آملہ

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
اضغط هنا للاطلاع على كيفية قراءة التصنيف

آملہ


صورت حال   خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو IUCN conservation status (P141) ویکی ڈیٹا پر
! colspan = 2 | حیثیت تحفظ
کم تشویشناک انواع[۱]
اسمیاندی درجہ سپیشیز[۲]  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو taxon rank (P105) ویکی ڈیٹا پر
جماعت بندی
مملکت: Plantae
غير مصنف: Angiosperms
غير مصنف: Eudicots
غير مصنف: Rosids
طبقہ: Malpighiales
خاندان: Phyllanthaceae
القبيلة: Phyllantheae
العميرة: Flueggeinae
جنس: Phyllanthus
نوع: P. emblica
سائنسی نام
Phyllanthus emblica[۲][۳]  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو taxon name (P225) ویکی ڈیٹا پر
کارل لنیاس ، ۱۷۵۳  خاصیت د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی کرو taxon name (P225) ویکی ڈیٹا پر
پھل
مرادفات [۴]
  • Cicca emblica (L.) Kurz
  • Diasperus emblica (L.) Kuntze
  • Dichelactina nodicaulis Hance
  • Emblica arborea Raf.
  • Emblica officinalis Gaertn.
  • Phyllanthus glomeratus Roxb. ex Wall. nom. inval.
  • Phyllanthus mairei H.Lév.
  • Phyllanthus mimosifolius Salisb.
  • Phyllanthus taxifolius D.Don

فائیلیلتھس ایمبلکا (آنولا، Eng: Aamla)، جس نوں ایمبلک، ایمبلک مربالان، مربالان، انڈین گوسیبیری، ملکہ ٹری جاں عملہ توں سنسکرت ایملاکی وجوں جانیا جاندا اے، پروار دے فلانٹیسائے دا اک پودا-پتہ اے۔ ایہہ اکو نام دے اپنے کھان والے پھل لئی جانیا جاندا اے۔

بوٹا سائنس اتے واڈھی[لکھو]

ایہہ رکھ مدھم توں چھوٹا اے، اچائی وچ 1-8 میٹر (3 فٹ 3 انچ -6 فٹ 3 انچ) تک پہنچدے ہوئے۔ شاکھاواں چمکدار جاں باریک تربوز نہیں ہندے، 10-20 سینٹیمیٹر (3.9-7.9 انچ) لمبے، عامَ طور اُتے پینڈو سجیو؛ پتے عام، سبسیسیل اتے برانٹیلیٹاں دے نال ملدے ہن، حلقہ ہرا، پنے دے پتیاں وانگ پھلّ ہرے-پیلے ہندے ہن۔ ایہہ پھل قریب گولاکار، ہلکے ہرے رنگ دا پیلا، بہت ہی نرمل اتے دکھّ تے سخت اے، جس وچ چھ لمبکاری سٹرپاں جاں پھروز ہن۔

پتجھڑ وچ پکاؤنا، پھلاں نال جنمدے ہوئے اپرلیاں شاکھاواں وچ چڑھن توں بعد اگ ہتھاں ولوں کٹائی جاندی اے۔ بھارتی emblic دا سواد کھٹا، کڑتن اتے کسیا ہندا اے، اتے ایہہ کافی ریشیدار ہندا اے۔ بھارت وچ، کھٹائی دے پھل پوٹیبل بناؤن لئی لون والے پانی اتے لال مرچ پاؤڈر وچ پانیاں دے کھانے عامَ ہندے ہن۔[حوالہ درکار]

تہذیبی اتے مذہبی اہمیت[لکھو]

پھل دے نال نوجوان پتے اتے پھلّ دے مکل۔

اس درخت نوں ہندواں ولوں پوتر منیا جاندا اے کیونکہ پرماتما وشنو نوں اس وچ وسدا اے۔ املکا ایکدشی اُتے درخت دی پوجا کیتی جاندی اے۔

سنسکرت بودھی پرمپرا وچ، مہان بھارتی بادشاہ اشوک نے ادھیاں املکا پھل بدھی سنگتاں نوں آخری تحفے وجوں دتے سن۔ ایہہ اشوکواد دے ہیٹھلے شبدا وچ درسایا گیا اے:

"اک مہان دانی، مرداں دا مالک، مشہور اروڑا، جامبوپی [براعظم] دا مالک ہون کرکے ادھے میربلیبن دا مالک رہا اے۔" (سٹرونگ، 1983, صفحہ 99) ایہہ کم انا مشہور ہو گیا کہ اجکل پٹنا وچ اس گھٹنا دی تھاں تے اک چکر بنایا گیا اے اتے اس نوں امالک ستوپ دے روپ وچ جانیا جاندا سی۔

پارمپرکورتوں[لکھو]

پارمپرک دوائی[لکھو]

روائتی بھارتی دوائی وچ، پودے دے سکّ اتے تازے پھل استعمال کیتے جاندے ہن۔ پودے دے سارے حصہ وکھ وکھ آیورویدک / ینانی دوائیاں (جواہرش آلا) وچ پھل، بیج، پتے، جڑھاں، سکّ اتے پھلاں سمیت جڑی-بوٹیاں دیاں تیاریاں وچ ورتے جاندے ہن۔ آیروید دے مطابق، عملہ پھل مٹھا (مادھرا)، کوڑا (ٹکا) اتے پنرفتار (کاٹو) سیکنڈری سواد (انراس) دے نال سواد (رس) وچ کھٹا (کشایا) اے۔ اسدے گن (گنا) ہلکے (لنگو) اتے سکے (رکھ) ہن، وگاک پرجذبات (وپکا) مٹھی (مدھر) ہن اتے اسدی توانائی (وائر) ٹھنڈھی اے (شیتا)۔

رسوئی ورتن[لکھو]

مہاراشٹر بھارتی گوسبیری دے سبھ توں وڈے اتپادک اتے پورتیکرتاواں وچوں اک اے۔ اس کھیتر وچ پھل عامَ طور اُتے لون، تیل اتے مسالیاں نال بھریا جاندا اے۔ عملہ دا پھل کچّ کھادھا جاندا اے جاں وکھ وکھ پکواناں وچ پکایا جاندا اے۔ آندھر پردیش وچ، ٹینڈر قسماں نوں دال (اک لیسل دی تیاری) تیار کرن لئی ورتیا جاندا اے، اتے ایلّ کا مراباہ، اک مٹھی چیز بنائی جاندی اے جو مٹی دے بھانڈیاں نوں شوگر رسوئی وچ ملاؤندی اے جدوں تک اوہ ملا کے نہیں ملدی۔ غذا توں بعد ایہہ روائتی طور اُتے کھپت ہندی اے۔

ہور ورتوں[لکھو]

عامَ طور اُتے سیاہی، شینپوز اتے والاں دے تیل وچ ورتی جاندی اے، بھارتی گوریبیری دے پھل دی اچّ ٹینن دی سامان کپڑیاں وچ رنگ بناؤن لئی اک مورنینٹ اے۔ عملہ شینپوس اتے والاں دے تیل نوں روایتی طور اُتے منیا جاندا اے کہ والاں اتے کھوپڑی نوں پوشن دینا اتے ویلے توں پہلاں سلیٹی والاں نوں روکنا۔

مورتاں[لکھو]

ایہہ وی ویکھو[لکھو]

  • Emblicanin (antioxidant)
  • ترپھل، اک آیورویدک مپناہ رکھن والے آملہ

حوالے[لکھو]

  1. IUCN taxon ID: 149444430 — اخذ شدہ بتاریخ: ۱۰ اپریل ۲۰۲۱ — عنوان : The IUCN Red List of Threatened Species 2021.1
  2. ۲.۰ ۲.۱ ۲.۲ BHL Page ID: https://biodiversitylibrary.org/page/359003 — مصنف: کارل لنیاس — عنوان : Species Plantarum — جلد: 2 — صفحہ: 982
  3. سانچہ:قيمة ويكي بيانات/مرجع كائن
  4. "The Plant List: A Working List of All Plant Species". http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-153790. Retrieved on 14 جولائی 2014. 
  5. "Phyllanthus emblica information from NPGS/GRIN". US Department of Agriculture. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?28119. Retrieved on 2008-03-06.