے حوالے کرنے وچ تامل ہويا تے اس معاملہ وچ دربار خلافت توں اجازت طلب کيتی ،فاروق اعظم نے زہرہ دی ستائش کیتی تے جالینوس دا اسباب انہاں نوں دینے دا حکم دتا۔
فتح دی خوشخبری[سودھو]
سعد بن ابی وقاص نے میدان جنگ دا ہنگامہ فرو ہونے دے بعد مال غنیمت فراہم کیتا فوراً فاروق اعظم دی خدمت وچ فتح دی خوشخبری دا خط لکھیا تے اک تیز رفتار شتر سوار نوں دے کے مدینہ دی طرف روانہ کیتا ایتھے فاروق اعظم دا ایہ حال سی کہ روزانہ صبح اُٹھ کے مدینے وچ واپس آجاندے سن ،اک روز حسب دستور باہر تشریف لے گئے دُور توں اک شتر سوار نظر پيا اُس دی طرف لپکے ،قریب پہنچ کے دریافت کیتا کہ کتھے توں آندے ہو اُس نے کہیا کہ وچ قادسیہ توں آ رہیا ہاں تے خوشخبری لیایا ہاں کہ خدائے تعالیٰ نے مسلماناں نوں فتح عظیم عطا کيتی، فاروق اعظم نے اُس توں لڑائی دی کیفیت تے فتح دے تفصیلی حالات دریافت کرنے شروع کیتے تے شہسوار دی رکاب پکڑے ہوئے اس دے نال نال دوڑدے ہوئے مدینے وچ داخل ہوئے ،شتر سوار حالات سناندا جاندا سی تے اپنے اونٹھ اُتے سوار مدینے وچ دربار خلافت دی جانب چلا جاندا سی ،شہر وچ داخل ہو کے شتر سوار نے دیکھیا کہ ہر شخص جو سامنے آندا اے فاروق اعظم نوں امیر المومنین کہہ دے سلام علیک کردا اے ،تب اُس نوں معلوم ہويا کہ جو شخص میرے نال پیدل چل رہیا اے اوہ خلیفہ وقت اے ایہ معلوم کر کے اوہ ڈریا تے اونٹھ توں اترنا چاہیا،لیکن فاروق اعظم نے کہیا کہ تساں حالات سناتے جاؤ،تے بدستور اپنے اونٹھ اُتے سوار چلے چلو،اسی طرح گھر تک آئے ،مسجد نبوی وچ پہنچ دے لوگاں نوں جمع کیتا تے فتح دی خوشخبری سب نوں سُنائی، اک نہایت پُر اثر تقریر فرمائی جس دا خاتمہ اس طرح سی:
"بھائیو! میں بادشاہ نئيں ہاں کہ تساں نوں اپنا غلام بنانا چاہاں، میں تاں خود اللہ تعالیٰ دا غلام ہاں،البتہ خلافت دا کم میرے سپرد اے، جے ميں ایہ کم اس طرح انجام دیواں کہ تساں آرام نال اپنے گھراں وچ اطمینان نال زندگی بسر کرو تاں ایہ میری خوش نصیبی اے تے جے خدانخواستہ میری ایہ خواہش ہو کہ تساں لوگ میرے دروازے اُتے حاضری دتا کرو تاں ایہ میری بد بختی ہوئے گی میں تساں نوں تعلیم دیندا ہاں تے نصیحت کردا ہاں لیکن صرف قول توں نئيں عمل توں وی۔"[۶]
- ↑ Trevor N Dupuy and R. Ernest Dupuy, The Harper Encyclopedia of Military History, 249.
- ↑ ۲.۰ ۲.۱ ۲.۲ al-Tabari (1992). The History of al-Tabari Vol. 12: The Battle of al-Qadisiyyah and the Conquest of Syria and Palestine A.D. 635-637/A.H. 14-15. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-0733-2.
- ↑ Daryaee 2014, p. 37.
- ↑ http://www.iranicaonline.org/articles/qadesiya-battle
- ↑ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
- ↑ اسلام دتی تریخ جلد 1 -صفحہ 317 مؤلف : مولانا اکبر شاہ نجیب آبادی صاحب - ناشر : مکتبہ خلیل اردو بازار لاہور پاکستان
سائیٹ غلطی: