ہبل

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
خلائی شٹل انلانٹس توں نظر آندی ہبل دوربین
خلا چ تیردی ہوئی ہبل دوربین

ہبل 1990ء خلائی شٹل ڈسکوری دے ذریعے خلائی مدار وچ پہنچائی گئی خلائی دوربین اے ۔ ایس دا ناں امریکی خلانورد ایڈوین ہبل دے ناں تے رکھیا گیا اے ۔ بھاویں ایہہ پہلی خلائی دوربین نہیں ،پر ہبل خلا وچ سب توں وڈی تے سب توں ہمہ گیر دوربین اے ۔ہبل خلا وچ ناسا تے یورپی خلائی ایجنسی دا درمیان باہمی اشتراک اے ۔ امریکہ دیاں دوجیاں وڈیاں رصدگاہاں ، کامپٹون گاما ریز رصدگاہ ، چانڈرا ایکس ریز رصدگاہ تے سپٹزر خلائی دوربین دے نال نال ہبل خلائی دوربین امریکہ دی وڈی رصدگاہ اے ۔ خلائی دوربین دا خیال سب پہلاں 1923ء چپیش کیتا گئیا لیکن ہبل 1970ء دی دہائی وچ بنائی گئی تے 1983ء وچ ایس نوں خلا وچ بھیجن دا منصوبہ سی ، پر ایہہ پروجیکٹ کجھ تیکنیکی وجوہ ،بجٹ پرابلم تے چیلنجر خلائی شٹل حادثے دی وجہ توں لیٹ ہندا گیا ۔ آخرکار 1990ء وچ ایس نوں خلاء وچ گھلیا گیا ۔ فیر سائنسداناں نوں پتہ لگا پئی ایس دا وڈا شیشہ ٹھیک طرح فٹ نہیں لگا تے دوربین دی کارکردگی بہت زیادہ متاثر ہو رہی اے ۔ 1993ء وچ سروس مشن دے دوران ایس دا ایہہ نقص دور کرکے ایس دی اصلی کارکردگی بحال کردتی گئی ۔ ہبل دی زمین دی فضا توں باہر پوزیشن ، پس منظر وچ روشنی نا ہون دے برابر ہون دی وجہ توں ،ایس دی بہت واضع تصویراں لین وچ مدد کردی اے ۔ ہبل دے مشاہدات نال آسٹروفزکس وچ کئی اہم کامیابیاں ملیاں نیں مثلا کائنات دے وسیع ہون دی رفتار دا ٹھیک ٹھیک تعین کیتا گیا ۔ ہبل اپنی قسم دی اک ای دوربین اے جس دی مرمت وغیرہ خلانورداں نے خلا وچ کیتی ہن تک ایس دے 4 مرمتی مشن ہوئے نیں ، پہلامشن دسمبر 1993ء وچ ہوئیا جس وچ ایس دے وڈے شیشے دے نقص نوں ٹھیک کیتا گيا ،مشن 2 ،3 اے تے 3 بی وچ ایس دے کئی ذیلی نظاماں دی مرمت کیتی گئی تے کئی مشاہداتی شیواں نوں ننویں تے چنگے ورژناں نال بدل دتا گیاں ۔ 2003ء وچ کولمبیا خلائی شٹل حادثے دی وجہ توں 5واں مشن حفاظتی تدبیراں دی وجہ تو ختم کردتا گیا ۔ اک آخری مرمتی مشن اکتوبر 2008ء وچ ہونا سی پر ستمبر وچ اک اہم پرزے دی خرابی دا پتہ لگن دی وجہ توں ایہہ مشن مئی 2009ء تک ملتوی ہوگیا ،جس وچ اس حصے نوں وی بدل دتا جاوے گا ۔ اس مطلوبہ مرمت توں بعد گھٹو گھٹ دوربین 2014ء تک کم کردی رہے گئی ۔ فیر ایس دی جانشین جیمز ویب خلائی دوربین خلا وچ 2018 نوں پیج دتی جائے گئی۔

ڈیزائن تے تریخ[لکھو]

1923 وچ پہلی واری ہرمن اوبرتھ نیں کیا کہ راکٹ نال اک وڈی دوربین خلاء وچ پیجی جاسکدی اے۔ اس دے بعد کئی خلائی گورواں نیں ایہ گل آخی کہ خلائی دوربین بوت دور صاف ویکھ سکے گی تہ اوہ دوربین زیادہ چنگا حصاب کر سکے گی۔ اس دی وجہ ایہ وی کہ زمینی دوربیناں ہوا تے اوزون وغیرہ دی وجہ توں بوت دور صاف نئیں ویکھ سکدے۔ اس دے نال خلائی دوربین افراریڈ تے الٹراوائلٹ وچ وی ویکھ سکے گی کیونجہ ایہ روشنیاں زمین جزب کرلیندی اے اس لئی ایناں نوں خلائی دوربین ای ویکھ سکے گی۔

دوجی وڈی جنگ دے بعد برطانیہ تے امریکہ نیں خلائی دوربیناں راکٹناں نال زمین دے آربٹ چ پائیاں۔ ایناں تجربیاں توں سکھ کے 1968 چ امریکی ناسا نیں اک وڈی خلائی دوربین بنان دی ٹھان لئی۔ ناسا نیں 1970 وچ دو کمیٹیاں بنا دتیاں: اک دا کم دوربین دا تکنیکی پاسا سی تے اک دا کم دوربین دا سائنسی کم لبنا سی۔ اس دے بعد ناسا نیں کانگرس توں بوت زيادہ پیسے لینے سن، خلائی ٹیلیسکوپ زمینی ٹیلیسکوپ توں بوت مہنگی ہوندی۔ امریکی کانگرس نیں اس دوربین دی بوت تنقید کیتی تے ہلے پلیننگ دے وشکار ای ایدا بجٹ ادھا کردتا۔ 1974 وج کٹ بجٹ ہون دی وجہ توں کانگس نیں ایدا بجٹ مکمل مکا دتا۔ اس دے بدلے وچ پورے امریکی دیس وچ دوربین لئی تحریک ٹر پئی۔ اس تحریک چ خلائی گرو امریکی کانگس ممبر تے سینیٹراں نال ملے، بوت خط لکھے گۓ تے نیشنل اکیڈمی آف سائنسز نیں خلائی دوربین دی خاصیتاں تے رپورٹ دتی۔ اس دے بعد سینٹ پرانے توں وی ادھے بجٹ تے مان گئی۔

کٹ بجٹ دی وجہ توں دوربین دے سکیل وچ وی کاٹا آگیا۔ میش شیشے دا سائز 3 میٹر توں 2۔4 میٹر ہوگیا۔ اک نکی 1۔5 میٹر آلی نال جڑی ہوئی دوربین مکمل تور تہ مکا دتی گئی۔ نال نال بجٹ نوں پورا کرن لئی یورپین سپیس ایجنسی (ESA) توں وی مدد منگی گئی بدلے وچ دوربین نوں ٹورن دا 15٪ فیصد ٹیم وی گارنٹی کیتا گیا۔ ایدا ناں 1983 چ ہبل ایڈون ہبل دے اتے رکھیا گیا، اونیں ایہ گل پتہ کیتی سی کہ کائنات ود رئی اے۔ بجٹ پکا ہون دے بعد ناسا دے کئی اداریاں چ اینوں بنان دا کم ونڈ دتا گیا تے لاکہیڈ نوں نویں قسم دا خلائی جعاز بنان دا ٹھیکہ دے دتا گیا جیڑا اینوں خلاء چ لے کہ جاسکے۔ اس دوربین دا کم الٹراوائلٹ توں لے کہ نظر آلی ویوولینتھ چ ویکھنا سی۔ اس لئی ایدا شیشہ 10 نینو میٹر تک پالش کیتا گیا سی تے ایدے شیشے نوں ہر ویلے 15 ڈگری سینٹی گریڈ تے رکھیا جاندا اے۔ مگر اس وجہ توں ایہ دوربین انفراریڈ چ بوتا نئیں ویکھ سکدی۔

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]