چندی گڑھ

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
GA candidate.svg ایس آرٹیکل نوں چنگے آرٹیکل چ پلٹنا اے۔


چندی گڑھChandigarh Monument.jpg
عام جانکاری
دیس بھارت
صوبہ پنجاب , ہریانہ
کالنگ کوڈ IN-CH
حکومت
ناظم (میئر) انو چترآٹھ
Seal of Chandigarh.png
http://chandigarh.nic.in

چندی گڑھ ہندستان دے صوبے پعارتی پنجاب دا اک شہر اے۔ چنڈی گڑھ بھارت دا اک یونین علاقہ (مرکز ہیٹھ علاقہ)ہے۔ ایہہ بھارت دے دو صوبےآں پنجاب اتے ہریانہ دا راجگڑھ اے۔ اس نوں بھارت دا سوہنا شہر منیا جاندا ہے۔

شہر دے نال رلدے ضلعیاں وچّ ہریانہ دے انبالہ اتے پنچکلا اتے پنجاب دے موہالی ، پٹیالہ اتے روپڑ ضلعے ہن ۔ اسدے اتلے پاسے ہماچل پردیش دیاں ولگناں زیادہ دور نہیں نیں ۔ شہر دی آب و ہوا سب ٹروپیکل مون سونی اے، سردیاں وچّ دسمبر اتے جنوری دے مہینے وچّ کدے - کبھار کوہرا ہو سکدا اے ۔ اوسط بارشاں 1110 . 7 مِلی میٹر ہندی اے ۔

بھارتی پنجاب دا راجگڑھ چندی گڑھ اے تے پاکستانی پنجاب دا راجگڑھ لاہور اے ۔

ناں[لکھو]

اس شہر دا ناں اک دوجے دے نیڑے واقع چنڈی مندر اتے گڑھ یعنی قلعے دے باہجھوں پیا جنوں رلاکے چنڈیگڑھ دے ناں توں جانیا جاندا اے

تریخ[لکھو]

شہر دے باہری علاقے ج واقع اک ہندو مندر

برطانوی راج نے 1947 وچّ پنجابراج نوں بھارت اتے پاکستان وچّ دو حصےآں چ ونڈ دتا گیا سی ۔ اسدے نال ہی راج دی پرانا راجگڑھ لاہور پاکستان دے پنجاب وچّ چلیا گیا سی ۔ ہن بھارتی پنجاب نوں اک نویں راجگڑھدی لوڑ پئی ۔پرانے شہراں نوں راجگڑھ چ بدلن چ آن آلیاں مشکلاں پاروں اک نویں ٹاؤن پلینڈ راجگڑھ نوں اسارن دا ارادہ کیتا گیا۔

اس ویلے وچّ بھارت وچّ چل رہیاں بوہت ساریاں نویں شہر دیاں سکیماں چ چنڈیگڑھ نوں اگیت ملی جسدی وڈی وجہ اک تاں شہر دی حالت اتے دوجا کارن بھارت دے وزیراعظم جواہر لال نہرو دی ذاتی رچی ہونا وی رہا ۔ نویں صوبے دے جدید ترقی پسند روپ وچّ چنڈیگڑھ نوں ویکھدے ہوئے انھاننے شہر نوں ماضی دیاں رسماں توں مکت ، صوبے دے مستقبل وچّ یعقین دا پرتیک دسیا ۔ شہر دے بہت سارے خاکے اتے عمارتاں دی تعمیری رچنا فرانسوچّ جمے سوس تعمیر دے فن دے ماہر اتے ٹاؤن پلینر لے کاربوزیہنے 1950 دے دہاکے وچّ کیتی سی ۔ کاربجئے وی اصل وچّ شہر دے دوسرا آرکیٹیٹ سی ، جسدا مول ماسٹر پلان امریکیٹاؤن پلینر البرٹ میئرنے تدّ بنایا سی ، جدوں اوہ پولینڈوچّ جمے ماہر تعمیرات میتھیو نووکی دے نال کاریارت سن ۔ 1950 وچّ نووکی دی کویلا موت دے چلدے کاربوزیہ نوں سکیم وچّ تھاں ملیا سی ۔

1 نومبر، 1966نوں پنجاب دے ہندی- بولی دے چڑھدے حصے نوں کٹکے ہریانہصوبے دا گٹھن کیتا گیا ، جدوں کہ پنجابی- بولی دے لہندے حصے نوں اب دا پنجاب ہی رہن دتا سی ۔ چنڈیگڑھ شہر دوناں دے وچّ سرحد اتے واقع سی ، جنوں دوناں صوبےآں دے سانجھے راجگڑھ دے روپ وچّ اعلان کیتا گیا ، اتے نال ہی یونین علاقہ وی اعلانیا گیا سی ۔ 1952 توں 1966 تدّ ایہہ شہر صرف پنجاب دا راجگڑھ رہیا سی ۔ اگست 1985 وچّ اوس ویلے دے وزیراعظم راجیو گاندھیاتے اکالی دل دے سنت ہرچند سنگھ لونگووال دے وچّ ہوئے سمجھوتے دے موجب ، چنڈیگڑھ نوں 1986 وچّ پنجاب وچّ منتقل ہونا طے ہویا سی ۔ اسدے نال ہی ہریانہ لئی اک نویں راجگڑھ دا سرجن (تخلیق) وی ہونا سی ، پر کجھ پربندھکی کماں دے چلدے اس تھاں برلی وچّ دیر ہوئی ۔ اس دیر دیاں کجھ وڈیاں وجہاں وچّ دکھن پنجاب دے کجھ ہندی - بولی پنڈاں نوں ہریانہ ، اتے لہندے ہریانے دے پنجابی - بولی پنڈاں نوں پنجاب نوں دین دا مسئلہ سی ۔ [1]

15 جولائی ، 2007 نوں چنڈیگڑھ پہلا بھارتیغیر - سگریٹ پینا علاقہ قرار دتا گیا ۔ پبلک تھانواں اتے سگریٹ پینا منع اے اتے چنڈیگڑھ قنون دے اصولاں دے تحت دنڈنیئے(جرمانہ لائق) جرم ے ۔[2] اسدا بعد 2 اکتوبر ، 2008 نوں مہاتما گاندھی دے جم - دن اتے شہر وچّ پولیتھین دیاں تھیلیاں دے استعمال اتے پابندی دا قنون لاگوُ ہو گیا ۔ [3]

جغرافیہ تے موسم[لکھو]

چنڈیگڑھ شہر اتلے ہندستان چ ہمالیہ پہاڑی سلسلے دی شاح شوالک دے تیراں چ بسیا ہویا اے ۔ اسدا رقبہ تقریبا 44.5 مربع میل یاں 114 مربع کلومیٹر اے ۔

شہر دی آب و ہوا سب ٹروپیکل اے ۔ اسدیاں گرمیاں بوہت گرم ، سیال کافی ٹھنڈے تے مینہہ غیر یعقینی نیں ، اسدے موسم دی اہم خصوصیت اسدے سال دے درجہ حرارت چ بوہت فرق اے جہڑا (−1 °C توں 46 °C) تک اے ۔

اوسط درجہ حرارت[لکھو]

  • بسنت : بسنت رتُ ( وچکار - فروری توں وچکار مارچ اتے پھر وچکار ستمبر توں وچکار اکتوبر تکّ ) چ موسم سہاونا رہندا اے ۔ ودھ توں ودھ درجہ حرارت °16C توں 25°C اتے ہیٹھلا درجا حرارت 9°C توں 18C° دے وچّ رہندا اے ۔
  • پت جھڑ : وچّ ( وچکار مارچ - اپریل ) ، ودھ توں ودھ درجہ حرارت 36C تکّ پہنچ سکدا اے ۔ اس ویلے ہیٹھلا درجہ حرارت 16 توں 27 تکّ رہندا اے ۔ انج ہیٹھلا ریکارڈ درجہ حرارت 13C اے ۔
  • گرمیاں : گرمیاں وچّ ( وچکار مئی توں وچکار جون ) درجہ حرارت 46.5C ( کداچت ) تکّ جا سکدا اے ۔ عام طور تے درجہ حرارت 35C توں 40C دے وچّ رہندا اے ۔
  • برسات : مون سون دے دوران ( وچکار جون توں وچکار ستمبر ) ، شہر نوں درمیانی توں بھاری برسات ملدی اے ، جہڑی کدے کدے بہت زیادہ بھاری مینہہ وی ہو سکدا اے ( اکثر اگست یاں ستمبر ) ۔ عام طور تے مونسون ہوا دکھن - لہندے/ دکھن - چڑھدے توں وگدی اے ۔ شہر نوں بھاری برسات دکھن ہوا توں ملدی اے ۔ مون سون ویلے وچّ چنڈیگڑھ وچّ ہوئی اک دن دی ودھ توں ودھ بارش 195.5 ملی میٹر ریکارڈ اے ۔
  • سیال : ایتھے ٹھنڈ ( نومبر توں وچکار مارچ ) چنگے ٹھنڈ ہندی اے ، اتے ایتھے دن کئی وار بہت ٹھنڈے وی ہو سکدے نیں ۔ سردیاں اوسط درجہ حرارت( ودھ توں ودھ) 7C توں 15C اتے ( گھٹ ) - 2C توں 5C تکّ ہو سکدا اے ۔ اس ویلے مینہہ گھٹ ای پیندا اے ، پر 2 - 3 دناں مینہ پے سکدا اے ، جہڑا اولے اتے ہنھیری دے نال لہندے توں آ سکدا اے ۔
چندی گڑھ دا موسم
مہینا جنوری فروری مارچ اپریل مئی جون جولائی اگست ستمبر اکتوبر نومبر دسمبر سال
اوسطاً ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 20.4
(68.7)
23.1
(73.6)
28.5
(83.3)
34.5
(94.1)
38.3
(100.9)
38.6
(101.5)
34.0
(93.2)
32.8
(91)
33.1
(91.6)
31.8
(89.2)
27.3
(81.1)
22.1
(71.8)
30.38
(86.68)
اوسطاً گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 6.1
(43)
8.3
(46.9)
13.4
(56.1)
18.9
(66)
23.2
(73.8)
25.4
(77.7)
24.0
(75.2)
23.3
(73.9)
21.8
(71.2)
17.0
(62.6)
10.5
(50.9)
6.7
(44.1)
16.55
(61.79)
بارش م م (انچ) 46.6
(1.835)
33.9
(1.335)
29.3
(1.154)
11.3
(0.445)
24.2
(0.953)
112.6
(4.433)
276.3
(10.878)
282.8
(11.134)
179.0
(7.047)
41.6
(1.638)
6.7
(0.264)
18.9
(0.744)
1,063.2
(41.858)
اوسطاً روزانہ بارش 3.8 3.9 2.6 2.4 2.5 7.1 12.9 13.3 6.1 1.9 1.3 1.9 59.7
جتھوں لیا: عالمی ماحولیاتی ادارہ[4]

بوٹے تے جنور[لکھو]

جنگل وچّ سامبھر
کیسیا فقسٹلا چنڈیگڑ وچّ

سارا چندی گڑھ بوہڑ اتے یوکیلپٹس دیاں پھلواریاں نال بھریا ہویا اے ۔ اشوک ، کیسیا ، شہتوت اتے ہور رکھ وی اتھے دی شوبھا ودھاؤندے نیں ۔ شہر نوں گھیرے ہوئے بہت جنگلی - علاقہ اے جس وچّ ہر طراں دے درخت پھل بوٹے میلدے نیں ۔ ہرن ، سامبھر ، کتا ہرن ، تودے ، ترکھان پنچی اتے مور راکھواں وناں وچّ رہندے نیں ۔ سکھنا جھیل وچّ بطخاں اتے گیج پرواسی پنچھیاں نوں آکرشت کردے ہن ، جو جاپان اتے سائیبیریا دے علاقےآں توں اڈکے جاڑےآں وچّ اتھے آؤندے نیں اتے جھیل دی شوبھا ودھاؤندے نیں ۔ شہر وچّ اک چڑیا گھر وی اے ، جس وچّ پنچھیاں دیاں بوہت ساریاں قسماں دیکھن نوں ملدیاں نیں۔

حکومت[لکھو]

چنڈیگڑھ انتظامی آئین دی دفعہ 239 دے تحت حکومت دا پربندھ نامزد کیتے گئے میئر دے دے کول اے ۔ شہر دا پربندھکی قابو بھارت سرکار دی وزارت داخلہ دے کول اے ۔ ماضی وچّ پنجاب دا گورنر ای چنڈیگڑھ دا حکومتی پربندھی ہندا سی ۔ میئر دا صلاح کار اک بھارتی سول سروس توں نامزد اک اعلی عہدیدار ہندا اے ۔ ایہہ عہدیدار میئر دے بعد آل ان آل ہندا اے ۔ اس عہدیدار دی سطح بھارتی سول سروس وچّ اے . جی . ایم . یو کیڈر دا ہندی اے ۔

چنڈیگڑھ ہائی کورٹ
  • ڈپٹی کمیشنر : بھارتی سول سروس دا افسر جہڑا چنڈیگڑھ دے اکو جہے انتظام دی دیکھبھال کردا اے ۔
  • جنگل افسر: بھارتی جنگل سیوا دا افسر ، جہڑا جنگلی پربندھن ، محول، جنگلی - جیون اتے پالوشن قابو لئی جوابدہ ہندا اے ۔
  • پولیس چیف (پولیس)  : بھارتی پولیس سروس دا افسر ، جہڑا شہر وچّ ڈھنگ اتے امن بنائے رکھن اتے متعلقہ کماں لئی جوابدہ ہندا اے ۔

اپروکت تنّ عہدےدار بھارتی سول سروس دے اے . جی . ایم . یو ، ہریانہ جاں پنجاب کیڈر نال ہندے نیں۔

لوک گنتی[لکھو]

2001 کیتی بھارتی مودم شماری دے موجب ، [5]چنڈیگڑھ دی کل لوک گنتی960,787 اے ، جسدے موجب 7900 آدمی فی مربع کلومیٹر دی لوک سنگھنائی بندی اے ۔

اسوچّ مرداں دا حصہ کل لوک گنتی دا 56 ٪ اتے تینویاں دا 44 ٪ اے ۔ شہر چ 777 تینویاں مقابلے 1000 مرد نیں ، جہڑا دیس وچ ہیٹھلا اے ۔ اوسط شرح خواندگی 81.9 ٪ اے ، جو ملکی اوسط 64.8٪ توں ودھ اے ۔ اس وچ مرداں دی خواندگی شرح 86.1 ٪ اتے عورتاں دی 76.5 ٪ اے ۔ اتھے دی 12 ٪ آبادی چھ سال توں ہیٹھاں عمر دی اے ۔

مذہب[لکھو]

مکھ دھرماں وچ ہندو ( 78.6 ٪ ) ، سکھ ( 16.1 ٪ ) ، اسلام ( 3.9 ٪ ) اتے سعائی ( 0.8 ٪ نیں۔ [6]

بولیاں[لکھو]

ہندی اتے پنجابی چنڈیگڑھ دی بولی جان والیاں وڈیاں بولیاں نیں ، حالانکہ اجکل انگریزی وی پرچلت ہندی جا رہی اے ۔ تامل لوک تیجا سبھتوں وڈا گروہ بناؤندے نیں ۔ شہر دے لوکاں دا اک چھوٹا حصہ اردو وی بولدا اے ۔

چنڈیگڑھ وچّ رہن والے ہریانہ اتے پنجاب دے پرواسی لوک وی وڈے فیصدی وچّ نیں، جہڑے شہر چ کاروبار نوں ودھان چ لگے ہوئے نیں ۔ ایہہ لوک شہر دے وکھرے سرکاری محکمےآں اتے نجی کمپنیاں وچّ کم کردے نیں ۔


تعلیم[لکھو]

سیر[لکھو]

راک گارڈن

پنجاب اتے ہریانہ دا راجگڑھ چنڈیگڑھ بھارت دے سبھتوں خوبصورت اتے ماڈرن شہراں وچّ اک اے ۔ اس مرکز ہیٹھ علاقے نوں مشہور فرانسیسی ٹاؤن پلینر لے کوربوزیہ نے ڈیزائن کیتا سی ۔ اس شہر دا ناں اک دوجے دے نیڑے واقع چنڈی مندر اتے گڑھ یعنی قلعے دے باہجھوں پیا جنوں رلاکے چنڈیگڑھ دے ناں توں جانیا جاندا اے ۔ شہر وچّ وڈی گنتی وچّ پارک نیں جنہاں وچّ لیسر ویلی ، راجیندر پارک ، باٹینیکل گارڈن ، سمرتی اپون ، توپیاری اپون ، ٹیرسڈ گارڈن اتے شانتی کنج اہم نیں۔ چنڈیگڑھ وچّ للت کلا اکیڈمی ، ساہت اکیڈمی ، پراچین کلا کیندر اتے کلچرل کامپلیکس نوں وی ویکھیا جا سکدا اے ۔

کیپٹل کامپلیکس[لکھو]

اتھے ہریانہ اتے پنجاب دیاں پربندھکی عمارتاں نیں ۔ قنون ساز اسمبلی ، ہائی کورٹ اتے سیکریٹریٹ وغیرہ عمارتاں اتھے ویکھیاں جا سکدیاں نیں ۔ ایہہ کامپلیکس سمکالی فن تعمیر دی اک چنگی مثال اے ۔ اتھے دا اوپن ہینڈ مونومنٹ کلا دا اتم نمونہ اے ۔

پنجور راک گارڈن [لکھو]

چنڈی گڑھ آؤن والے سیر راک گارڈن آنا نہیں بھلدے ۔ اس گارڈن دا اساری نیک چند نے کیتی سی ۔ اسنوں بنواؤنے وچّ ادیوگک اتے شہری کوڑے دا استعمال کیتا گیا اے ۔ سیر نوں آن آلے اتھے دیاں مورتیاں ، مندراں ، محلاں وغیرہ نوں ویکھ کے اچرج (حیرت) وچّ پے جاندے نیں ۔ ہر سال اس گارڈن نوں دیکھن ہزاراں سیاح آؤندے نیں ۔ گارڈن وچّ جھرنے اتے جلکنڈ دے علاوہ اوپن ایئر تھئیٹر وی ویکھیا جا سکدا ، جتھے ہر قسم دیاں رہتلی تقریباں ہندی رہندیاں نیں۔

روز گارڈن[لکھو]

ذاکر حسین روز گارڈن دے ناں توں مشہور ایہہ گارڈن ایشیا دا سبھتوں وڈا روز گارڈن اے ۔ اتھے گلاب دی 1600 توں وی زیادہ قسماں ویکھی جا سکدیاں نیں ۔ گارڈن نوں بوہت خوبصورتی نال ڈیزائن کیتا گیا اے ۔ ون سونے رنگین فوارے اسدی خوبصورتی وچّ چار چن لگاؤندے نیں ۔ ہر سال اتھے گلاب میلہ ہندا اے ۔ اس موقعے تے وڈی گنتی وچّ لوکاں دا اتھے آنا ہندا اے ۔

سکھنا جھیل[لکھو]

ایہہ مصنوعی جھیل 3 مربع کلومیٹر دے علاقے وچّ پھیلی ہوئی اے ۔ اسدا اساری 1958 وچّ کیتی گئی سی ۔ کئی قسم دے پرواسی پنچھیاں نوں اتھے ویکھیا جا سکدا اے ۔ جھیل وچّ بوٹنگ دا مزہ لیندے ویلے دور - دور پھیلے پہاڑیاں دے سوہنے نظارےآں سوہنے لگدے نیں تے شام ویلے (آتھن) ایہ نظارے ہور وی سوہنے وکھائی دیندے نیں۔

عجائب-گھر[لکھو]

چنڈیگڑھ وچّ کئی عجائب-گھر نیں۔ اتھے دے سرکاری عجائب-گھر اتے کلا دیرگھا وچّ گندھارا رہتل دی کئی مورتیاں دا ذخیرہ ویکھیا جا سکدا اے ۔ ایہہ مورتیاں بودھی ویلے نال تعلق رکھدیاں نیں ۔ عجائب-گھر وچّ بوہت ساریاں پرانیاں تصویراں تے مورتاں نوں وی رکھیا گیا اے ۔ انٹرنیشنل ڈالز میوزیئم وچّ دنیا بھر دیاں گڈیاں تے کٹھ پتلیاں نوں رکھیا گیا اے ۔

سکھنا جنگلی جیو ریزیوائر[لکھو]

لگبھگّ 2600 ہیکٹیئر وچّ پھیلے اس ریزیروائر وچّ وڈی گنتی وچّ جنگلی جنور اتے پھل بوٹے تے رکھ پائے حاندے نیں ۔ مولروپ وچّ اتھے پائے جان والے جانوراں وچّ باندر، خرگوش، گلہری، کھاہا، سامبھر، بگھیاڑ، جنگلی سوکے، جنگلی بلی وغیرہ شامل نیں ۔ اسدے علاوہ سپاں دیاں کئی قسماں وی اتھے ویکھی جا سکدیاں ہن ۔ ریزیروائر وچّ پکھیاں دی ونسونیاں نسلاں نوں وی ویکھیا جا سکدا اے ۔

آواجائی[لکھو]

ہوا رستہ[لکھو]

چنڈیگڑھ ایئرپورٹ سٹی سینٹر توں قریب 11 کلومیٹر. دی دوری اتے اے ۔ دیس دے وڈے شہراں توں اتھے لئی سدھیاں فلائٹاں نیں ۔

ریل رستہ[لکھو]

چنڈیگڑھ ریلوے سٹیشن سٹی سینٹر توں قریب 8 کلومیٹر. دور سیکٹر 17 وچّ واقع اے ۔ ایہہ ریلوے سٹیشن شہر نوں دیس دے ہور حصیاں توں ریل روڈ راہیں جوڑتا اے ۔ دلی نوں اتھے لئی نت ٹرین اے۔

سڑک رستہ[لکھو]

نیشنل ہائی وے 21 اتے 22 چنڈیگڑھ نوں دیس دے ہور حصیاں توں سڑک رستہ راہیں جوڈدے نیں۔ دلی ، جے پور ، شملہ ، کلو ، کسولی ، منالی ، امرتسر ، جالندھر ، لدھیانہ ، ہردوار ، دیہرادون وغیرہ شہراں توں اتھے لئی روزانہ بس سروس اے ۔

کھیلکود دے تھاں[لکھو]

Chandigarh Secretariat Building

٭ موہالی سٹیڈئم ، موہالی

٭ چنڈیگڑ کرکی سٹیڈئم ، ( سیکٹر - 16 )

٭ چنڈیگڑھ گولف کلب ، سیکٹر 6

٭ پنچکلا گولف کلب ، سیکٹر 3

٭ ہاکی سٹیڈئم ، سیکٹر 42

٭ کیرم سٹیڈئم ، سینٹ سٹیپھینس سکول ، سیکٹر - 46

٭ رولر سکیٹنگ رنک ، سیکٹر 10

٭ بیڈمنٹن حالَ ، سیکٹر 7

٭ سومنگ پول سیکٹر 23

٭ شوٹنگ رینج ، پٹیالی راو

٭ اتھلیٹک کلب ، سیکٹر 7

اہم باغ[لکھو]

٭ روز گارڈن ، سیکٹر 16

٭ بوگنویلیا گارڈن ، سیکٹر 3

٭ جاپانی باغ، سیکٹر 16

٭ ٹوپئری گارڈن ، سیکٹر 35

٭ فریگرینس گارڈن ، سیکٹر 36

٭ لیجر ویلی ، سیکٹر 10

٭ میوزیکل فاؤنٹین پارک ، سیکٹر 33

٭ سکھنا جھیل باغ، سیکٹر 6

٭ تھوہر گارڈن پنچکلا

٭ راک گارڈن چنڈی گڑھ ، سیکٹر 1

٭ راجیندر باغ، سیکٹر 1

٭ سلوی پارک ، فیز 10 موہالی

٭ بوٹینکل گارڈن ، لاہورا خدا

چنڈیگڑھ توں شائع ہندے اہم اخبار[لکھو]

انگریزی[لکھو]

  1. دی ٹربیون - پنجاب دے سبھتوں پرانے اخباراں وچوں اک ۔
  2. دی انڈئن ایکسپریس
  3. ہندوستان ٹائیمز
  4. دی ٹائینس آف انڈیا ، د اکانامک ٹائینس ، د بجنیس ٹائینس ]
  5. د پائنار
  6. بزنس لائن


ہندی[لکھو]

  1. دینک ہندوستان
  2. پنجاب کیسری
  3. دینک جگراتا
  4. دینک بھاسکر
  5. امر اجیالا
  6. دینک ٹربیون دی ٹربیون دا ہندی ورژن

پنجابی[لکھو]

  1. پنجابی ٹربیون
  2. دیشسیوک سیپیائی توں جڑیا اخبار
  3. روزانہ سپوکسمین
  4. جگبانی

مشہور شخصیتاں[لکھو]

٭ نیرجا بھنوت ،

٭ جیو ملکھا سنگھ

٭ کپلدیو ، بھارتی کرکٹر

٭ ملکھا سنگھ دھاوک

٭ بلبیر سنگھ انٹرنیشل ہاکی کھڈاری

٭ جی ایس سرکاریا پنچکلا تھوہر گارڈن دے جمداتا

٭ نیکچند ، راک گارڈن دا بانی

٭ یوراج سنگھ ، بھارتی کرکٹر

٭ سبیر بھاٹیا ، ہاٹمیل دا نامہ نگار

گیلری[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. [1]
  2. http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Chandigarh/Smoke_out_smoking_violations_/articleshow/3551323.cms
  3. http://chandigarh.nic.in/WriteReadData٪5Cnotification٪5Cnot_env684_300708.pdf
  4. World Weather Information Service-Chandigarh, عالمی ماحولیاتی ادارہ، Retrieved 29 ستمبر 2012.
  5. "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. http://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999. Retrieved on 2008-11-01. 
  6. بھارتی جنگننا

باہرلے جوڑ[لکھو]

٭ چنڈیگڑھ سرکار

٭ چنڈیگڑ دے بارے وچّ زیادہ جانکاری

٭ چنڈیگڈھ دی شان – سکھنا جھیل ( مسافر ہاں یاراں )