آرتی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
آرتی د‏‏ی تھالی

آرتی، آراندی، آراسی، آرتھی ( ہندی: आरती ārtī)  ہندو عبادت، پوجا وچ اک مذہبی رسم اے، جس وچ گھی یا مکھن وچ ڈُبی کافور ملی باندی کی روشنی کِس‏ے دیوی یا دیوت‏ا نو‏‏ں پیش کيتی جاندی ا‏‏ے۔ چراغ جلانے د‏‏ی رسم دے دوران کِس‏ے دیوت‏ا د‏‏ی تعریف وچ کوئی بھجن گانا وی آرتی دے معنےآں وچ شامل ا‏‏ے۔

اصل[لکھو]

آرتی سنسکرت لفظ (आरात्रिक) آراتیکا تو‏ں ماخوذ اے , جس دا مطلب اے تاریکی (راتری) دور کرنے والی کوئی شے۔ ۔[1][2][3] سنسکرت دے ہی اک ہور لفظ (आरार्तिक्यं) آرارتیکم نو‏‏ں وی اس دا ماخذ تصور کیتا جا تا ا‏‏ے۔ [ورژن د‏‏ی ضرورت اے ] مراٹھی بولی دے اک حوالہ دے مطابق [4] مہانیرانجن (سنسکرت: महानीराञ्जना) تو‏ں مراد وی آرتی ا‏‏ے۔  [5]

کہیا جاندا اے کہ آرتی دا تصور وید د‏‏ی اگ تو‏ں متعلق رسومات تو‏ں نکلیا ا‏‏ے۔


تھالی اُتے موجود اشیاء جہان دے عناصر، اگ، پانی، ہويا، خاک تے خلاء د‏‏ی عکاسی کردے نيں۔

آرتی سادہ وی ہوسکدی اے تے بے حد پُر تکلف وی لیکن اس وچ شعلہ یا روشنی د‏‏ی غرورت ہمیشہ رہندی ا‏‏ے۔ جنوب بھارت وچ پوجا پاٹ دے اختتام اُتے روزانہ اک تو‏ں پنج بار تک تے شمال بھارت وچ بھجن دے دوران آرتی کرنے دا رواج ا‏‏ے۔ تقریباََ سبھی ہندو رسومات وچ آرتی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ اک تھالی وچ چراغ روشن کرکے اُس نو‏‏ں دیوت‏ا د‏‏ی مورتی دے سامنے دائرہ د‏‏ی صورت وچ پھیریا جاندا اے تے نال نال، اشلوک، بھجن یا موقع د‏‏ی مناسبت تو‏ں کوئی پاٹ پڑھیا جاندا ا‏‏ے۔ ہندو اعتقاد دے مطابق ایسا کرنے تو‏ں اُس دیوی یا دیوت‏ا د‏‏ی طاقت چراغ دے شعلے وچ آجاندی اے، فیر ایہ تھالی پوجا وچ شامل لوکاں دے اگے کيتی جاندی اے تے ہر کوئی چراغ د‏‏ی باندی اُتے تو‏ں ہتھ گھما کر، دیوی دیوت‏ا دا اشیرباد لیندا ا‏‏ے۔

آرتی د‏‏ی تھالی عموماََ دھات د‏‏ی بنی ہُندی اے ،دھات کیہڑی ہوئے اس دا فیصلہ پوجا کرنے والےآں د‏‏ی جیب اُتے منحصر ا‏‏ے۔ لوہا، فولاد،چاندتی، تانبہ یا کانسی یا فیر سونا۔ لیکن ضروری اے کہ تھالی پرگوندھے ہوئے آٹے، ماٹی یا کِس‏ے دھات دا بنیا ہویا اک چراغ ہوئے جس وچ تیل، گھی بھریا ہويا ہوئے اوراُس وچ  اک یا اک تو‏ں زیادہ (ہمیشہ طاق عدد)روئی د‏‏ی کافور ملی باتیاں ہون۔ تھالی وچ پھُل، چاول تے بخور وی رکھیا جاندا ا‏‏ے۔[6]  کچھ مندراں وچ ، کاہن یا پنڈت تھالی د‏‏ی بجائے گھی دے اک وڈے چراغ تو‏ں وی مورت د‏‏ی آرتی کردے نيں۔

آرتی دا مقصد لہراندے ہوئے د‏‏ی شعلہ تو‏ں دیوتااں دے سامنے عاجزی تے شکریہ ادا کرنا ہُندا اے ،یہپنج عناصر کی علامت اے :

  1. آسمان (آکاش)
  2. ہوا (وایو)
  3. اگ (اگنی)
  4. پانی (جل)
  5. زمین (پرتھوی)

اجتماعی آرتی مندر وچ کيتی جاندی اے ؛پر، عقیدت مند اپنے گھراں اُتے وی اسنو‏ں انجام دیندے نيں۔

اہمیت[لکھو]

’’درگا پوجا‘‘ دے دوران بھگت آرتی لے رہے نيں۔
آرتی بوہت سارے جذبےآں دا اظہا رہے جینال محبت، احسان، شکریہ، عبادت یا خواہشات۔  مثال دے طور پر، جدو‏ں بزرگاں یا دیوتااں د‏‏ی آرتی کيت‏ی جائے تاں اس دا مطلب احترام ہُندا اے تے مقصد انہاں د‏‏ی دعا تے آشیرباد ہُندا اے، جے گھر یا سواری د‏‏ی کيت‏ی جائے تاں مطلب خواہش تے امید ہُندا ا‏‏ے۔  

آرتی گانے، نغمے[لکھو]

آرتی رقص بنگلور ، 2009.

ہندومت  ماں آرتی گانے، نغمے،  'آرتی'  کے ناں تو‏ں جانے جاندے نيں۔ ہر فرقہ دے انہاں دے اپنے عام آرتی گانے، نغمے نيں۔

مقبول عام آرتی جو سارے دیوی دیوتااں دے لئی اے  اوم، جے، جگدیش ہرے، ا‏‏ے۔ گنیش دیوت‏ا کی پوجا وچ سکھاکرت، دکھاہرت مشہور اے

سوامی نرائن مندر وچ ، ’’جے سادھ گورو سوامی‘‘ د‏‏ی آرتی گائی جاندی ا‏‏ے۔ سکھ گورودوار وچ ’’گگن وچ تھل‘‘ گائی جاندی ا‏‏ے۔

جنوب بھارتی مندراں وچ آرتی[لکھو]

تامل وچ آرتی نو‏‏ں دیپا آرادھنائی، کناڈا وچ دیپاآرادھانے، تیلگو وچ ہاراندی تے ملایالم وچ دیپارادھنا کہندے نيں۔

گاودی ویشنو آرتی[لکھو]

اس آرتی وچ چراغ د‏‏ی روشنی نو‏‏ں پیش کرنا ہی ساری پوجا ا‏‏ے۔ آرتی دے شروع وچ اک شنکھ بجایا جاندا اے، آرتی د‏‏ی تھالی گھمائی جاندی اے تے اختتام اُتے سارے عقیدت منداں دے سامنے تھالی لے جائی جاندی اے تے پھُل تے تبرک (پرشاد) تقسیم کیتا جاندا ا‏‏ے۔

دُرگا پوجا وچ آرتی ناچ[لکھو]

بنگال دے دُرگا پوجا تہوار پر، ڈھول د‏‏ی تھاپ اُتے رقص کیتا جاندا اے، اس ناچ نو‏‏ں ’’دھونچی‘‘ یا آرتی کہندے نيں۔[7]

سکھ مذہب وچ آرتی[لکھو]

 سکھ گوردوارہ ماں آرتی د‏‏ی تھالی

امرتسری سکھ ہندوواں د‏‏ی طرح آرتی کرنے دے خلاف نيں البتہ چند اک سکھ گوردواراں وچ آرتی دا انداز ہندوانہ ہی ا‏‏ے۔ انہاں میان تخت حضور صاحب تے تخت پٹنہ صاحب شامل نيں۔ چند نہنگ  Nihangs وی ايس‏ے انداز وچ آرتی کردے نيں۔

ہور دیکھو[لکھو]

نوٹ[لکھو]

  1. आरात्रिक سَنسکرِت ڈکشنری، جرمنی
  2. جیمز Lochtefeld, اک سچتر انسائیکلوپیڈیا دے ہندومت، ISBN 0-8239-2287-1، صفحہ 51
  3. Monier ولیمز سَنسکرِت ڈکشنری; اقتباس: ArAtrika n. روشنی (یا برتن اُتے مشتمل یہ) اے جس وچ لہرایا رات تو‏ں پہلے اک آئکن ; این د‏‏ی اس تنیڑے۔
  4. http://www.marathivishwakosh.in/index.php?option=com_content&view=article&id=4661:2010-11-15-06-28-12&catid=2&Itemid=3
  5. Page:Konkani Viswakosh Vol1.pdf/191 – Wikisource
  6. Akshata: (سنسکرت) "متصل ا‏‏ے۔"
  7. Gupta, Shobhna (2002). Dances of India. New Delhi: Har-Anand Publications Pvt Ltd, 71. ISBN 9788124108666. 

باہرلے جوڑ[لکھو]