بنیادی ٹوٹا

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
بنیادی ٹوٹیاں دا سٹینڈرڈ ماڈل۔

فزکس وچ اک بنیادی ٹوٹا ایسے ٹوٹے نوں کیندے نیں جیدی اندر دی بنتر بارے جانکاری نئیں اے تے اس لئی ایہ گل نئیں پتہ کہ کیا ایہ ہور نکے ٹوٹیاں توں بنیا اے کہ نئیں۔

بنیادی ٹوٹا یا تے فرمیون ہوندا اے یا فیر بوسون۔ فرمینوناں دا وزن ہوندا اے تے اوہ مادہ نوں رل کہ بناندے نیں۔ بوسوناں دا کوئی وزن نئیں ہوندا تے اوہ فرمیوناں دی بنیادی گل بات لئی زور نوں ٹوردے نیں۔ فزکس وچ بنیادی ٹوٹیاں دے باری دی ساری جانکاری سٹینڈرڈ ماڈل چ ہیگے اے۔ سٹینڈرڈ ماڈل بنیادی ٹوٹیاں کنج کم کردے نیں تے ایناں اتے زور کنج لگدا اے دسدا اے۔ سٹینڈرڈ ماڈل دے مطابق بنیادی ٹوٹیاں نوں اگے کوارک، لپٹان تے گیچ بوسون وچ ونڈیا گیا اے اس ماڈل وچ ہگز بوسون دی وکھڑی خیثیت اے۔

ایٹم نوں جیڑے ٹوٹے مل کے بناندے نیں، اوناں چوں صرف الیکٹران اک بنیادی ٹوٹا اے۔ پروٹان تے نیوٹران کوارکاں توں بندے نيں۔

بنیادی ٹوٹیاں دیاں 3 خاصیتاں ہوندیاں نیں جیڑیاں ایناں نوں بتاندیاں نیں: وزن، چارج تے سپن (spin)۔ ہر خاصیت دا اک خاص نمبر ہوندا اے۔ ٹوٹے دا وزن تے چارچ دا نمبر صفر ہو سکدا اے۔ مثال دے طور تے فوٹون دا وزن صفر ہوندا اے تے نیوٹرینو دا صفر چارج ہوندا اے۔ ایہ خاصیتاں بدلدیاں نئیں۔

  • وزن: بنیادی ٹوٹے دا وزن ہوندا اے اگر ایہ جان لے کہ اپنی سپیڈ یا اسراع وداندا اے۔ اتے دتی گئی مورت وچ بنیادی ٹوٹیاں دا وزن لکھیا ہویا اے۔ ایناں دا یونٹ MeV/c2s ہوندا اے۔ ایہ یونٹ آئنسٹائن دی سپیشل ریلیٹیوٹی توں پتہ چلیا ایہ کہ جان وزن ضرب روشنی دی رفتار سکویئر اے۔ وزن آلے ٹوٹے گریوٹی بناندے نيں۔ سارے ٹوٹیاں اتے گریوٹی اثر وی کردی اے بیشک اوناں دا وزن ہووے یا نا ہووے۔
  • چارج: الیکٹران اتے -1 چارج، پروٹان اتے +1 چارج تے نیوٹران اتے 0 چارج ہوندا اے۔ عام کوارکاں اتے ⅔ یا -⅓ چارج ہوندا اے۔ اگر اک ٹوٹے اتے نیگٹوو چارج ہوۓ تے اک اتے پازیٹوو چارج ہوۓ تاں اوہ اک دوجے نوں ال کچھدے نیں۔ اگر دوواں اتے نیگٹوو یا پازیٹوو چارج ہوۓ تاں اوہ اک دوجے توں دور ہوندے نیں۔ کٹ دوری دے اتے اے زور گریوٹی دے زور توں زیادہ طاقتور ہوندا اے جیڑی ایناں ٹوٹیاں نوں بن کہ رکھدی اے۔
  • سپن: ٹوٹیاں دے اینگلر مومنٹم یا کمنے دا اک خاص نمبر ہوندا اے جس نوں سپن نمبر کیندے نیں۔ بنیادی ٹوٹیاں دا سپن نمبر 1 یا ½ ہوندا اے۔ سپن نمبر ایناں ٹوٹیاں دا صرف اینگلر مومنٹم دسدے نیں اصل چ ایہ ٹوٹے کسے طرح وی کمدے نئیں۔

وزن تے چارج اوہ خاصیتاں نیں جیناں نوں اسی اپنے ارد گرد ویکھدے آں کینوجہ گریوٹی تے بجلی اوناں شیواں اتے اثر کردی اے جیناں نوں انسان ویکھ سکدا اے یا محسوس کر سکدا اے۔ مگر سپن صرف بنیادی ٹوٹیاں اتے اثر کردی اے اس لئی اینوں اسی محسوس نئیں کر سکدے۔