آئیزک نیوٹن

آئیزک نیوٹن
جیون	جمے 4 جنوری 1643، لنکنشائر، انگلینڈ، برطانیہ مریا 31 مارچ 1727(عمر 84) مڈلزسکس انگلینڈ،برطانیہ
دیس	برطانیہ
کم	سینسدان، پروفیسر
گن	نیوٹن دے مکینکس یونیورسل گریویٹی کیلکولس آپٹکس

آئیزک نیوٹن (انگریزیIsaac Newton) اک انگریز سائنسدان، فزکس دا گرو، ریاضی دا گرو، فلکیات دا گرو، الکیمسٹ تے مذہبی سوچاں سی جینوں کئی پڑھاکو تے عام لوک دنیا دے سب توں بوتے اثر رکھن آلے لوکاں چ گنندے نیں۔ اودی کتاب فلاسفی نیچرالس پرسپیا میتھیمیٹیکا 1687 چ چھپی تے اس کتاب نوں سائنس دی تریخ چ سب توں خاص کتاباں چوں اک سمجیا جاندا اے۔ نیوٹن اپنے حرکت دے قنوناں دی وجہ توں مشہور سی۔ نیوٹن نے گریوٹی نوں بیان کیتا تے حرکت دے قنون دسے تے اوناں قنوناں نوں اج تک ورتیا جاریا اے۔ نیوٹن نے پہلی ریفللکٹنک دوربین بنائی رنگ دے بارے اپنی سوچ دتی تے اے وی دسیا جے اگر چٹے رنگ نوں پرزم چوں لنگایا جاۓ تے اوہ ست رنگاں چ ونڈیا جائیگا۔ میتھمیٹکس چ اونے کیلکولس دی نیو رکھی۔ مذہب تے وی نیوٹن نے جوکھا سارا لکھیا۔ نیوٹن اک خدا نوں منن والا سی۔

جیون

اسحاق نیوٹن 4 جنوری 1643 نوں وولزتھورپ لنکن شائر انگلینڈ چ جمیا۔ اوس ویلے انگلینڈ نے گریگری کلنڈر نوں نیں سی منیا ایس لئی اودا جمن دن 25 دسمبر 1642 لکھیا گیا۔ نیوٹن اپنے پیو دے مرن دے تن معینے مکروں جمیا اودے پیو دا ناں وی اسحاق نیوٹن سی۔ ویلے توں پہلے جمیا سی تے اودا ناپ وی چھوٹا سی اودی ماں ہنا آئزکف دا کہنا سی جے اوہ اک لٹر دے چک چ وی سما سکدا سی۔ جدوں اوہ تن وریاں دا سی تے اودی ماں نے اک پادری برنابس سمتھ نال ویاہ کرلیا۔ نیوٹن نوں اودی نانی ماگرے آغوکف کول چھڈ دتا گیا۔ جوان نیوٹن نوں اپنا متریا پیو چنگا ناں لگیا تے نان اپنی ماں دا اودے نال ویاہ کرن۔ 18ویں ورے اونوں مس سٹوری چنگی لگی پر ویاہ تک گل ناں اّڑی نیوٹن اپنی پڑھائی تے سائینسی کماں چ ای لگا ریا۔ 12 توں 17ویں ورے تک نیوٹن گرانتھم دے اک سکول چ پڑھدا ریا۔ 1659 چ اونوں پڑھائی توں ہٹا لیا گیا تے اودی ماں جیہڑی دوجی واری رنڈی ہوگئی سی اونوں وولزتھورپ دے پنڈ لے آئی۔ اودی مان اونوں زمین دار بنانا چاندی سی پر نیوٹن نوں زمینداری چنگی نیں سی لکدی۔ ہنری سٹوکس اک سکول ماسٹر نے وی اودی مان نون اے گل آکھی جے نیوٹن دی پڑھائی پوری ہونی چائیدی اے اتے نیوٹن نوں دوبارہ سکولے پا دتا گیا جتھے اوہ اک ودیا پرھاکو بن گیا۔

جون 1661 چ اوہ ٹرینیٹی کالج کیمبرج چ آگیا ایتھے پڑھائی دے نال کم وی کردا سی۔ اوس ویلے کالج ج ارسطو نوں ای پڑھایا جاندا سی پر اونے نویں فلاسفر ڈیکارٹ تے تاریاں دے پڑھائی دے گرووان گلیلیو کوپرنیکس تے کیپلر ول بعوتا تعیان دتا۔ 1665 چ اونے بائینومیل تھیورم بارے سوچیا اے سوچ کیلکولس وچ پلٹ گئی۔ اگست 1665 چ جدون اونے ڈکری لئی تے نال اے یونیورسٹی طاعون دے ڈر توں بند کردتی گئی۔ نیوٹن اگلے دو ورے وولزتھورپ چ اپنے کعر چ ای اپنے آپ پڑھدا ریا۔ ایس ویلے ای اونے کیلکولس اوپٹکس تے کریوٹی دے قنون بناۓ۔ 1667 چ اوہ ٹرینٹی کالج واپس فیلو بنکے ٹرگیا۔ فیلو بنن لئی پاردی بننا ضروری سی پر اونوں اے کم اپنیاں سوچاں باجوں پسند نیں سی پر کالج دے قفون سی جے اے کم فیر وی کیتا جاسکدا اے۔ اے مسلہ اوس ویلے وڈا ہوگیا جدوں اونے لوکزین دی کرسی لین دی مانگ کیتی پر ایدے لئی تے پریسٹ ہونا لازمی سی نیوٹن نے فیر چارلس دوجے کولوں خاص اجازت لئی۔

وشکارلے ورے

1670 توں 1672 تک نیوٹن نے آپٹکس پڑھائی۔ ایس ویلے اونے چانن دے ریفلیکشن بارے سوچیا تے اے ثابت کیتا جے جانن نوں اگر پرزم چوں کزاریا جاۓ تے اوہ ست رنگاں چ پلٹ جاندا اے ایدے اگے اک لنز تے اک ہور پرزم رکھیا جا‎ تے اے فیر جٹے چانن چ پلٹ جاۓ گی۔ 1704 چ اونے آپٹکس (Optics) چھاپی۔

1697 چ نیوٹن مکینکس ول فیر مڑیا۔ کیپلر دے قنوناں نوں زہن ج رکھدیاں ہویاں گریویٹیشن تے اودے سیاریاں تے اثرات تے سوچ وچار چ ہور اگے ٹریا۔ نیوٹن دا پہلا قنون گلیلیو دا سوچیا ہویا اے۔ نیوٹن نے ایدے نال دوجے قنون دا وادا کیتا۔ نیوٹن دا تیجا فنون اودے پہلے دو قنوناں نوں رلا کے مکینکس دی نیو بندا اے۔ 1687 چ اودی مشہور کتاب پرنسیپیا (Principia) چھپی۔ ایس کتاب نے اونے چوکھا سارا مشہور کیتا۔ 1690 دے دہائی چ نیوٹن نے مزہب تے وی لکھیا۔

نیوٹن 1689 تون 1690 تے فیر 1701 چ انگلینڈ دی پارلیمنٹ سنگی ریا۔ اے کیا جاندا اے جے ایس سارے ویلے ج اونے صرف اک جملہ آکھیا جدوں پارلیمنٹ دے اندر ٹھنڈی ہوا ارئی سی تی اونے کھرکی بند کرن دا اکھیا۔

1696 چ نیوٹن لندن آگیا تے شعائی ٹکسال دے کم چ آگیا۔ کیمبرج دے کم نوں جھڈدتا تے ٹکسال دے کم ج ودیا پن تے ایمانداری لے آیا۔ 1717 چ اونے ٹکسال چ چاندی ناپ نوں سونے دے ناپ ج پلٹیا۔ 1703 چ اونوں رائل سوسائیٹی دا صدر بنادتا گیا۔

اپریل 1705 چ جدوں ملکہ این کیمبرج یونورسٹی دی یاترا کر ر‎ئی سی اونے نیوٹن نون نائیٹ بنا دتا۔ نیوٹن پہلا سائینسدان سی جینوں نائیٹ بنایا گیا۔ ایدے چ کج سیاسی فیدے وی سن۔

اپنے جیون دے انت تے نیوٹن ونچسٹر دے نیڑے کرینبری پارک چ اپنی پتیجی تے اودے بندے نال رہن لگ گیا۔ ایتھے اوہ اپنے مرن تک 1727 تک ریا تے اونوں ویسٹ منسٹر ایبی چ دبیا گیا۔ نیوٹن نے ویاہ نیں سی کیتا تے اپنا پیس ٹکہ اپنے ساکاں چ ونڈ دتا۔ مرن دے مکروں اودی چوں مرکری نکلی اے اودے مرکری نال کم کرن باجون اودے پنڈے ج ٹر گئی سی۔

مرن مگروں

فرانسسیسی میتھمیٹکس کرو لیگرینج نے اے کل کئی اے جے نیوٹن دنیا دا سب توں وڈا جینیس اے۔ انگریو شاعر الیگرنڈر پوپ نے اک شعر چ نیوٹن اینج عزت دتی اے؛

Nature and nature's law hid in night...God said, "Let Newton be" and all was light

پر نیوٹن اپنے کماں بارے بڑا منکسر المزاج سی فروری 1676 چ اپنےی اک جٹھی ج رابرٹ ہک نوں لکھدا اے، "اگر میں اگے ویکھ سکیاں تے ایدی وجہ اے جے میں جناں دے موڈیان تے بیٹھا ہویا آں"۔

اپنیاں یاداں ج اک ہور تھاں تے نیوٹن لخدا اے: مین نیں جاندا میں دنیا نوں کنجدا لگدا واں پر مین اپنے آپ نوں اک منڈے دے وانکون لکدا وان جیہڑا سمندر دے کنڈے تے کھیڈ ریا کدے اونے کوئی سونا گول وٹا لب جاندا اے پر اودے سامنے سچ دا اک سمندر ہلے لبن جوگا ریندا اے۔

2005 چ برطانیہ دی رائل سوسائیٹی نے اپنے سنگیاں کولون اے گل پچھی جے اوناں دی سوچ وچ دنیا دا سب تون وڈا سینسدان کون اے : آغنسٹاغن یا نیوٹن۔ سنگیان نیں اے گل اکھی جے نیوٹن دا کم جوکھا اے۔

1978 توں 1988 تک برطانیہ دے اک پونڈ دے نوٹ تے نیوٹن دی مورت سی۔ 1982 چ اک امریکی مائیکل ایچ ہارٹ نے دنیا دے 100 اوہ لوکاں تے اک کتاب لکھی جناں نے ایس دنیا اپنے کماں نال بعوت اثر پایا۔ نیوٹن نوں اونے دوجے نمبر رکھیا۔ اودے خیال نیوٹن دنیا دا سب توں وڈا سائینسدان سی جینے اودے توں مگروں آن والے سائینسداناں نون نویاں راہواں دسیاں۔

مذہبی سوچ

نیوٹن نوں جانن والیاں دے نیڑے اوہ اک خدا نوں منن والا سی اوہ عیسا نوں خدا نیں سی مندا۔ اودے نیڑے اے بت پرستی سی اک وڈا گناہ۔

نیوٹن دا اے کینا سی "گریویٹی سیاریاں دے ٹرن بارے دسدی اے پر ایہ نیں دسدی جے کینے سیاریاں نوں ٹوریا۔ نیوٹن نے 3 اپریل 33 نوں عیسا نوں سولی تے چاڑن دی تریخ لکھی۔

سیب دی کعانی

اے 1666 دی گل اے نیوٹن لنکن شائر اپنی ماں کول سی تے اک پھلواری چ بیٹھا سی ایتھے اونے اک سیب نوں ڈگدیاں ویکھیا۔ اونے سوچیا جے اینون زمین نے اپنے ول کھچیا اے۔ اونے سوچیا جے اے کھچ ضروری نیں جے زمین تے سیب دے وشکار ہوے اے زمین تے چن زمین تے سورج دے وشکار وی ہوسکدی اے۔ اوہ 20 ورے دے نیڑے ایس گل نوں سوچدا پرکھدا ریا تے اینج گریویٹی دے بارے قنون بناۓ۔

ہور پڑہو

• نیوٹن دے چلن دے قنون