آرمینی قتل عام

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ارمینی نسل کشی
Part of ارمینی لوکاں دا قتلام
300px
اپریل 1915 وچ ارمینی لوکاں نوں ترک فوج میجیرے (حال Elzığ) نیڑے اک جیل لئی لئی جا رہی اے۔
ٹکانا سلطنت عثمانیہ
تریخ 1915[note 1]
نشانہ ارمینی آبادی
ہلے دی قسم
دیس نکالا، قتل عام
موتاں 15 لکھ [note 2]
مجرم Committee of Union and Progress (Young Turks)

ارمینی نسل کشی [8] (آرمینی بولی: Հայոց ցեղասպանություն Hayots tseghaspanutyun[note 3]جس نوں ارمینی ہالوکاسٹ،[9] ارمینی گھلوگھارا اتے، ارمینی روایت مطابق Medz Yeghern (Armenian: Մեծ Եղեռն، "عظیم آفت")،[10] وی کہندے ہن، پہلی عالمی جنگ دے دوران سلطنت عثمانیہ ولوں ارمینی آبادی دے منصوبہ بند قتلام نوں کیہا جاندا اے۔ اس دوران 10 لکھ توں 15 لکھ لوکاں دی قتل دا اندازا اے۔ ایہہ جنسنہار 24 اپریل 1915 نوں شروع ہویا جدوں اتھوں دی سرکار نے حکم دتا کہ 250 آرمینی بدھیجیویاں نوں، دراصل کستنتنیا دے سارے ودوان اتے رسوخ والے آرمینی بدھیجیویاں نوں گرفتار کر کے وچ بندی بنا لیا جاوے اتے قتل کیتا جاوے۔ اس دے بعد پہلی جنگ عظیم دوران اتے اس دے بعد تک ایہہ قتلام جاری رہا۔ اسنوں دو پڑاواں وچ لاگوُ کیتا گیا: مرداں دیاں ہتیاواں، فوج ولوں جبراً غلامی اتے عورتاں، بچیاں اتے بڈھیاں نوں سیریا دے ریگستان وچ موت دی پدسفر (ڈیتھ مارچ) اتے بھیجنا۔ ترکی دے فوجیاں ولوں کھدیڑے جا رہے ایہناں لوکاں دے نال وار وار لٹ-کھسٹّ، بھکھے رکھے جان، بلاتکار، مار کٹّ اتے قتل دیاں واقعے ہوئیاں۔[11][12][13]


آرمینیائی باشندےآں نو‏‏ں مقامی قید خاناں وچ ڈالنے دے لئی گھراں تو‏ں نکالاجا رہیا ا‏‏ے۔ اپریل 1915ء

ارمنی قتل عام (انگریزی: Armenian Genocide، ارمنی زبان: Հայոց Ցեղասպանութիւն ، ترکی: Ermeni Soykırımı) جسنو‏ں ارمنی ہولوکاسٹ، ارمنی نسل کشی تے ارمنی باشندےآں د‏‏ی جانب تو‏ں عظیم آفت (Մեծ Եղեռն) وی کہیا جاندا اے، جنگ عظیم اول دے بعد سلطنت عثمانیہ د‏‏ی ارمنی آبادی دے مبینہ قتل عام نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں مبینہ واقعات وچ قتل عام دے علاوہ جبری ملک بدری تے قید و بند د‏‏ی صعوبتاں وی شمار د‏‏ی جاندیاں نيں تے عموماً اس وچ 10 تو‏ں 15 لکھ ارمنی باشندےآں دے قتل دا دعویٰ کیتا جاندا ا‏‏ے۔ مغربی ذرائع اسنو‏ں پہلا جدید تے باقاعدہ قتل عام گرداندے نيں تے اس دے لئی مقتولین د‏‏ی مبینہ تعداد نو‏‏ں جواز بنایا جاندا اے حالانکہ اس تو‏ں پہلے 1905ء تو‏ں لے ک‏ے 1920ء تک آرمینیا وچ موجود لکھاں آذری مسلماناں دا قتل عام کیندا گیا تے لکھاں نو‏‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے آذربائیجان تے ہور علاقےآں وچ جانے اُتے مجبور کیندا گیا۔ (ہور تفصیل دے لئی دیکھو آرمینیا دے آذریاں دا قتل عام) ۔

24 اپریل 1915ء نو‏‏ں قتل عام د‏‏ی شروعات دا دن قرار دتا جاندا اے جس دن عثمانی انتظامیہ نے قسطنطنیہ وچ 250 ارمنی دانشوراں تے رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کیندا۔ ارمنی تے مغربی ذرائع دا الزام اے کہ اس دے بعد ارمنی باشندےآں نو‏‏ں زبردستی گھراں تو‏ں کڈ ک‏ے سینکڑاں میل تک شامی صحرا د‏‏ی خاک چھاننے دے لئی چھڈ دتا تے ایہ کارروائی بلا تخصیص عمر و صنف کيتی گئی تے ارمنی خواتین نو‏‏ں جنسی زیادتی و جبر دا نشانہ وی بنایا گیا۔ ارمنی قتل عام مرگِ انبوہ (Holocaust) دے بعد سب تو‏ں زیادہ مطالعہ کیندا جانے والا قتل عام ا‏‏ے۔

ترکی دا مؤقف[لکھو]

ترکی دے تریخ داناں دے مطابق انہاں واقعات تو‏ں پہلے 1905ء تو‏ں لے ک‏ے 1920ء تک آرمینیا وچ موجود لکھاں آذری مسلماناں دا قتل عام کیندا گیا تے لکھاں نو‏‏ں بے دخل ک‏ر ک‏ے آذربائیجان تے ہور علاقےآں وچ جانے اُتے مجبور کیندا گیا۔ ایہ لوک خود نو‏‏ں آذری ترک کہندے سن ۔ (ہور تفصیل دے لئی دیکھو آرمینیا دے آذریاں دا قتل عام)۔ آرمینیا دے لوک اک ریاست د‏‏ی تشکیل دے لئی آذربائیجان دے علاقےآں اُتے تسلط تے آذربائیجانیاں دے قتل عام دے بعد ترکی دے کچھ علاقےآں اُتے وی نظر گاڑے ہوئے سن ۔ پہلی جنگ عظیم وچ ترکی وچ آباد آرمینیائی باشندے کھلم کھلا فرانس، برطانیہ تے روس دے حامی سن ۔ چنانچہ سلطنت عثمانیہ نے اپنا ردِ عمل دکھایا۔ اس دے علاوہ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی جانشاں ترک جمہوریہ (موجودہ ترکی) انہاں واقعات نو‏‏ں قتل عام نئيں سمجھدا بلکہ اس دا کہنا اے کہ ہلاک ہونے والے ارمنی باشندےآں د‏‏ی تعداد بہت ودھیا چڑھا کر بیان کيتی جاندی اے حالانکہ جتھ‏ے جنگ عظیم اول دے دوران سلطنت دے ہور باشندے مارے گئے اوتھے ارمنی وی جنگ دا نشانہ بنے، انہاں دا باضابطہ قتل عام ہرگز نئيں کیندا گیا سی۔ حالیہ چند سالاں وچ ترکی نو‏‏ں ارمنی قتل عام نو‏‏ں تسلیم کرنے دے لئی شدید دباؤ دا سامنا رہیا اے حتٰی کہ چند ذرائع دے مطابق ترکی د‏‏ی یورپی یونین وچ شمولیت وچ چند رکاوٹاں وچ ارمنی قتل عام نو‏‏ں تسلیم نہ کرنا تے شمالی قبرص دا معاملہ سرلسٹ ني‏‏‏‏ں۔

ارمنی بدلہ[لکھو]

مکمل مضمون: آپریشن نیمیسس

ارمنی باشندےآں دے مبینہ قتل عام دا بدلہ لینے دے لئی وفاق ارمنی انقلاب (Armenian Revolutionary Foundation) نے اک منصوبہ تیار کیندا جس دے تحت ارمنی قتل عام وچ مبینہ طور اُتے ملوث اہ‏م تردیاں شخصیتاں نو‏‏ں قتل کیندا جانا سی۔ ایہ منصوبہ آپریشن نیمیسس (انگریزی: Operation Nemesis) کہلاندا اے جس دے دوران نوجوانان ترک د‏‏ی حکومت دے سابق وزیر داخلہ طلعت پاشا، سابق وزیر جنگ انور پاشا، سابق وزیر دفاع جمال پاشا تے سابق وزیر اعظم سید حلیم پاشا سمیت کئی اہ‏م تردیاں شخصیتاں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارا گیا۔

متعلقہ مضامین[لکھو]

سانچہ:کومنز


حوالے[لکھو]

  1. "Tsitsernakaberd Memorial Complex". Armenian Genocide Museum-Institute. http://www.genocide-museum.am/eng/Description_and_history.php. 
  2. Kifner, John (7 دسمبر 2007). "Armenian Genocide of 1915: An Overview". The New York Times. http://www.nytimes.com/ref/timestopics/topics_armeniangenocide.html. 
  3. "The forgotten Holocaust: The Armenian massacre that inspired Hitler". The Daily Mail (London). 11 اکتوبر 2007. http://www.dailymail.co.uk/news/article-479143/The-forgotten-Holocaust-The-Armenian-massacre-inspired-Hitler.html. 
  4. (2015) Denial of violence: Ottoman past، Turkish present and collective violence against the Armenians، 1789–2009. Oxford University Press, 1. ISBN 0-19-933420-X. 
  5. Auron, Yair (2000). The banality of indifference: Zionism & the Armenian genocide. Transaction, 44. ISBN 978-0-7658-0881-3. 
  6. Forsythe, David P. (11 اگست 2009). Encyclopedia of human rights (Google Books), Oxford University Press, 98. ISBN 978-0-19-533402-9. 
  7. (10 ستمبر 1990) The history and sociology of genocide: analyses and case studies, Institut montralais des tudes sur le gnocide, Yale University Press, 270–. ISBN 978-0-300-04446-1. 
  8. Armenian Genocide (affirmation), The International Association of Genocide Scholars, That this assembly of the Association of Genocide Scholars in its conference held in Montreal، جون 11–3، 1997، reaffirms that the mass murder of Armenians in Turkey in 1915 is a case of genocide which conforms to the statutes of the United Nations Convention on the Prevention and Punishment of Genocide. It further condemns the denial of the Armenian Genocide by the Turkish government and its official and unofficial agents and supporters. 
  9. Robert Fisk: Let me denounce genocide from the dock The Independent، 14 اکتوبر 2006
  10. Matiossian, Vartan (12 جنوری 2013). "The Self-Delusion of 'Great Calamity': What 'Medz Yeghern' Actually Means Today". Armenian Weekly. http://www.armenianweekly.com/2013/01/12/the-self-delusion-of-great-calamity-what-medz-yeghern-actually-means-today/. 
  11. Kieser, Hans-Lukas; Schaller, Dominik J. (2002), Der Vlkermord an den Armeniern und die Shoah [The Armenian genocide and the Shoah] (in German), Chronos, p. 114, ISBN 3-0340-0561-X 
  12. Walker, Christopher J. (1980), Armenia: The Survival of A Nation, London: Croom Helm, pp. 200–3 
  13. Bryce, Viscount James; Toynbee, Arnold (2000), Sarafian, Ara, ed., The Treatment of Armenians in the Ottoman Empire، 1915–1916: Documents Presented to Viscount Grey of Falloden (uncensored ed.), Princeton، NJ: Gomidas, pp. 635–49, ISBN 0-9535191-5-5 


سائیٹ غلطی:<ref> ٹیگ اک ٹولی جیدا ناں "note" اے ہیگے نیں، پر کوئی <references group="note"/> ٹیگ ناں لبیا۔