ایران

ایران
Islamic Republic of Iran
جمهوری اسلامی ایران

چنڈا	نشان
راجگڑھ:	تہران
تھاں:	1,648,195 مربع کلومیٹر
لوک گنتی:	75,330,000
کرنسی:	ریال
بولی:	فارسی

اسلامی جمہوریہ ایران جنوب مغربی ایشیاء دا دا اک دیس اے چہڑا لیندے ایشیا چ ہیگا اے ، شمال چ ایران دیاں سرحداں آذربائیجان ،آرمینیا تے ترکمانستان ،مشرق چ پاکستان تے افغانستان نال ،مغرب چ ترکی تے عراق نال ملدیاں نیں ۔ ملک دا سرکاری مذہب اسلام[شیعہ] اے تے سرکاری زبان فارسی اے ۔ ایران دنیا دیاں قدیم ترین تہذیباں چوں اک اے تے اسدی تریخ ہزاراں سالاں تے محیط اے ۔ یورب تے ایشیا دے وچکار ہون دی وجہ توں ایران دی اپنی اک تریخی اہمیت اے ۔ ایران اقوام متحدہ ، اسلامی کانفرنس تنظیم غیر وابستہ تحریک تے تیل پیدا کرن والے ملکاںدی تنظیم اوپیک دا بانی رکن ملک اے ۔ تیل دے وڈے ذخیریاں دی وجہ توں بین القوامی سیاست چ ایران دا اھم کردار اے ۔ لفظ ایران دا مطلب آریاواں دی سرزمین اے ۔

[لکھو] ناں

بول ایران پرانی فارسی دا اک بول اے اے زرتشت دی آویستا چ ہیگا اے۔ اے نقش رستم تے لکھی ہوئی لکھت تے وی لکھیا ہویا اے۔

[لکھو] تریخ

آریا قبیلیاں دیاں ٹولیاں 3 توں 4 ہزار ورے پہلے ایران دے اچے نیویں تھاواں چ آۓ۔ڈھائی ہزار ورے پہلے میڈ پہلے لوک سن جناں نیں ایران نوں کٹھا کیتا تے اک قوم بنایا۔ اوناں دی سلطنت تریخ دی پہلی وڈی سلطنت سی۔ سائرس اعظم نے ایران نوں کٹھیاں کرن دے کم نوں اگے ودایا تے ہخامشی سلطنت دی نیو رکھی اودا پتر ایس سلطنت نوں مصر تک ودا لے گیا۔ اودے مگروں دارا ایران دا بادشاہ بنیا اونے ایرانی سلطنت نوں اک بعوت وڈی سلطنت چ پلٹ دتا۔ ایس سلطنت دیاں ولگناں چڑھدے پاسے چ دریاۓ سندھ تے آمو دریا توں لیندے چ بجیرہ روم تے مصر تک تے اپر ترکی تک سن۔ ویلے نال ایران دیاں فوجاں یونان تک اپڑ گیا تے اک واری اوناں نیں ایتھنز نوں وی ساڑ دتا۔

ایرانی سلطنت زرتشت دیاں سوچاں تے پوری وانکوں چل ريی سی۔ اے انسانی جقاں، برابری تے تے غلامی دے مکان تے چل رئی سی۔ ایدیاں سوچاں یہودیاں نال اگے ودیاں جناں نوں ایران نے بابل توں چھڑوایا سی۔ ایران دا اے ویلہ ایدے سلطنت چ خوشحالی لے کے آیا ایسے ویلے چ ای ارسطو تے افلاطون ہوۓ تے یونان دا سنہری ویلہ آیا۔

334 م پ چ سکندر اعظم نے ایرانی سلطنت تے ہلہ بول دتا تے ایدے تے مل مار لیا اوہ پنجاب تک آیا۔ اودے مگروں اودے اک جرنیل سلیوکس نے ایران تے راج کیتا۔ اوناں دے مگروں پارتھیا سلطنت دی نیو پئی جیہڑی 5 صدیاں تک چلی اینے روم (رومی سلطنت) دے اگے ودن نوں اناطولیہ چ روک لیا۔ 224 چ پارتھیا سلطنت نوں اردشیر بابکاں نے مکایا تے ساسانی سلطنت دی نیو رکھی۔ ساسانی سلطنت عرباں ہتھوں مکی۔ عرب فوجاں نے تھوڑے ویلے چ پورے ایران تے مل مار لیا۔ ہولی ہولی ایرانی مسلمان ہون لگ گۓ۔ عرب بنو امیہ دے راج نوں مکاں تے بنو عباس نوں اگے لیاں چ ایرانی ابو مسلم خراسانی نے دلیری نال لڑائی لڑی۔ بنو عباس دے ویلے چ ایریانیاں دا سرکار چ کم ود گیا سی۔ ایران چ ہولی ہولی ایران دے کئی ٹبر ایدے وکھرے پاسیاں تے راج چ آ گۓ تے عرب بنو عباس دا زور بغداد دے دوالے تک رہ گیا۔ ایران نوں اپنی بولی تے اپنے آپ دا احساس ہون لگ گیا۔ فردوسی نے ایرانی بولی نوں اپنی شاعری چ اینج ورتیا اے اینے ایرانی ناں روپ نوں دوبارہ جگادتا۔

1218 چ چڑھدا ایران منگول چنگیز خان ہتھوں برباد ہوگیا۔ ایس ویلے چ ایران دی ادی لوک گنتی ماری گئی۔ ایس دے مگروں تیمور نے ایران نوں تباہ کیتا۔ اصفہان چ اونے 70000 بندے قتل کردتے۔ ایران نوں برباد کرن والے منگول تے ترک نال ای ایرانی دی ودیا رہتل ہتھوں تھلے لگ گۓ تے ایرانی رہتل نوں اپنا بنا لیا۔ فارسی بولی چ عربی بول آے۔ ایران چ سائنس تے فلاسفی نے وادیاں دا ویلہ ویکھیا۔

[لکھو] 1501 - 1921

16ویں صدی تک ایران اک سنی دیس سی۔ 1501 چ ایران تے صفوی ٹبر دا راج ہویا ایدا پہلا بادشاہ اسماعیل اول سی۔ اودے ویلے ایران دا راجگڑھ تبریز سی۔ ایران دیاں لڑائیاں سلطنت ثمانیہ ازبک مغل سلطنت تے پرتگیزاں نال ریاں۔ تبریز دے مگروں ایدا راجگڑھ اصفہان سی۔ شاہ عباس صفوی سلطنت اک وڈا بادشاہ سی۔ اے سلطنت اوس ویلے مکی جدوں اینے افغانیاں دا وی مزہب پلٹن دی کوشش کیتی۔ 1722 ج افغانیاں نے تنگ آکے ایران تے ہلہ بول دتا صفوی سلطنت مک گئی ایران نوں اپنی مذہبی انتہا پسندی دا اے پھل لبیا جے افغانستان اوس توں وکھرا ہوگیا۔ ایران چ نادر شاہ افشار نے افشار ٹبر دی نیو رکھی۔ 1738 چ ہندستان آیا تے ایتھے لٹ مار کردا ہویا کوہ نور ہیرا تخت طاؤس تے ان گنت مال لے گیا۔ 1794 چ ایران چ قاچار ٹبر دا راج ٹریا۔ ایران نے روس تے برطانیہ ہتھوں ایران دے کئی پاسے کھواۓ۔ 1871-1870 چ ایران چ قحط آیا جیدے آ 20 لکھ دے نیڑے ایرانی مارے گۓ۔ 1906 چ ایران چ آئینی بادشاہی ٹری۔

[لکھو] 1921 -ہن تک

1925 چ رضاشاہ نے راج تے مل مار لیا تے بادشاہ بن گیا۔ اونے ایران نوں نواں بنایا۔ ریل سڑک بنائی کارخانے لاۓ۔ پر اودے جوڑ جرمنی نال ودن نال روس تے برطانیہ نوں کن ہوگۓ۔ دوجی وڈی لڑائی ج شاہ نوں روس تے برطانیہ نے لا دتا تے اودے پتر نوں ایران دا شاہ بنا دتا۔


برج آزادي Azadi Monument.jpg

1951 چ ڈاکٹر مصدق ایران دا وزیراعظم بندا اے۔ برطانیہ تے امریکہ مصدق نوں پسند نیں کردے تے اونوں 1953 چ لا دتا جاندا اے۔ 1979 چ شاہ ایران دے خلاف لوک اٹھ کھڑے ہوندے نیں اونوں ایران چھڈنا پیندا اے تے مزہبی سردار امام خمینی ایران واپس اجاندا اے۔ نومبر 1979 نوں ایرانی پڑھاکو امریکی ایمبیسی دے لوکاں نوں ترغمال بنا لیندے نیں۔ اینآں نوں 444 دناں مکروں چھڈیا جاندا اے۔ 1980 چ ایران عراق جنگ چھڑ جاندی اے۔ جیہڑی کناں جڑ لگی ریندی اے۔

[لکھو] جغرافیہ

ایران لیندے ایشیا چ واقع اے تے اسدے شمال چ ترکمانستان ، آذربائیجان ، آرمینیا تے بحیرہ کیسپین ،مشرق چ پاکستان تس افغانستان ، جنوب چ خلیج فارس تے خلیج اومان تے مغرب چ ترکی تے عراق واقع نیں ۔ ملک دا مشرقی تے وسطی علاقہ وسیع صحراواں تے مشتمل اے جنہاں چ کدرے کدرے نخلستان وی نیں ۔ مغرب چ ترکی تے عراق دیاں سرحداں نال پہاڑی سلسلے نیں ۔ شمال چ بحیرہ کیسپین د آلے دوالے زرخیز پٹی دے نال نال کوہ البرز واقع اے ۔

[لکھو] انتظامی ونڈ

ایران نوں انتظامی طور تے 31 صوبے یا استان چ تقسیم کیتا گئیا اے۔

[لکھو] قدرتی آفات

ایران انتہائی متحرک زلزلے دی پٹی تے واقع اے جس دی وجہ توں ایتھے زلزلے آئے رہندے نیں ۔ 1991ء توں لے کے ہن تک ملک چ 10 ہزار زلزلے دے جھٹکے ریکارڈ کیتے جا چکے نین جنہاں چ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 17 ہزار 6 سو جاناں ضائع ہوئیاں نیں ۔ 2003ء چ جنوب مشرقی ایران آئے زلزلے نے تباہی مچادتی اسدی شدت ریکٹر سکیل تے 6.3 سی ، اس زلزلے نے قدیم قصبے بام نوں صفحہ ہستی توں مٹا دتا اس زلزلے چ 30 ہزار افراد ہلاک ہوئے ۔