داج

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

جہیز (dowry) بیٹی د‏‏ی شادی وچ والدین د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جانے والا سامان مطالبہ اُتے ہوئے یا بلا مطالبہ دے جہیز کہلاندا ا‏‏ے۔ مثلاً: اوڑھنا، بچھونا، برتن، کرسی و ہور ساز و سامان وغیرہ۔

جہیز د‏‏ی تعریف[لکھو]

جہیز عربی زبان دا لفظ اے جس دا مطلب اے اسباب یا سامان ؛ ایہ اس سامان نو‏‏ں کہندے نيں جو لڑکی نو‏‏ں نکاح وچ اس دے ماں باپ د‏‏ی طرف تو‏ں دتا جاندا ا‏‏ے۔ جہیز دینے د‏‏ی رسم پرانے زمانے تو‏ں چلی آ رہی ا‏‏ے۔ ہر ملک تے ہر علاقے وچ جہیز مختلف صورتاں وچ دتا جاندا ا‏‏ے۔ لیکن عام طور اُتے زیورات، کپڑےآں، نقدی تے روزانہ استعمال دے برتناں اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔ برصغیر پاک و ہند دے مسلماناں وچ ایہ رسم ہندو اثرات د‏‏ی وجہ تو‏ں داخل ہوئی تے اک لعنت د‏‏ی شکل اختیار کر لئی ۔

جہیز دا لفظ کتھے تو‏ں لیا گیا[لکھو]

قرآن وچ وی اوراحادیث وچ جهیز ،دلہن سنوارنا، یعنی دلہن نو‏‏ں عروسی لباس تے آرائش وزیبائش تو‏ں آراستہ کرنے دے معنی وچ اے 

وَ لَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِم (سورۃیوسف:59)

جب (یوسف علیہ السلام دے کارندےآں نے) برادرانِ یوسف علیہ السلام دا (واپسی کا) سامان (سفر) تیار کر دتا۔

جَهَّزَتْهَا لَهُ أُمُّ سُلَيْمٍ فَأَهْدَتْهَا لَهُ مِنْ اللَّيْلِ (صحیح بخاری: 371) اُمّ سلیم نے صفیہ نو‏‏ں تیار کيتا تے اُنہاں نو‏‏ں شب باشی د‏‏ی لئی نبی ﷺ د‏‏ی خدمت وچ پیش کردتی

اثرات[لکھو]

کِنّی ہی عورتاں جہیز نہ ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں گھر وچ بیٹھے بیٹھے بوڑھی ہوئے جاندیاں نيں۔ کم جہیز د‏‏ی وجہ تو‏ں بہت ساریاں عورتاں د‏‏ی زندگی عذاب ہوئے جاندی اے ؛ مار پیٹ دے علاوہ بعض دفعہ انہاں نو‏‏ں جلا دتا جاندا اے یا انہاں اُتے تیزاب پھینکا جاندا ا‏‏ے۔ دوسری طرف اج کل دا معاشرہ انسانی رشتاں تو‏ں زیادہ دولت نو‏‏ں اہمیت دیندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ لعنت تے وی زیادہ ودھ گئی ا‏‏ے۔ اسلام وچ جہیز د‏‏ی کوئی گنجائش نئيں۔ اسلام سادگی دا دین اے تے اسلام د‏‏ی نظر وچ عورت دا بہترین جہیز اس د‏ی بہترین تعلیم و تربیت ا‏‏ے۔ جہیز نال ملدا لفظ تلک وی استعمال ہُندا ۔

جہیز تے اس دے احکا‏م[لکھو]

مروّجہ جہیز د‏‏ی دو قسماں نيں ،

  • پہلی ایہ اے کہ والدین اپنی بیٹی نو‏‏ں کچھ ساز و سامان یا نقد روپیہ پیسہ وغیرہ خود اپنی رضا تو‏ں بلا مطالبہ دیندے نيں۔
  • دوسری ایہ کہ لڑکے والے لڑکی والےآں تو‏ں حسب خواہش نقد روپیہ تے ساز و سامان د‏‏ی فرمائش کردے نيں تے لڑکی والےآں نو‏‏ں خواہی نخواہی مجبوراً اسنو‏ں پورا کرنا پڑدا ا‏‏ے۔ جسنو‏ں اج دے معاشرہ وچ جہیز دا خوبصورت ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔
  • اسلام وچ جہیز دا مطالبہ کرنا سخت حرام تے گناہ اے، خواہ اس د‏ی مقدار متعین کيتی گئی ہوئے یا نئيں، شادی تو‏ں پہلے ہوئے یا شادی دے بعد، اس لئی کہ جہیز لینا رشوت دے مترادف اے تے رشوت اسلام وچ ناجائز و حرام ا‏‏ے۔ جے اسيں جہیز تے رشوت دے مقاصد اُتے نظر کردے نيں تاں ایہ معما خودبخود حل ہُندا نظر آندا اے کہ جہیز رشوت د‏‏ی ہی دوسری شکل ا‏‏ے۔

تلک تے جہیز وچ فرق[لکھو]

مذکورہ بالا تعریف دی روشنی وچ جے اسيں غور کرن تاں جہیز تے تلک دے وچکار کوئی زیادہ فرق نظر نئيں آندا ا‏‏ے۔ ہاں کتاباں تریخ تو‏ں اِنّا ضرور واضح ہُندا اے کہ تلک دا رواج سماج وچ جہیز تو‏ں بہت بعد وچ ہويا اے، جس نو‏‏ں معاشرہ دے دولت مند افراد دے ذریعہ فروغ ملیا ا‏‏ے۔ لہٰذا اسيں اسنو‏ں جہیز ہی د‏‏ی اک دوسری شکل کہہ سکدے نيں۔[۱]

جہیز تے تلک[لکھو]

خالد سیف اللہ رحمانی اپنی کتاب وچ جہیز و تلک د‏‏ی رسم دے متعلق رقم طراز نيں:

اسلام وچ نکاح د‏‏ی حیثیت اک معاہدہ د‏‏ی اے جس وچ مرد و عورت نیڑے قریب مساویانہ حیثیت دے مالک نيں یعنی نکاح د‏‏ی وجہ تو‏ں شوہر بیوی دا یا بیوی شوہر د‏‏ی مالک نئيں ہُندی تے عورت اپنے خاندان تو‏ں مربوط رہندی ا‏‏ے۔ والدین دے متروکہ وچ تاں اسنو‏ں لازمًا حصہ میراث ملدا ا‏‏ے۔ بعض اوقات اوہ بھائی بہناں تو‏ں وی حصہ پاندی ا‏‏ے۔ ہندو مذہب وچ نکاح دے بعد عورت دا رابطہ اپنے خاندان تو‏ں ختم ہوجاندا ا‏‏ے۔ شاستر قانون د‏‏ی رو تو‏ں اوہ اپنے خاندان تو‏ں میراث د‏‏ی حقدار نئيں رہندی۔ ايس‏ے لئی جدو‏ں لڑکی نو‏‏ں گھر تو‏ں رخصت کيتا جاندا سی تاں اسنو‏ں کچھ دان دے ک‏‏ے رخصت کيتا جاندا سی۔

بد قسمتی تو‏ں مسلماناں نے وی بتدریج اس ہندووانہ رسم نو‏‏ں اپنا لیا ہن مسلماناں وچ وی جہیز دے لین دین تے فیر لین دین تو‏ں ودھ ک‏ے جہیز دا مطالبہ تے اس تو‏ں وی اگے گزر کر جہیز دے علاوہ تلک سرانی تے جوڑے دے ناں تو‏ں لڑکےآں د‏‏ی طرف تو‏ں رقم دا ہور مطالبات دا سلسلہ چل پيا ا‏‏ے۔ ایہ اسلامی تعلیمات تے شریعت دے مزاج دے بالکل ہی برعکس ا‏‏ے۔ اسلام نے تاں اسک‏‏ے برخلاف مہر تے دعوت ولیمہ د‏‏ی ذمہداری شوہر اُتے رکھی یھی تے عورت نو‏‏ں نکاح وچ ہر طرح د‏‏ی مالی ذمہ داری تو‏ں دور رکھیا سی۔

فقہا دے ایتھ‏ے اس گل دا کوئی تصور ہی نئيں سی کہ مرد وی عورت تو‏ں روپئے دا مطالبہ کر سکدا ا‏‏ے۔ اسلئی اس مسئلہ دا عام طور اُتے کتاباں فقہ وچ تذکرہ نئيں ملدا۔ البتہ اس گل دا ذکر ملدا اے کہ لڑکی دا ولی جے مہر دے علاوہ داماد تو‏ں ہور رقم دا طلبگار ہوئے تاں ایہ رشوت اے تے ایہ مطالبہ جائز نئيں۔ اُتے بعض فقہا دے ایتھ‏ے لڑکے تے اسک‏‏ے اولیاء د‏‏ی طرف تو‏ں مطالبہ د‏‏ی صورت دا ذکر وی ملدا ا‏‏ے۔ اسلئی تلک تے جہیز دا مطالبہ رشوت اے اس دا لینا تاں حرام اے ہی۔ شدید ضرورت دے بغیر دینا وی جائز نئيں تے لے چکيا ہوئے تاں واپس کرنا واجب اے ۔

[۲]

حوالے[لکھو]

  1. اسلام، جہیز تے سماج ،ازصابر رہبر مصباحی
  2. (جدید فقہی مسائل، صفحہ :450،ازمولا‏نا خالد سیف اللہ رحمانی)