لی کوان یو

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
Lee Kuan Yew.jpg

لی کوان یو (جمیا:16ستمبر 1923 - 23 مارچ 2015) سنگاپور دا اک سیاسی آگو اے۔ اوہ سنگاپور دا پہلا وزیراعظم سی تے اونیں 30 ورے راج کیتا۔ اونوں سنگاپور دے بنان آلیاں چوں اک سمجیا جاندا اے۔

اونیں پیپلز ایکشن پارٹی بنائی تے 1959 توں 1990 تک جتایا۔ اونیں 1965 چ سنگاپور نوں ملیشیاء توں وکھرا کرایا تے اوںیں سنگاپور نوں، جیڑا بغیر کسی قدرتی وسیلے دے اک نکا جیا دیس اے، اک ایشین ٹائگر بنان چ بوت وڈا حصہ پایا۔ لی کوان یو ایشیاء چ بوت اثر رکھن آلا سیاستدان اے۔ سنگاپور دے دوجے وزیراعظم گوہ چوک ٹونگ نیں لی کوان یو نوں 1990 چ سینیئر وزیر بنا دتا۔ اگست 2004 چ اودا پتر لی ہسین لوونگ دیس دا تیجا وزیراعظم بنیا تے لی کوان یو مینٹر وزیر بن گۓ جیدا کم حکومت نوں مشورے دینا ہوندا اے۔ لی کوان یو وزارت چ 50 وریاں توں زیادہ ریا جس نال اوہ تریخ دے سب توں لمے ویلے حکومت کرن آلے وزیراں چوں اک ہوگۓ۔ 11 مئی 2011 نوں لی تے گوہ نیں الیکشناں توں بعد کیبینٹ توں اپنی ریٹائرمنٹ دا اعلان کیتا مگر لی کوان یو پارلیمنٹ دے ممبر رۓ۔

فروری 2015 چ لی کوان یو نوں نمونیہ دی بماری لگ گئی تے اوہ ہلے تک سنگاپور جنرل ہسپتال چ نیں۔ 21 مارچ نوں اوناں دی تبیعت بوت بغڑ گئی تے اوہ فوت ہوگۓ۔

پہلا جیون[لکھو]

لی کوان یو 16 ستبمر 1923 چ جمیا۔ اودھے پیو دا ناں لی چن کون سی تے اوہ اک دکاندار سی۔ لی کوان یو دا ناں ہیری لی کوان یو رکھیا گیا سی۔ اوہ سنگاپور چ ای سکول پڑے تے دوجی وڈی جنگ چ اوہ جپانی بولی سکھ کے جپانیاں لئی آلائڈ ریڈیو دا ترجمہ کردا سی۔ جنگ مکن توں بعد لی کوان یو انگلینڈ پڑن ٹر گیا۔ اوتھے اونیں قنون تے اکنامکس پڑیا۔ اتھوں اوہ 1949 چ سنگاپور چ واپس آیا تے اپنے ناں توں ہیری ہٹا دتا۔ اوہ سنگاپور چ اک قنون گرو دا کم کردا ریا۔

سیاست[لکھو]

12 نومبر 1954 چ اونیں اپنے سنگیاں نال رل کے پیپلز ایکشن پارٹی بنائی۔ اس پارٹی دا کم سنگاپور نوں اک وکھرا دیس بنانا سی۔ 30 مئی 1959 چ الیکشناں چ جت کے لی کوان یو سنگاپور دے پہلے وزیراعظم بن گۓ۔ اس دن سنگاپور بچاؤ تے بعر دے کماں دے علاوہ ہر کم چ برطانیہ توں وکھرا ہوگیا۔ لی کوان یو نیں ملیشیاء نال سنگاپور نوں رلا دتا تے برطانیہ توں مکمل وکھرے ہوگۓ۔ مکڑ صرف 2 وریاں بعد ای سنگاپور نوں ملیشیاء توں وی وکھرا ہونا پیا۔ اس دے نال ای سنگاپور نوں 3 شیواں دی وجہ توں بوت وڈا مسئلہ پے گیا: کوئی خدائی وصیلہ نئیں، پین دا پانی ملیشیاء توں آندا سی تے ناں ہون دے برابر فوج۔

سنگاپور آزاد کران توں مگر لی نے سب توں پہلاں جگ چ سنگاپور نوں منوان دا کم ٹوریا۔ 21 ستمبر 1965 نوں سنگاپور اقوام متحدہ دا ممبر بن گیا۔ اس توں بعد لی نیں کج دیساں دے دورے کر کے سنگاپور دے تعلقات نیڑے وسن آلے دیساں نال چنگے کیتے۔ سنگاپور چ اس ویلے سب توں بوتی بولی جان آلی بولی مالے سی تے سنگاپور دے لوکاں دی اپنی پشان کوئی خاص نئیں سی۔ لی نے 1970 تے 1980 دی دہائی سنگاپور دے تہزیت وکھار کے سامنے کیتی جیدے وچ کئی قسماں دے لوکاں نوں رلا کر اک سنگاپوری لوک بناۓ۔ اونیں مزہب دے اتے وی کج پابندیاں لایاں تے ریاست توں مزہب نوں دور کردتا۔

سنگاپور نوں کئی پاسیاں توں خطرہ سی خاص طور تے انڈونیشیاء چ کمیونسٹ سگاپور لئی کافی خطرہ رکھدے سن۔ سنگاپور جداں ای اقوام متحدہ دا ممبر بنیا لی نيں کئی دیساں توں سنگاپور دا بچاؤ بنان لئی مدد منگی۔ لی کوان یو نیں دیس دے اتے پابندی لا دتی کہ ہر 18 وریاں دا ہون آلا مرد فوج/پولیس چ کج ورے پرتی ہوۓ گا۔

سنگاپور چ کرپشن نوں کم کرن لئی لی کوان یو نیں کرپش پڑھن الا اک ادارہ بنایا جینوں کافی اختیار دتے گۓ نال نال اونیں حکومت نوں شفاف رکھن لئی وزیراں دیاں تنخواواں وی ودا دتیاں۔ لی کوان یو 1960 دی دہائی سنگاپور دی وددی آبادی توں ڈر گیا تے اونیں سنگاپور دی ابادی اک حد تک رکھن لئی چین دی طرح کٹ بچیاں آلے ٹبراں نوں فیدے دتے۔ اس دا ایناں اثر ہویا کہ 1990 دی دہائی چ ایہ پالیسی مکا دتی گئی۔