وہاڑا سٹوپا

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

سوات وچ دوسری صدی عیسوی دے کُشان دور وچ تعمیر کيتا جانے والا ’وہاڑا’ دو میناراں والا اسٹوپا اج وی اپنی اصل حالت وچ کھڑا اے۔ جنوبی ایشیا وچ ایہ واحد ایسا اسٹوپا اے، جس دے دو مینار ہيں۔

سوات دے مرکزی شہر مینگورہ توں ترتالی (43) کلومیٹر دے فاصلے اُتے تحصیل بریکوٹ دے پنڈ بلو کلے وچ دوسری صدی عیسوی وچ تعمیر کیتی جانے والی خانقاہ موجود اے، جس وچ دو میناراں والا ايک ’اسٹوپا‘ اے۔ اسنوں ’وہاڑا‘ دے ناں توں جانیا جاندا اے تے يہ اج وی اپنی اصل حالت وچ بدھ مت دے دور دی عکاسی کردا اے۔ وہاڑا سنسکرت زبان جاں قدیم بدھ مت زبان پالی وچ اُس کمرے نوں کہندے نیں، جس وچ بدھ مت دے راہب قیام کر دے نيں۔

ماہر آثار قدیمہ فضل خالق خان دے مطابق سوات دی اس خانقاہ تے اسٹوپا نوں سن 1926 وچ سر اورل اسٹائن نے دریافت کیتا سی جدونکہ سن 1938 وچ سر برگر تے ورائٹ نے ایتھے ہور کھدائی دا کم کیتا۔ انہاں نے ہور دسیا ، ’’دوسری صدی عیسوی بدھ مت دا سوات وچ اک سنہرا دور سی۔ ایتھے تقریباً چودہ سو دے قریب اسٹوپے تے خانقاہاں قائم کیتیاں گئیاں سن۔ بلو کلے وچ قائم ’وہاڑا‘ تاریخی لحاظ نال بوہت اہمیت رکھدا اے کیونجے ایہ قدیم ہونے دے نال نال جنوبی ایشیا دی واحد عمارت اے، جو سوات وچ موجود نیں تے جس وچ دو مینار نیں۔ ’’اسٹوپا گندھارا فن تعمیر دی عکاسی کردا اے، جو پتھراں نال بنایا گیا اے۔ اس دے گرد اک تنگ گلی بنائی گئی اے جو ہوا تے روشنی دے لئی اے۔ ايہی وجہ اے کہ شدید گرمی وچ وی ایہ کمرہ ہوا دار تے روشن رہندا اے۔‘‘

بدھ مت دور دی اس خانقاہ وچ راہباں دے قیام دے نال نال ایتھے طلبہ نوں تعلیم وی دتی جاندی سی۔ دنیا بھر توں اوتھے طلبہ علم حاصل کرنے دے لئی آیا کر دے سن۔ اطالوی آرکیالوجیکل مشن، جو سوات وچ سن 1956 توں کم کر رہیا اے، نے بعد وچ اوتھے ہور کھدائی دا کم کیتا۔ اس مشن نے خانقاہ تے دومیناراں والے اسٹوپا نوں محفوظ کرنے دے لئی وی کم کيتا۔ اس اسٹوپا دی تعمیر ہور عمارات جاں اسٹوپاں توں مختلف اے کیونجے اس وچ دو مینار نیں۔ ’’اس دور وچ دو مینار والی عمارت جاں اسٹوپا بنانا خاصا مشکل کم ہویا کردا سی جدونکہ اس اُتے لاگت وی بوہت آندی سی۔ اس دی فن تعمیر باقی تمام دریافت ہونے والے آثار توں مختلف اے۔

سوات وچ موجود دوسری صدی دی اس خانقاہ تے اسٹوپا نوں دیکھنے دے لئی تریخ تے آرکیالوجی دے طلبہ وطالبات ریسرچ دے لئی اوتھے جاندے نیں جدو‏‏ں کہ بدھ مت دے پیروکار وی عبادت دے لئی اس مقام دا رُخ کیتا کر دے نیں۔ ماہرِ آثار قدیمہ دے مطابق اگر محکمۂ آثارِ قدیمہ تے حکومت توجہ دے تے آمد ورفت نوں آسان بنایا جائے، تو نہ صرف ملکی بلکہ غیر ملکی سیاح وی اس مقام ول جايا کرن گے۔

ہور ویکھو[لکھو]