اودھ

اتر بھارت دا اتہاسک علاقہ اؤدھ अवध اودھ
ٹکانا	اتر پردیش
راج دی ستھاپنا:	1722 عیسوی
بولی	اودھی، ہندوستانی، ہندی، فارسی، اردو
گھرانے	نواب (1722–1858)
اتیتی راجدھانیاں	فیزابادا (پرانی)، لکھنؤ (نویں)
ڈویزناں	لکھنؤ ڈویزن، فیزاباد ڈویزن، دیویپتن ڈویزن، کانپور ڈویزن، اﷲ آباد ڈویزن

اؤدھ/اودھ اودھ، اودھ
علاقہ
فیزاباد وکھے لال باغ دا دروازہ؛ تھومس اتے ولیئم ڈینیئل ولوں، 1801٭
پرچم مہر
دیش	بھارت
راج	اتر پردیش
نشست	فیزاباد (پرانی)، لکھنؤ (نویں)

اؤدھ دا ٹکانا

اؤدھ جاں اودھ (اؤدھی، (ہندی ਅਉਧ )  pronunciation ) بھارت دے اجوکے اتر پردیش راج وچلا اک علاقہ ہے جہنوں آزادی توں پہلاں آگرہ اتے اؤدھ دے اکجٹ صوبے ناں نال جانیا جاندا سی۔ ایہدی ستھاپنا 1722 عیسوی وچّ راجدھانی فیض آباد اتے پہلے نواب سعادت علی خان وجوں ہوئی سی۔ اؤدھ دی روائتی راجدھانی پہلاں فیض آباد ہندی سی پر مگروں لکھنؤ وچّ تبدیل کر دتی گئی سی جو ہن یوپی دی راجدھانی ہے۔

آزادی توں پہلے ایس علاقے نوں “آگرہ تے اؤدھ دے متحدہ صوبے” دے ناں نال جانیا جاندا سی۔ اؤدھ اپنی تہذیب، زبان، موسیقی، ادب تے نفیس طرزِ زندگی دی وجہ نال برصغیر دی تاریخ وچ خاص اہمیت رکھدا اے۔ ایہ علاقہ صدیوں توں سیاسی، سماجی تے ثقافتی سرگرمیاں دا مرکز رہیا اے۔

اؤدھ دی باقاعدہ سیاسی حیثیت ۱۷۲۲ عیسوی وچ قائم ہوئی، جدوں Saadat Ali Khan I نوں ایس ریاست دا پہلا نواب مقرر کیتا گیا۔ اوہ مغل سلطنت دے دور وچ اک بااثر حکمران سن۔ انہاں دے دور وچ اؤدھ دی بنیاد اک خودمختار ریاست دے طور اُتے پئی، جیہڑی اگرچہ رسمی طور اُتے مغل سلطنت دا حصہ سی، پر حقیقت وچ کافی حد تک آزادانہ حیثیت رکھدی سی۔

ایس ریاست دی ابتدائی راجدھانی Faizabad سی۔ فیض آباد نہ صرف سیاسی مرکز سی بلکہ اوہدے دور وچ علم، ادب تے فنونِ لطیفہ دا وی اہم شہر مانیا جاندا سی۔ کئی نواباں نے ایس شہر وچ محلات، باغات تے مذہبی عمارتاں تعمیر کروائیاں، جنہاں نال ایہ علاقہ خوشحالی دی علامت بن گیا۔

برطانوی دور وچ اؤدھ دی سیاسی حیثیت بدل گئی۔ ۱۸۵۶ وچ برطانوی حکومت نے اؤدھ نوں اپنی سلطنت وچ شامل کر لیا۔ ایہ قدم مقامی آبادی وچ بےچینی دا سبب بنیا۔ اگلے ہی سال ۱۸۵۷ دی بغاوت وچ اؤدھ دے لوکاں نے اہم کردار ادا کیتا۔ لکھنؤ تے اؤدھ ایس جدوجہد دے مرکزی میدان بنے۔

۱۸۵۷ دی جنگِ آزادی توں بعد برطانوی راج نے انتظامی طور اُتے اؤدھ نوں آگرہ دے علاقے نال ملا کے “United Provinces of Agra and Oudh” دے ناں نال نواں صوبہ قائم کیتا۔ ایس صوبے نے بعد وچ جدید Uttar Pradesh دی شکل اختیار کیتی۔

آج دے دور وچ اؤدھ اک انتظامی ریاست نہیں، پر اک تاریخی تے ثقافتی خطے دے طور اُتے پہچان رکھدا اے۔ ایس دی روایت، تہذیب، زبان تے کھانے آج وی زندہ نیں۔ لکھنؤ دی پہچان، اؤدھ دی وراثت نال جڑی ہوئی اے، تے ایہ علاقہ بھارت دی تاریخ وچ خاص مقام رکھدا اے۔

مختصر ایہ کہ اؤدھ صرف اک پرانا علاقہ نہیں، بلکہ اک تہذیبی علامت اے۔ ایس نے برصغیر دے سیاسی، ثقافتی تے ادبی منظرنامے اُتے گہرا اثر چھڈیا۔ فیض آباد توں لکھنؤ تک دا سفر ایس خطے دی شان تے اہمیت دا گواہ اے۔

اگانھ پڑھو

٭Oudh at dsal.uchicago.edu (archived 1909)

 ایہ اک نامکمل مضمون اے۔ تُسیں اس وچ وادھا کر کے وکیپیڈیا دی مدد کر سکدے او۔