باسک تنازع

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Basque conflict
سپین دی تریخ تے باسک دیس دا حصہ
Basque conflict.jpg
Clockwise, starting at top left: ETA members at the 2006 Gudari Eguna in Oiartzun, گیپوسکوا; the Madrid Airport bombing; a demonstration against ETA in Madrid; pro-ETA graffiti in Pasaia.
تریخ ۳۱ جولائی ۱۹۵۹ – ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۱ (۱۹۵۹-۰۷-۳۱ – ۲۰۱۱-۱۰-۲۰) ()[۱]
تھاں/ٹکانہ Basque Country (ہسپانیہ, فرانس)
نتیجہ Spanish & French government victory
  • 2011: ETA declares definitive cessation of its armed activity
  • 2017: ETA completely disarms
  • 2018: ETA completely dissolves
لڑاکے
Flag of سپین ہسپانیہ

 فرانس

Neo-fascist paramilitaries: Basque National Liberation Movement:
موتاں تے نقصان
387 Spanish law enforcement agents killed
98 off-duty Spanish soldiers killed
1 French policeman killed[۲]
343 civilians killed by ETA (including 23 minors)[۲]
2,400 wounded and 1294 permanently incapacitated.[۳]
Total number of casualties is unknown 140 militants killed by law enforcement agencies
101 killed in a number of criminal cases involving various parties
44 killed due to their own explosives [۳]
4,250 wounded[۳]
~30,000 arrested[۳]
Total number of casualties is disputed (see Casualties)

باسکی تنازع ، جسنو‏ں اسپین – ای ٹی اے تنازع وی کہیا جاندا اے ، 1959 تو‏ں 2011 تک اسپین تے باسک نیشنل لبریشن موومنٹ دے وچکار اک مسلح تے سیاسی تنازع سی ، جو سماجی تے سیاسی باسکی تنظیماں دا اک گروپ سی جس نے اسپین تے فرانس تو‏ں آزادی حاصل کرنے د‏‏ی خواہش کيت‏ی سی ۔ ایہ تحریک علیحدگی پسند تنظیم ای ٹی اے دے ارد گرد بنائی گئی سی ، [۴][۵] جس نے 1959 تو‏ں ہسپانوی انتظامیہ دے خلاف حملےآں د‏‏ی مہم چلا‏ئی سی۔ ای ٹی اے نو‏‏ں مختلف لمحاں وچ ہسپانوی ، برطانوی ، [۶] فرانسیسی [۷] تے امریکی [۸] حکا‏م نے اک دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ ایہ تنازع زیادہ تر ہسپانوی سرزمین اُتے ہويا ، حالانکہ ایہ فرانس وچ وی اک چھوٹی حد تک موجود سی ، جس نو‏‏ں بنیادی طور اُتے ای ٹی اے دے ممبراں نے محفوظ پناہ گاہ دے طور اُتے استعمال کيتا سی۔ ایہ جدید مغربی یورپ وچ طویل عرصے تو‏ں جاری پرتشدد تنازع سی۔ [۹] بعض اوقات اسنو‏ں "یورپ د‏‏ی طویل ترین جنگ" وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۰]

اصطلاحات متنازعہ ني‏‏‏‏ں۔ [۱۱] "باسکی کشمکش" نو‏‏ں باسکی قوم پرست گروہاں نے ترجیح دتی اے ، انہاں وچ ای ٹی اے تشدد دے مخالف وی شامل ني‏‏‏‏ں۔[۱۲] دوسرے ، جداں باسکی تعلیم دے متعدد ماہرین تے مورخین نے باسک حکومت دے ذریعہ اس موضوع اُتے اک رپورٹ تیار کرنے دا حکم دتا ، [۱۳] اس اصطلاح نو‏‏ں مسترد کردے ہوئے اسنو‏ں کسی دہشت گرد گروہ تو‏ں لڑنے والی جائز سرکاری ایجنسیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھدے نيں جو اس دے ذمہ دار سن ۔ اموات د‏‏ی وڈی اکثریت۔ [۱۴][۱۵]

اس تنازع وچ سیاسی تے عسکری دونے جہدیاں سن۔ اس دے شرکاء وچ دونے اطراف دے سیاستدان تے سیاسی کارکن ، ابرٹزیل کھبے (باسکی قوم پرست کھبے) تے ہسپانوی حکومت ، تے ای ٹی اے تے ہور چھوٹی تنظیماں دے خلاف لڑنے والی اسپین تے فرانس د‏‏ی سیکیورٹی فورسز ، عام طور اُتے کلی بورورودا ميں شامل سن (باسک یوتھ گوریلا تشدد)۔ ای ٹی اے دے خلاف برسرپیکار سجے سجے نیم فوجی گروپاں وی 1970 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ سرگرم عمل سن۔

اگرچہ باسکی آزادی اُتے بحث انیہويں صدی وچ شروع ہوئی سی ، لیکن مسلح تصادم اس وقت تک شروع نئيں ہويا جدو‏ں تک ای ٹی اے 1959 وچ تشکیل نئيں دتا گیا سی۔ تب تو‏ں ، اس تنازعہ دے نتیجے وچ پولیس تے سیکیورٹی افسران ، مسلح افواج دے ممبران ، ہسپانوی سیاست دان ، صحافی تے عام شہری تے ای ٹی اے دے کچھ ارکان سمیت اک ہزار تو‏ں زیادہ افراد د‏‏ی ہلاکت ہوئی۔ تشدد تو‏ں فرار ہونے دے لئی یا ہسپانوی یا فرانسیسی پولیس دے ذریعہ گرفت تو‏ں بچنے دے لئی یا یوروپول / انٹرپول دے ذریعہ ہزاراں افراد زخمی ، درجناں اغوا تے متنازعہ تعداد جلاوطنی وچ داخل ہوئیاں۔ [۳][۱۶]

20 اکتوبر 2011 نو‏‏ں ، ای ٹی اے نے "اپنی مسلح سرگرمیاں دے قطعی خاتمے" دا اعلان کيتا۔ [۱۷][۱۸] ہسپانوی وزیر اعظم جوس لوئس روڈریگ زاپیٹو نے اس اقدام نو‏‏ں "جمہوریت ، قانون تے عدل د‏‏ی فتح" قرار دتا۔ [۱۹] سانچہ:Campaignbox Basque conflict

تنازع د‏‏ی تعریف[لکھو]

"باسکی تنازع" د‏‏ی اصطلاح یا تاں تعریف کرنے دے لئی استعمال ہُندی اے:

1 باسکی معاشرے دے اک حصے تے ابتدائی طور اُتے فرانکواسٹ تے بعد وچ ہسپانوی غیرمرکز ریاست دے آئینی ماڈل دے وچکار وسیع سیاسی کشمکش

2 علیحدگی پسند گروپ ای ٹی اے تے ہسپانوی ریاست دے وچکار مسلح تصادم نو‏‏ں خصوصی طور اُتے بیان کرن

3 دونے نقطہ نظر دا اک مرکب.

فرانس ابتدائی طور اُتے ای ٹی اے دے نال تنازعہ وچ شامل نئيں سی تے نہ ہی کدی اس تنظیم نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا سی ، تے فرانسیسیاں نے تنازعہ دے سلسلے وچ سن 1987 وچ شروع ہونے والے ہسپانوی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں دے نال آہستہ آہستہ تعاون کرنا شروع کيتا سی۔حوالےدی لوڑ؟ شمالی آئرلینڈ وچ تنازعہ وچ برطانویاں د‏‏ی شرکت دے برخلاف ، ہسپانوی مسلح افواج نو‏‏ں کدی وی باسکی تنازعہ وچ تعینات یا شامل نئيں کيتا گیا ، حالانکہ اوہ باسکی ملک تو‏ں باہر ای ٹی اے دے اک اہ‏م اہداف د‏‏ی نمائندگی کردے ني‏‏‏‏ں۔حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] جوس لوئس ڈی لا گرینجا ، سینٹیاگو ڈی پابلو تے لوجر میز نے استدلال کيتا کہ باسکی تنازعہ د‏‏ی اصطلاح ، جدو‏ں کہ تکنیکی طور اُتے متعدد زباناں وچ 'سوال' یا 'مسئلے' دے مترادف اے ، اسنو‏ں یسکال ہیریا تے ریاستاں دے وچکار جنگ دا تاثر نئيں ملنا چاہیدا۔ اسپین تے فرانس د‏‏ی شرائط نو‏‏ں مسئلے یا اشارے (مسئلہ یا سوال) د‏‏ی ترجیح دیندے ہوئے ، ایہ عصر حاضر د‏‏ی ہسپانوی ریاست وچ باسکی علاقےآں دے انضمام وچ تے دونے باسکی باہمی باہمی دے سیکولر مسائل نو‏‏ں وی اپنے اندر لے لے گی۔ [۲۰]

دی نیویارک ٹائمز وچ 2009 دے اک مضمون وچ پیڈی ووڈروتھ دے مطابق ،

گائزکا فرنانڈیز سولڈویلا دے مطابق ، باسکی تے اسپینیارڈ دے وچکار سیکولر تنازعہ دے وجود د‏‏ی داستان ای ٹی اے د‏‏ی جانب تو‏ں سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی ٹراپس وچو‏ں اک رہی اے تے سابقہ سرگرمی دا بہانہ بنا ک‏ے ابرٹزیل چھڈ دتا گیا ا‏‏ے۔ [۲۱] جوس انتونیو پیرز پیریز نے دسیا کہ مقبوضہ اسپین تے آبی آزادی دے دفاعی تے نسل کشی دے شکار افراد دے وچکار جنگ دے تصور نے ای ٹی اے د‏‏ی مسلح سرگرمی دے جواز دا جواز پیش کيتا ا‏‏ے۔ [۲۲] لوئس کاسٹلز تے فرنینڈو مولینا دے مطابق ، دو ہ‏م آہنگی خلاف ورزیاں دے وجود د‏‏ی تشکیل ، جس تو‏ں ای ٹی اے تے اسپین تے فرانس د‏‏یاں ریاستاں دے وچکار ذمہ داریاں نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی اجازت ملے گی ، لہذا ای ٹی اے د‏‏ی ذمہ داری نو‏‏ں ختم کرنا ا‏‏ے۔ البرزیل دے کھبے طرف جانے والے بیانیے د‏‏ی داستان گوئی ، جو ای ٹی اے نو‏‏ں سیکولر تنازعہ دے لئی اک ناگزیر تاریخی ردعمل دے طور اُتے پیش کرے گی۔ [۲۳] فرنانڈیز سولڈویلا دے مطابق ، مسلح سرگرمی دے خاتمے دے باوجود ، آلودگی دے تنازعہ د‏‏ی داستان ، تاریخی مصنف فرانسسکو لیٹیمینڈیا تے جوس ماری لورینزو جداں ابرٹزیل نامیاندی دانشوراں دے ذریعہ طے شدہ تے اس د‏ی نشاندہی کيتی گئی ، Iistsaki Egaña یا ایڈورڈو رینوبلز جداں پبلسٹی یا لوئس نیاز آسٹرین جداں صحافی ، [۲۱] موجودہ جمہوری نظام نو‏‏ں نمائندہ بنانے ، متاثرین نو‏‏ں وسوساں وچ مبتلا کرنے تے باسک کیس نو‏‏ں حقیقی تنازعات جداں جنوبی افریقہ تے شمالی آئرلینڈ جداں موافقت دے مساوی بنانے دے لئی اک تجویز بخش پیغام دے طور اُتے ہن وی کارآمد ثابت ہون گے۔ [۲۱]

اس خیال نو‏‏ں مسترد کر دتا گیا اے ، مثال دے طور اُتے ، جوس ماریا روئز سوریا [۲۴] تے اسپین د‏‏ی مرکزی آئینی جماعتاں نے۔ کچھ سیاست دان سیاسی تنازعہ دے وجود نو‏‏ں وی مسترد کردے ہوئے صرف قانون د‏‏ی حکمرانی دے خلاف کسی دہشت گرد تنظیم د‏‏ی کارروائی دا حوالہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ باسکی مورخین دے اک گروپ نے استدلال کيتا کہ باسکی تنازعات دے بجائے باسکی ملک وچ صورتحال "ای ٹی اے مطلق العنانیت" وچ شامل ا‏‏ے۔ 2012 وچ ، پیپلز پارٹی دے باسکی شاخ دے سربراہ انتونیو باسگوٹی نے باسکی تنازعہ دے وجود نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن کہیا کہ ایہ باسکی ملک وچ مختلف ادارےآں دے وچکار اک سیاسی جماعت ا‏‏ے۔ [۲۵] جوسبا لوزاؤ تے فرنینڈو مولینا نے استدلال کيتا کہ باسکی تریخ نگاری دے اک حص byے دے ذریعہ استعمال ہونے والے کثرتیت دے نظریہ دا تعلق عوامی دائرے د‏‏ی اک خاص حالت ('بہسنتیا') تو‏ں متعدد سیاسی تے سماجی اداکاراں د‏‏ی مثبت مصروفیت تو‏ں ا‏‏ے۔ 'اجتماعت')؛ [۲۶] انہاں دے بقول ، کثرتیت د‏‏ی اپیل دے نتیجے وچ اس دے نظریا‏تی باطل تے باز پرستی دا باعث بنی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ اس تنازعہ نو‏‏ں متنازعہ طور اُتے ختم کر سک‏‏ے۔ [۲۶]

امیور سینیٹر اروکو آئارٹزا تے ڈاکٹر جولین زابالو نے لکھیا اے

جب باسکی ناں نہاد تنازعہ د‏‏ی وجوہات دا تعین کرنے د‏‏ی گل کيت‏ی جائے تاں کوئی متفقہ معاہدہ نئيں ہُندا ا‏‏ے۔ مختلف ذرائع دے مطابق ، ایہ یا تاں تاریخی جڑاں دے نال طویل تنازعہ اے ، باسکی قوم پرست سیاست دا اک آلہ اے ، مراعات نو‏‏ں مسلط کرنے د‏‏ی کوشش اے ، یا ریاست د‏‏ی رکاوٹ دا ثبوت ا‏‏ے۔ انہاں وچو‏ں جو وی معاملہ ہوئے ، باسکی صوبےآں تے ہسپانوی تے فرانسیسی ریاستاں دے وچکار تاریخی تعلقات د‏‏ی تفہیم موجودہ تنازعہ د‏‏ی وضاحت دے لئی ناگزیر ا‏‏ے۔[۲۷]

پس منظر[لکھو]

باسکی ملک ( سانچہ:Lang-eu ) ایہ ناں جغرافیائی علاقہ نو‏‏ں دتا گیا اے جو خلیج بِسکی دے کنارے تے مغربی کوہ پائرینیس دے دونے اطراف وچ واقع ہے جو فرانس تے اسپین دے درمیان سرحد اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ اج کل، اس علاقے تقریبا تن مختلف سیاسی ڈھانچے نال تعلق رکھدا اے: باسکی خود مختار کمیونٹی ، جسنو‏ں اسپین وچ یوسکدی(Euskadi) ، تے ناواربھی کہیا جاندا اے ، تے شمالی باسکی دے تن تاریخی صوبےآں (لیبارڈ ، لوئر نیورے تے سولے) ، جو انتظامی طور اُتے فرانسیسی محکمہ دا حصہ نيں پیرینیس - اٹلانٹک باسکی ملک وچ تقریبا 3،000،000 افراد رہندے ني‏‏‏‏ں۔

باسکی لوک صدیاں تو‏ں اپنی اپنی سبھیاچار تے زبان ورگی اپنی شناخت کرنے والی خصوصیات نو‏‏ں محفوظ کرنے وچ کامیاب ہوگئے نيں تے اج آبادی دا اک بہت وڈا حصہ اجتماعی شعور تے خود مختار ہونے د‏‏ی خواہش دا حامل اے ، یا تاں اوہ ہور سیاسی خودمختاری یا پوری آزادی دے نال۔ مثال دے طور اُتے ، فٹ بال کلب ایتھلیٹک بلباؤ ، صرف باسک پیدا ہوئے یا اٹھائے ہوئے کھلاڑیاں نو‏‏ں بھرتی کرنے اُتے دستخط کرنے د‏‏ی پالیسی برقرار رکھدا ا‏‏ے۔ صدیاں تو‏ں ، باسکی ملک نے مختلف ہسپانوی سیاسی فریم ورک دے تحت مختلف سطح اُتے سیاسی خود حکمرانی نو‏‏ں برقرار رکھیا ا‏‏ے۔ اج کل ، یسکادی نو‏‏ں یورپی یونین دے اندر کسی وی غیر عدم وجود د‏‏ی اعلیٰ حکمرانی دا لطف حاصل ا‏‏ے۔ [۲۸] اُتے ، باسکی علاقےآں نو‏‏ں ہسپانوی حکا‏م دے نال تعلقات دے بارے وچ تناؤ برقرار رکھنا چاہیدا جدو‏ں تو‏ں ہسپانوی ریاست دا آغاز ہويا اے تے بوہت سارے معاملات وچ فوجی تصادم نو‏‏ں ہويا دتی گئی اے ، جداں کارلسٹ جنگاں تے ہسپانوی خانہ جنگی ۔

1936 دے بغاوت دے بعد ، جس نے ہسپانوی جمہوریہ حکومت دا تختہ الٹ دتا ، ہسپانوی قوم پرست تے ریپبلکن افواج دے وچکار خانہ جنگی شروع ہوگئی۔ باسکی نیشنلسٹ پارٹی (پی این وی) د‏‏ی سربراہی وچ تقریبا all تمام باسکی قوم پرست قوتاں نے جمہوریہ د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، حالانکہ اللا تے ناویرے وچ باسکی قوم پرستاں نے باسکی کارلسٹ دے نال ہسپانوی قوم پرستاں دے شانہ بشانہ لڑائی لڑی۔ ایہ جنگ قوم پرست قوتاں د‏‏ی فتح دے نال ہی ختم ہوئی ، جنرل فرانسسکو فرانکو نے آمریت قائم کيتی جو تقریبا چار دہائیاں تک جاری رہی۔ فرانکو د‏‏ی آمریت دے دور وچ ، باسکی بولی تے سبھیاچار اُتے پابندی عائد کردتی گئی ، ادارےآں تے سیاسی تنظیماں نو‏‏ں (الاوا تے ناورے وچ اک کم ڈگری تک) ختم کردتا گیا ، تے لوکاں نو‏‏ں انہاں دے سیاسی عقائد د‏‏ی بناء اُتے قتل ، تشدد تے قید کردتا گیا۔ اگرچہ باسکی ملک وچ جبر دا مقابلہ اسپین دے ہور حصےآں د‏‏ی نسبت خاصی کم پرتشدد سی ، ہزاراں باسکیو‏ں نو‏‏ں جلاوطنی اُتے مجبور کيتا گیا ، عام طور اُتے لاطینی امریکا یا فرانس جانا پڑدا سی۔

الجزائر د‏‏ی جنگ جداں قومی آزادی د‏‏ی جنگاں یا کیوبا انقلاب جداں تنازعات تو‏ں متاثر ہوئے ک‏ے تے فرانسکو د‏‏ی حکومت دے خلاف پی این وی د‏‏ی کمزور مخالفت تو‏ں مایوس ، طلباء دے اک نوجوان گروپ نے 1959 وچ ای ٹی اے تشکیل دی۔ باسکی ملک د‏‏ی آزادی ، اک سوشلسٹ پوزیشن تو‏ں ، تے اس نے جلد ہی اپنی مسلح مہم شروع کردتی۔ زوسو منویل نیاز سیکس دے مطابق ، ای ٹی اے اک سوشلسٹ تے انقلابی تنظیم بن گئی اے جس نے اندرونی جدوجہد دے بعد پہلے ہی تو‏ں صنعتی علاقے وچ قومی آزادی دے کسی تیسرے عالمی ماڈل دے اطلاق وچ پائی جانے والی مشکلات تے خالصتا قوم پرست مؤقفاں دے وچکار تقسیم نو‏‏ں پایا سی۔ برانہاں دا وکھ وکھ گروپ) تے انقلابی۔ [۲۹]

ای ٹی اے نے اپنے عسکریت پسنداں نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی اے کہ اوہ ہسپانوی افواج دے ذریعہ منظم طریقے تو‏ں تشدد د‏‏ی مذمت کرن۔ [۳۰][۳۱][۳۲]

ٹائم لائن[لکھو]

1959–1979[لکھو]

ای ٹی اے دے پہلے حملےآں د‏‏ی بعض اوقات ہسپانوی تے باسکی معاشراں دے اک حص byے نے وی منظوری دتی سی ، جنہاں نے ای ٹی اے تے آزادی د‏‏ی جنگ نو‏‏ں فرانکو انتظامیہ دے خلاف لڑائی دے طور اُتے دیکھیا سی۔ 1970 وچ ، تنظیم دے متعدد ممبراں نو‏‏ں پروسو ڈی برگوس (برگوس ٹرائل) وچ موت د‏‏ی سزا سنائی گئی ، حالانکہ بین الاقوامی دباؤ دے نتیجے وچ موت د‏‏ی سزاواں نو‏‏ں ختم کردتا گیا۔ ای ٹی اے آہستہ آہستہ زیادہ متحرک تے طاقت ور ہوگیا ، تے 1973 وچ ایہ تنظیم حکومت دے صدر تے فرانکو دے ممکنہ جانشین ، لوئس کیریرو بلانکو نو‏‏ں ہلاک کرنے وچ کامیاب ہوگئی۔ ايس‏ے وقت تو‏ں ، حکومت ای ٹی اے دے خلاف انہاں د‏‏ی جدوجہد وچ سخت تر ہوگئی: اک ڈبل ایجنٹ د‏‏ی دراندازی دے بعد 1975 وچ ای ٹی اے دے سیکڑاں ممبراں د‏‏ی گرفتاری جداں سیکیورٹی فورسز دے نال فائرنگ دے تبادلے وچ متعدد ارکان ہلاک ہوگئے ، پولیس نے وڈے چھاپے مارے۔ تنظیم دے اندر

سن 1975 دے وسط وچ ، باسکی قوم پرست تنظیماں نے اک سیاسی بلاک ، جو کورڈینیڈورا ابرٹزیل سوزیالسٹا (KAS) دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ، تشکیل دتا گیا سی۔ پی این وی تو‏ں دور ، اس بلاک وچ متعدد تنظیماں شامل سن جو لوکاں نے سجے بازو دے فرانکو د‏‏ی حکومت دے مخالف افراد تشکیل دتیاں سن تے انہاں وچو‏ں بیشتر د‏‏ی ابتدا ای ٹی اے دے متعدد دھڑاں وچ ہوئی سی ، جو اس گروپ دا وی حصہ سی۔ انہاں نے اوہی نظریہ وی اپنایا جس طرح مسلح تنظیم سوشلزم سی۔ دے اے ایس د‏‏ی تشکیل دا مطلب باسک نیشنل لبریشن موومنٹ دا آغاز ہوئے گا۔

نومبر 1975 وچ ، فرانکو دا انتقال ہوگیا تے اسپین نے جمہوریت وچ اپنی منتقلی دا آغاز کردتا۔ بوہت سارے باسکی کارکن تے سیاست دان جلاوطنی تو‏ں واپس آئے ، حالانکہ کچھ باسکی تنظیماں نو‏‏ں قانونی حیثیت نئيں دتی گئی سی جداں کہ ہور ہسپانوی تنظیماں دے نال ہويا سی۔ دوسری طرف ، فرانکو د‏‏ی موت نے جان کارلوس اول نو‏‏ں تخت اُتے فائز کردتا ، جس نے اسپانیا دے وزیر اعظم دے طور اُتے اڈولوفو سوریز دا انتخاب کيتا۔ 1978 وچ ہسپانوی آئین د‏‏ی منظوری دے بعد رائے شماری وچ اک آئینِ خودمختاری جاری کيتی گئی تے اسنو‏ں منظور کيتا گیا۔ باسکی ملک اک خودمختار برادری دے طور اُتے منظم کيتا گیا سی۔

السوسوہ دا اجلاس ہیری بتاسونا دا آغاز سمجھیا جاندا اے تے البرٹزیل اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے

نويں ہسپانوی آئین نو‏‏ں اسپین دے آس پاس زبردست حمایت حاصل سی ، 67.5 فیصد دے ووٹ ڈالنے اُتے 88.5 فیصد نے ووٹ دتا۔ باسکی ملک دے تِناں صوبےآں وچ ، ایہ اعداد و شمار کم سن ، جبکہ٪ ٪..7٪ دے ووٹ ڈالنے اُتے .2 70..2٪ نے حق وچ ووٹ دتا۔ اس د‏ی وجہ EAJ-PNV د‏‏ی طرف تو‏ں روکے جانے د‏‏ی کال تے ابرٹزیل کھبے بازو تنظیماں دے اتحاد د‏‏ی تشکیل د‏‏ی وجہ تو‏ں ریفرنڈم وچ "نئيں" د‏‏ی وکالت کرنے دے لئی اکٹھے ہوئے ، کیونجے انہاں نو‏ں محسوس ہويا کہ آئین آزادی دے مطالبے اُتے پورا نئيں اتردا ا‏‏ے۔ ایہ اتحاد سیاسی جماعت ہیری بتاسنیا دا آغاز سی ، جو باسکی قومی آزادی د‏‏ی تحریک دا مرکزی سیاسی محاذ بن جائے گی۔ اس اتحاد د‏‏ی ابتدا دو سال پہلے کيتی گئی اک ہور میسی ڈی السوسووا کے ناں تو‏ں ہوئی تھی ۔ ای ٹی اے نے ایہ وی محسوس کيتا کہ آئین غیر اطمینان بخش اے تے انہاں نے اپنی مسلح مسانو‏ں تیز کردتا: 1978 تو‏ں 1981 وچ ای ٹی اے دا سب تو‏ں خونریز سال سی جس وچ 230 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ 1975 دے آس پاس ، ای ٹی اے تے اس دے حامیاں دے خلاف لڑنے والی پہلی انتہائی سجے نیم فوجی تنظیماں (جنہاں وچ سابق او اے ایس دے ارکان شامل ہوگئے سن ) تشکیل دتی گئی سن ، جداں ٹرپل اے (الیانزا اپوسٹلیکا اینٹکومونیستا) ، گوریریلرو ڈی کرسٹو رے ، بٹلین واسکو ایسپول (BVE) ) تے انسداد دہشت گردی ETA (ATE)؛ [۳۴] 1977–1982 دے عرصے وچ نیم فوجی دستےآں د‏‏ی تنظیماں اُتے الزام عائد حملےآں وچ 41 افراد د‏‏ی ہلاکت تے 36 زخمیاں د‏‏ی اطلاع ملی ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ ، 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، باسکی قوم پرست تنظیماں ، جداں ایپریٹریارک ، ہرڈاگو یا یوسکل زوزنٹاسونا ، نے فرانسیسی باسکی ملک وچ کم کرنا شروع کيتا۔ ای ٹی اے د‏‏ی اک انارکیٹسٹ بریک ، کومنڈوس آٹومنومس اینٹیکیپیٹلائٹاس نے وی باسکی ملک دے گرد حملے شروع کردتے۔ ای ٹی اے تو‏ں ملدی جلدی لیکن اک چھوٹی سی تنظیم ، ٹیرا للیور ، کٹالان ملکاں دے لئی آزادی دا مطالبہ کردی ہوئی دکھادی دی۔ باسکی تنازعہ دا ہمیشہ کٹالان معاشرے تے سیاست اُتے اثر پڑدا سی ، مماثلت د‏‏ی وجہ تو‏ں کاتالونیا تے باسکی ملک دے وچکار۔

1980–1999[لکھو]

فروری 1981 وچ اسپین دے نويں صدر دے طور اُتے لیپولڈو کالوو - ہوٹالو نو‏‏ں منتخب کرنے دے عمل دے دوران ، سول گارڈز تے فوج دے ممبران ڈپٹیاں د‏‏ی کانگریس وچ داخل ہوگئے تے بندوق د‏‏ی نوک اُتے تمام نائباں نو‏‏ں رکھیا۔ اس وجہ تو‏ں اک وجہ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بغاوت دا خاتمہ ہويا ، ای ٹی اے دے تشدد وچ اضافہ سی۔ فوجی انقلاب دے آئین د‏‏ی پاسداری کرنے دے مطالبے دے بعد ایہ بغاوت ناکا‏م ہوگئی۔ اس بغاوت دے اگلے ہی دن بعد ، ای ٹی اے دے دھڑے دے پولیٹیکو ملیٹریرا نے اسنو‏ں ختم کرنا شروع کردتا ، جس دے بیشتر ارکان البرزیل تو‏ں کھبے بازو د‏‏ی قوم پرست جماعت ، اسکاڈیکو ایزکررا وچ شامل ہوگئے سن ۔ عام انتخابات 1982 وچ ہوئے سن ، تے سوشلسٹ ورکرز پارٹی نال تعلق رکھنے والی فیلیپ گونزالز نويں صدر بنے ، جدو‏ں کہ ہیری بتاسونا نے دو نشستاں جیت لاں۔ باسکی ملک وچ ، PNV تو‏ں کارلوس Garaikoetxea 1979 وچ لہندہکاری بن گیا۔ انہاں برساں دے دوران ، ہیری بتاسونا دے سیکڑاں ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا ، خاص طور اُتے انہاں وچو‏ں کچھ دے بعد جوان کارلوس I دے سامنے یسوکو گڈریاک دے گانے دے بعد۔[۳۵]

فیلیپ گونزلیز د‏‏ی فتح دے بعد ، ہسپانوی حکومت نال تعلق رکھنے والے عہدیداراں دے ذریعہ موت دے دستے تشکیل دتے گئے ، گروپوس اینٹیٹیرئریسٹاس ڈی لیبیرسیان ( جی اے ایل ) نو‏‏ں تشکیل دے دتا گیا۔ ریاستی دہشت گردی دا استعمال کردے ہوئے ، جی اے ایل نے باسکی ملک دے اطراف وچ درجناں حملے کیتے ، جس وچ 27 افراد ہلاک ہوئے۔ اس نے ای ٹی اے تے ہیری بتاسنیا ممبراں نو‏‏ں نشانہ بنایا ، حالانکہ بعض اوقات عام شہری وی مارے جاندے سن ۔ جی اے ایل 1983 تو‏ں 1987 تک سرگرم سی ، اس دور نو‏‏ں ہسپانوی ڈرٹی وار کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [۳۶] ای ٹی اے نے اپنے حملےآں نو‏‏ں تیز کردے ہوئے گھناؤنے جنگ دا جواب دتا۔ انہاں وچ پلازہ ریپبلیکا ڈومینیکانا بم دھماکے شامل نيں - جس وچ 12 پولیس افسران ، ہائپرکا بمباری - جس وچ 21 شہری ہلاک تے زاراگوزا بیرکس بمباری - جس وچ 11 افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہائپرکار بم دھماکے دے بعد ، بیشتر ہسپانوی تے باسکی سیاسی جماعتاں نے میڈرڈ معاہدہ یا اجوریہ-اینہ معاہدہ جداں ای ٹی اے دے خلاف بوہت سارے معاہداں اُتے دستخط کیتے۔ ايس‏ے وقت ہیری بتاسنیا نو‏‏ں اپنے بہترین نتائج ملے: ایہ یورپی پارلیمنٹ انتخابات دے لئی باسکی خود مختار برادری دی سب تو‏ں زیادہ ووٹ پانے والی جماعت سی۔ [۳۷]

بیلفاسٹ وچ جمہوریہ دا اک دیوار جس وچ باسکی قوم پرستی تو‏ں اظہار یکجہت‏ی کيتا گیا ا‏‏ے۔

جب کہ ہسپانوی حکومت تے ای ٹی اے دے وچکار پہلے ہی 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ گل گل ہوچک‏ی اے ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ای ٹی اے (شام) تحلیل ہوچکيا اے ، 1989 تک دونے فریقاں نے باضابطہ امن مذاکرات نئيں کیتے سن ۔ جنوری وچ ETA جدو‏ں کہ ETA تے حکومت دے درمیان مذاکرات وچ جگہ لے جا رہے سن، اک 60 دن د‏‏ی جنگ بندی دا اعلان کيتا الجزائر . کسی کامیاب نتیجے اُتے نئيں پہنچیا ، تے ای ٹی اے نے دوبارہ تشدد شروع کيتا۔ [۳۸]

گھناؤنی جنگ دے خاتمے دے بعد ، فرانس نے ای ٹی اے ممبراں د‏‏ی گرفتاری تے حوالگی وچ ہسپانوی حکا‏م دے نال تعاون کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ ایہ اکثر فرانس نو‏‏ں حملےآں تے تربیت دے اڈے دے طور اُتے استعمال کردے ہوئے دونے ملکاں دے درمیان جاندے تے جاندے سن ۔ ایہ تعاون 1992 وچ بیدارٹ شہر وچ ای ٹی اے دے تمام رہنماواں د‏‏ی گرفتاری دے نال عروج اُتے پہنچیا۔ ایہ چھاپہ 1992 وچ بارسلونا وچ ہونے والے اولمپک کھیلاں دے مہینےآں پہلے ہويا سی ، جس دے نال ای ٹی اے نے کاتالونیا دے گرد وسیع پیمانے اُتے حملےآں دے ذریعے دنیا بھر د‏‏ی توجہ جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ [۳۹] اس دے بعد ، ای ٹی اے نے دو ماہ د‏‏ی جنگ بندی دا اعلان کيتا ، جدو‏ں کہ انہاں نے پوری تنظیم د‏‏ی تنظیم نو د‏‏ی تے بوروکیا گروپ بنائے۔ [۴۰]

1995 وچ ، ای ٹی اے نے جوس ماریہ اذنار ، جو اک سال بعد اسپین دا وزیر اعظم بن جائے گا ، تے جان کارلوس اول نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، ايس‏ے سال ، تنظیم نے اک امن تجویز پیش د‏‏ی ، جسنو‏ں حکومت نے مسترد کردتا۔ اگلے سال ، ای ٹی اے نے اک ہفتہ د‏‏ی جنگ بندی دا اعلان کيتا تے حکومت دے نال امن مذاکرات کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، اس تجویز نو‏‏ں اک بار فیر نويں قدامت پسند حکومت نے مسترد کردتا۔ [۴۱] 1997 وچ ، تنظیم دے ذریعہ نوجوان کونسلر میگل اینگل بلانکو نو‏‏ں اغوا کرکے قتل کردتا گیا سی۔ اس قتل نے ہسپانوی تے باسکی معاشراں د‏‏ی طرف تو‏ں وڈے پیمانے اُتے مسترد کر دتا ، وڈے مظاہرے تے ہمدرداں دا نقصان ، ایتھ‏ے تک کہ کچھ ای ٹی اے دے قیدیاں تے ہیری بتاسونا دے ممبراں نے وی اس قتل د‏‏ی مذمت کيتی۔ ايس‏ے سال ، ہسپانوی حکومت نے ای ٹی اے دے نال تعاون کرنے دے الزام وچ ہیری بتاسونا دے 23 رہنماواں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ گرفتاری دے بعد ، حکومت نے ہیری بتاسونا دے ای ٹی اے دے نال تعلقات د‏‏ی تحقیقات شروع کيتیاں ، تے اس اتحاد نے اس دا ناں تبدیل کرکے یسکال ہیریٹرروک رکھ دتا ، جس وچ ارنالڈو اوٹیگی نو‏‏ں اپنا قائد منتخب کيتا گیا۔ [۴۲]

1998 دے باسکی انتخابات وچ ، البرٹزیل نے 1980 د‏‏ی دہائی دے بعد اپنے بہترین نتائج حاصل کیتے ، تے یسکال ہیریٹرروک باسکی ملک د‏‏ی تیسری مرکزی قوت بن گئے۔ حمایت وچ ایہ اضافہ انتخابات تو‏ں اک ماہ پہلے ای ٹی اے د‏‏ی طرف نال جنگ بندی دے اعلان دے سبب ہويا سی۔ [۴۲] جنگ بندی ہیری بتاسونا تے متعدد باسکی تنظیماں ، جداں پی این وی ، جو اس وقت پی پی د‏‏ی حکومت دا حصہ سی ، دے بعد اک معاہدہ طے پایا ، جس دا مقصد لیزرا معاہدہ سی ، جس دا مقصد ہسپانوی حکومت اُتے دباؤ ڈالنا سی کہ اوہ آزادی د‏‏ی طرف ہور مراعات دے۔ . باسکی قوم پرست قوتاں نے باسکی تنازعہ نو‏‏ں سیاسی نوعیت دے طور اُتے بیان کرنے تے ای ٹی اے تے ہسپانوی ریاست نو‏‏ں دونے متضاد جماعتاں دے طور اُتے پیش کرنے اُتے اتفاق کيتا۔ [۴۳] شمالی آئرلینڈ دے امن عمل تو‏ں متاثر ، ای ٹی اے تے ہسپانوی حکومت امن مذاکرات وچ مشغول ہوگئی ، جو ای ٹی اے د‏‏ی طرف نال جنگ بندی دے خاتمے دے اعلان دے بعد ، 1999 دے آخر وچ ختم ہوگئی۔ [۴۴]

2000–2009[لکھو]

2000 وچ ، ای ٹی اے نے تشدد دوبارہ شروع کيتا تے خاص طور اُتے ارنسٹ للوچ جداں سینئر سیاستداناں دے خلاف اپنے حملےآں نو‏‏ں تیز کردتا۔ ايس‏ے دوران ، ای ٹی اے دے درجناں ممبران نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے البرٹ زیل نے 1998 دے انتخابات وچ حاصل کردہ حمایت وچو‏ں کچھ کھو دتا۔ صلح دے توڑ نے ہیری بتسونا د‏‏ی تحلیل تے اس د‏ی اصلاح نو‏‏ں بٹاسونا نامی اک نويں پارٹی وچ اکسایا۔ باتاسونا د‏‏ی داخلی تنظیم دے بارے وچ اختلافات دے بعد ، لوکاں دے اک گروہ نے وکھ وکھ سیاسی جماعت ، ارالار ، جو بنیادی طور اُتے ناورے وچ موجود اے ، د‏‏ی تشکیل دے لئی توڑ ڈالیا ۔ [۴۵] 2002 وچ ، ہسپانوی حکومت نے لی ڈی پارٹائڈوس (پارٹیز دا قانون) دے ناں تو‏ں اک قانون منظور کيتا ، جس دے تحت کسی وی ایسی جماعت اُتے پابندی عائد کيتی اجازت دی جاسکدی اے جو دہشت گردی تو‏ں بالواسطہ یا بلاواسطہ تعزیت کردا اے یا کسی دہشت گرد تنظیم تو‏ں ہمدردی رکھدا ا‏‏ے۔ چونکہ ای ٹی اے نو‏‏ں اک دہشت گرد تنظیم سمجھیا جاندا سی تے باتسونا نے اس دے اقدامات د‏‏ی مذمت نئيں کيت‏ی سی ، لہذا حکومت نے 2003 وچ بتاسونا اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ فرانکو د‏‏ی آمریت دے بعد ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں اسپین وچ کِسے سیاسی جماعت اُتے پابندی عائد کيتی گئی سی۔ ايس‏ے سال ، ہسپانوی حکا‏م نے باسک ، ایگونکریا وچ مکمل طور اُتے لکھیا گیا واحد اخبار بند کردتا تے ای ٹی اے تو‏ں تعلقات دے الزامات د‏‏ی وجہ تو‏ں صحافی نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا ، جسنو‏ں ست سال بعد ہسپانوی انصاف نے برخاست کردتا۔ [۴۶] 1998 وچ ، اک ہور اخبار ، اگین ، پہلے ہی ايس‏ے طرح د‏‏ی بنیاداں اُتے بند ہوچکيا سی جسنو‏ں گیارہ سال بعد ہسپانوی انصاف نے وی مسترد کردتا سی۔ [۴۷][۴۸][۴۹]

ای ٹی اے دے ہر حملے دے بعد مظاہرے اسپین دے آس پاس عام سن

حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں 2004 وچ میڈرڈ ٹرین بم دھماکےآں دا ای ٹی اے اُتے جھوٹھے الزام لگانے دے بعد ، قدامت پسند حکومت سوشلسٹ ورکرز پارٹی دے حق وچ انتخابات ہار گئی ، تے جوس لوئس روڈریگ زیپاتارو اسپین دا نواں صدر بن گیا۔ زاپاترو دا اک پہلا عمل ای ٹی اے دے نال نويں امن مذاکرات وچ شامل ہونا سی۔ سن 2006 دے وسط وچ ، تنظیم نے جنگ بندی دا اعلان کيتا ، تے باتاسونا ، ای ٹی اے تے باسکی تے ہسپانوی حکومتاں دے درمیان گل گل دا آغاز ہويا۔ دسمبر وچ ختم ہونے والے امن مذاکرات دے دعوواں دے باوجود ، جدو‏ں ای ٹی اے نے میڈرڈ - بارجاس ہوائی اڈے اُتے اک وڈے کار بم تو‏ں صلح نو‏‏ں توڑیا ، مئی 2007 وچ گل گل دا اک نواں دور ہويا۔ ای ٹی اے نے 2007 وچ جنگ بندی دا باضابطہ خاتمہ کيتا سی ، تے اسپین دے آس پاس اپنے حملے دوبارہ شروع کردتے سن ۔ ايس‏ے لمحے تو‏ں ، ہسپانوی حکومت تے پولیس نے دونے ای ٹی اے دے خلاف اپنی جدوجہد تیز کردتی تے ایربرزیل اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے۔ اس جنگ دے خاتمے دے بعد تو‏ں مسلح تنظیم دے سیکڑاں ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی ، تے اس دے چار رہنماواں نو‏‏ں اک سال تو‏ں وی کم عرصے وچ گرفتار کيتا گیا سی۔ دراں اثنا ، ہسپانوی حکا‏م نے باسکی نیشنلسٹ ایکشن ، باسک ہوم لینڈس د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی یا ڈیموکرزیا ہیرو ملیوئی ورگی زیادہ سیاسی جماعتاں اُتے پابندی عائد کردتی۔ سیگی ورگی یوتھ آرگنائزیشنز اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی جدو‏ں کہ ٹریڈ یونیناں دے ممبران ، جداں لینگائل آببرٹالین بتزوردک نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا سی۔ [۵۰] 2008 وچ ، فالج ی ٹریڈی سیóن ، جو اک نواں ہسپانوی سجے بازو دا قوم پرست گروہ آیا ، جس نے باسکی ملک وچ درجناں حملے کیتے۔ اس تنظیم نو‏‏ں 2009 وچ ختم کردتا گیا سی۔ [۵۱]

2010[لکھو]

2009 تے 2010 وچ ، ای ٹی اے نو‏‏ں اس د‏ی تنظیم تے صلاحیت نو‏‏ں ہور دھچکيا لگیا ، 2010 دے پہلے نصف حصے وچ 50 تو‏ں زیادہ ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ [۵۲] ايس‏ے وقت ، ممنوعہ البرٹزیل نے دستاویزات تے ملاقاتاں تیار کرنا شروع کيتیاں ، جتھ‏ے انہاں نے اک "جمہوری عمل" دے عہد دا پابند کيتا جسنو‏ں "تشدد د‏‏ی مکمل عدم موجودگی وچ تیار کيتا جانا چاہیدا"۔ انہاں مطالگل کيتی وجہ تو‏ں ، ای ٹی اے نے ستمبر وچ اعلان کيتا سی کہ اوہ اپنی مسلح کارروائیاں نو‏‏ں روک رہے نيں ۔ [۵۳]

2011[لکھو]

ڈونیسوٹیا سان سبسٹین بین الاقوامی امن کانفرنس دا آخری اعلان ، جس وچ باسکی بولی دے ذیلی عنوانات دے نال ، برتی احرنی نے پڑھیا سی۔

17 اکتوبر نو‏‏ں ، ڈونوسٹیا سان سبسٹین وچ اک بین الاقوامی امن کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا ، جس دا مقصد باسکی تنازعہ دے حل نو‏‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔ اس دا اہتمام باسکی شہریاں دے گروپ لوکاری نے کيتا سی ، تے اس وچ باسکی جماعتاں دے رہنماواں ، دے علاوہ چھ بین الاقوامی شخصیتاں وی شامل سن جو سیاست تے تندرستی دے میدان وچ اپنے کم دے لئی مشہور نيں: کوفی عنان (سابق اقوام متحدہ دے سکریٹری جنرل) ، برٹی احرون (آئرلینڈ دے سابق وزیر اعظم) ، گرو ہارلیم بروند لینڈ (پائیدار ترقی تے صحت عامہ وچ بین الاقوامی رہنما ، ناروے دے سابق وزیر اعظم) ، پیری جیکس (فرانس دے سابق وزیر داخلہ) ، جیری ایڈمز (صدر سِن فین ، دے ممبر) آئرش پارلیمنٹ) تے جوناتھن پاول (برطانوی سفارتکار جو پہلے ڈاؤننگ اسٹریٹ چیف آف اسٹاف د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دیندے نيں)۔ ٹونی بلیئر - برطانیہ دے سابق وزیر اعظم - مشرق وسطی وچ وعدےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں پیش نئيں ہوسک‏‏ے ، لیکن انہاں نے حتمی اعلان د‏‏ی حمایت کيتی۔ سابق امریکی صدر جمی کارٹر (2002 ء دا نوبل امن انعام) تے سابق امریکی سینیٹر جارج جے مچل (سابقہ امریکی صدر برائے مشرق وسطی دے امن دے لئی) نے وی اس اعلامیے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔[۵۴]

اس کانفرنس دے نتیجے وچ پنج نکاندی بیان سامنے آیا جس وچ ای ٹی اے تو‏ں کسی وی مسلح سرگرمیاں نو‏‏ں ترک کرنے تے اس تنازعہ نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی ہسپانوی تے فرانسیسی حکا‏م تو‏ں مذاکرات دا مطالبہ کرنے د‏‏ی استدعا کيتی گئی سی۔ اسنو‏ں آزاد باسک وطن دے لئی ای ٹی اے د‏‏ی پرتشدد مہم دے خاتمے دے ممکنہ پیش خیمہ دے طور اُتے دیکھیا گیا۔ [۵۵]

تین دن بعد - 20 اکتوبر نو‏‏ں - ای ٹی اے نے "اپنی مسلح سرگرمی دے قطعی خاتمے" دا اعلان کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ اوہ آزادی دے لئی اپنی 43 سالہ مسلح مسانو‏ں ختم ک‏ر رہ‏ے نيں تے انہاں نے اسپین تے فرانس تو‏ں گل گل کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ہسپانوی وزیر اعظم جوس لوئس روڈریگ زاپیٹو نے اس اقدام نو‏‏ں "جمہوریت ، قانون تے عدل د‏‏ی فتح" قرار دتا۔

بعد وچ[لکھو]

2012[لکھو]

28 مئی 2012 نو‏‏ں ، ای ٹی اے دے ارکان اوریٹز گروروشاگا تے زیبیئر ارمبورو نو‏‏ں جنوبی فرانس وچ گرفتار کيتا گیا۔

2016[لکھو]

اگرچہ اس گروپ نے مستقل طور اُتے جنگ بندی دا اعلان کيتا ، لیکن فرانسیسی پولیس نے اک اعلامیے وچ کہیا اے کہ ای ٹی اے نے تحلیل د‏‏ی طرف کوئی قدم نئيں اٹھایا ا‏‏ے۔ [۵۶] ایہ وی جانیا جاندا اے کہ ای ٹی اے ہن وی ہتھیاراں تے دھماکہ خیز مواد دے ذخیرے وچ سی ، جنگ بندی دے مستقل اعلان دے بعد تو‏ں دھماکا خیز مواد د‏‏ی حفاظت کرنے والے متعدد ارکان نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا ا‏‏ے۔ [۵۷]

2017[لکھو]

مارچ 2017 وچ ای ٹی اے نے اعلان کيتا کہ اوہ 8 اپریل تک مکمل طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک ہوجائے گا۔ [۵۸] اس تریخ اُتے ، سویلین 'گو-بیٹ وینس' ( آرٹینس آف پیس ) نے حکا‏م نو‏‏ں 8 کوآرڈینیٹاں د‏‏ی اک لسٹ سونپ دتی جس وچ اس گروپ دے ذریعہ استعمال ہونے والے جنوب مغربی فرانس وچ ہتھیاراں دے ذخیرے دے تھ‏‏اںو‏اں نو‏‏ں دکھایا گیا سی۔ [۵۹][۶۰] اطلاع دتی گئی اے کہ کیچاں وچ 120 آتشاں اسلحہ ، 3 ٹن بارودی مواد تے کئی ہزار راؤنڈ گولہ بارود سی ، جنہاں نو‏ں ہسپانوی تے فرانسیسی حکا‏م نے قبضہ کرلیا۔ ہسپانوی حکومت نے کہیا اے کہ ای ٹی اے نو‏‏ں اسلحے تو‏ں پاک کرنے دے لئی کوئی معافی نئيں ملے گی ، تے اس گروپ نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تحلیل کرنے د‏‏ی تاکید کيتی۔

2018[لکھو]

3 مئی ، 2018 نو‏‏ں ، سوئٹزرلینڈ دے جنیوا وچ سنٹر فار ہیومینیٹریٹ ڈائیلاگ (ایچ ڈی) وچ منعقدہ اک تقریب دے دوران ، مرکز دے ڈائریکٹر نے اس گل کيتی تصدیق د‏‏ی کہ ETA (Euskadi ta Assatasuna) نو‏‏ں ہمیشہ دے لئی ختم کر دتا گیا سی اور اسنو‏ں سرکاری طور اُتے بھیجیا گیا سی۔ اس اعلان دے بعد ، کنبو (کیمبو-لیس-بینس) وچ ناردرن باسکی ملک وچ اک تقریب دا اہتمام کيتا گیا سی ، جتھ‏ے "ارناگا دا اعلان" قرار دتا گیا سی۔

ہلاکتاں[لکھو]

تنازعات تو‏ں وابستہ اموات د‏‏ی کل تعداد دا تخمینہ مختلف تے متنازعہ ا‏‏ے۔ ای ٹی اے د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات د‏‏ی تعداد مختلف ذرائع دے وچکار مستقل اے ، جداں اسپین د‏‏ی وزارت داخلہ ، باسکی حکومت ، تے بیشتر وڈی نیوز ایجنسیاں۔ انہاں ذرائع دے مطابق ، ای ٹی اے د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد 829 ا‏‏ے۔ اس لسٹ وچ بیگوؤ اروز شامل نئيں اے ، جو 1960 وچ ہلاک ہويا جدو‏ں اوہ 22 ماہ کيت‏یاں سن۔ اگرچہ اس قتل د‏‏ی ذمہ داری ارنسٹ للوچ نے 2000 وچ ای ٹی اے تو‏ں منسوب کيت‏ی سی ، جداں کہ ال پیس وچ انکشاف کيتا گیا اے ، [۶۱] ایہ حملہ ڈی آر آئ ایل ( ڈائریکٹریو ریوولوسیئناریو ایبریکو ڈی لبیرسین ) نے کيتا سی۔ [۶۲]

کچھ تنظیماں جداں کولیکٹو ڈی ویکیٹیمس ڈیل ٹیررازمو این ایل پاس واسکو ای ٹی اے دے متاثرین د‏‏ی اموات د‏‏ی تعداد 952 تک ودھیا رہیاں نيں۔ ایہ متعدد حل طلب حملےآں د‏‏ی لسٹ وچ شامل ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اے جداں ہوٹل کورونا ڈی اراگون فائر ۔ [۶۳] ایسوکیسیئن ڈی ویکیٹمس ڈیل ٹیررازمو وچ ای ٹی اے د‏‏ی اموات د‏‏ی لسٹ وچ کورونا ڈی اراگون فائر دے متاثرین نو‏‏ں وی شامل ا‏‏ے۔ [۶۴] ذرائع نے 19 فروری 1985 نو‏‏ں مونٹی اوئز (بلباؤ) اُتے ایبیریا ایئر لائن د‏‏ی پرواز 610 دے حادثے وچ ای ٹی اے د‏‏ی ذمہ داری تجویز د‏‏ی اے جس وچ 148 افراد ہلاک ہوئے سن [۶۵]

باسکی نیشنل لبریشن موومنٹ دے حوالے تو‏ں یسکال میموریا فاؤنڈیشن ، جو ابتر زیل کھبے تو‏ں منسلک اے ، [۲۱] [۶۶] تے 2009 وچ "ریاست دے جھوٹھ تو‏ں نمٹنے" دے لئی ڈیٹا ویہہ رکھنے دے اعلان کردہ مقصد دے نال پیدا ہويا ، [۲۱] [۶۷] 1960 تو‏ں 2010 دے درمیان عرصے وچ انہاں د‏‏ی طرف تو‏ں ہونے والی اموات د‏‏ی تعداد 474 بتاواں۔ نیوز ایجنسی یوسکو نیوز دا کہنا اے کہ باسکی قوم پرست پارٹی وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 368 افراد ہلاک ہوئے۔ بیشتر فہرستاں وچ تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی خودکشیاں د‏‏ی اک غیر طے شدہ تعداد وی شامل اے ، جو سابقہ ای ٹی اے ممبراں ، تشدد زدہ لوکاں یا پولیس اہلکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں آنے والی ا‏‏ے۔ ایسکال میموریا لسٹ وچ اضافی موت د‏‏ی وجوہات جداں قدرتی بیماریاں تو‏ں ہونے والی اموات ، جنسی تعلقات دے دوران فالج د‏‏ی وجہ تو‏ں اک ای ٹی اے ممبر د‏‏ی موت ، ای ٹی اے ممبراں د‏‏ی جانب تو‏ں ای ٹی اے بماں دے حادّا‏تی طور اُتے چالو ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اموات ، کار تے ہوائی جہاز دے حادثات وچ اموات۔ ، عام مجرماں د‏‏ی موت ، حریفاں دے ہتھو‏ں ہلاک ہونے والے فٹ بال دے پرستار د‏‏ی موت ، تے نیکاراگوا وچ کان وچ گرنے والی اک مشنری ، یوراگوئے وچ یوروگوای دے دو مشنری ، ایل سلواڈور وچ گوریلا دے دو ساتھیاں تے بیرون ملک اموات۔ روم وچ اک مظاہرین دا دعوی کيتا گیا ا‏‏ے۔ [۲۱]

ذمہ داری[لکھو]

قتل د‏‏ی ذمہ داری
ذمہ دار جماعت تعداد
Euskadi تاس Assatasuna 829 [۶۸]
نیم فوجی تے دور سجے گروپ 72 [۳]
ہسپانوی سیکیورٹی فورسز 169
دوسرے معاملات 127
کل 1197

حالت[لکھو]

ای ٹی اے د‏‏ی ہلاکت متاثرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں اے [۶۸]
حالت تعداد
سویلین 343
سیکیورٹی فورسز دے ممبران 486
کس کا:
گارڈیا سول 203
Cuerpo Nacional de Policía 146
ہسپانوی فوج 98
پولیسیا میونسپلٹی 24
ارٹزینتزہ 13
میسوس ڈی ایسکواڈریا 1
فرانسیسی نیشنل پولیس 1

قیدی[لکھو]

ہسپانوی تے فرانسیسی قانون نافذ کرنے والے ادارےآں نے متعدد افراد نو‏‏ں دہشت گردی د‏‏ی کارروائیاں (بنیادی طور اُتے قتل یا قتل د‏‏ی کوشش) ، یا ای ٹی اے یا اس تنظیم دے ماتحت تنظیماں نال تعلق رکھنے دے الزام وچ سزا سنائی ا‏‏ے۔ اک چھوٹی سی اقلیت نو‏‏ں "اینالٹیکیمیئنٹو ڈیل دہشت گردی" دے لئی قید کيتا گیا اے جس دا لفظی ترجمہ "دہشت گردی د‏‏ی تسبیح" دے طور اُتے ہُندا ا‏‏ے۔ 2008 وچ قید افراد د‏‏ی تعداد 762 د‏‏ی چوٹی تک پہنچ گئی۔ [۶۹] غیر انکشاف شدہ ذرائع دے مطابق ، انہاں قیدیاں نو‏‏ں "فرانس تے اسپین د‏‏ی تمام جیلاں وچ جیل بھیج دتا گیا اے تاکہ" ای ٹی اے دے نال انہاں دے نال گل گل کرنا مشکل بنائے۔ " [۷۰][۷۱] پولیس تحویل وچ 5،500 دعوے یا تشدد یا بدسلوکی د‏‏ی شکایات موصول ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ [۷۲]

البرزیل دے کھبے بازو دے لئی ایہ باسکی نیشنلزم تو‏ں متعلق سب تو‏ں زیادہ جذبات‏ی مسئلہ ا‏‏ے۔ باسکی علاقے وچ انہاں د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کرنے والے مظاہرےآں وچ اکثر ہزاراں افراد شامل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔ [۷۳][۷۴] فی الحال اک انتہائی تشہیر شدہ مہم چل رہی اے جس وچ انہاں منتشر قیدیاں نو‏‏ں باسکی ملک واپس کرنے دا مطالبہ کيتا گیا ا‏‏ے۔ اس دا نعرہ "Euskal presoak- Euskal Herrira" ("باسکی قیدی - باسکی ملک") ا‏‏ے۔ [۷۵]

ایٹ سیرت جداں کچھ گروہ عام معافی دا مطالبہ کررہے نيں ، ايس‏ے طرح جو 2000 وچ شمالی آئرلینڈ وچ ہويا سی۔ ہسپانوی حکومت نے ہن تک تمام قیدیاں دے نال اک ہی سلوک دے اقدام نو‏‏ں مسترد کردتا ا‏‏ے۔ اس دے بجائے انہاں نے 2009 وچ 'ویا نانکلریس' کھولی جو انفرادی قیدیاں دے لئی بہتر حالات پیدا کرنے تے بالآخر محدود رہائی حاصل کرنے دا اک طریقہ ا‏‏ے۔ اس وچ فرد تو‏ں معافی مانگنا ، ای ٹی اے تو‏ں خود نو‏‏ں دور کرنا تے معاوضہ ادا کرنا شامل ا‏‏ے۔ [۷۶]

ہور ویکھو[لکھو]

نوٹ[لکھو]

  1. The Anti-Terrorist Liberation Groups (GAL) was supported by some officials of the Spanish government, most notably José Barrionuevo.

حوالے[لکھو]

  1. "Basque separatists ETA 'end armed struggle'". http://english.aljazeera.net/news/europe/2011/10/201110201829708922.html. 
  2. ۲.۰ ۲.۱ Varona, Gema. "ETA terrorism victims' experience with restorative encounters in Spain. (Table 16.1 (b) ETA fatalities by status gender and location of victimization)", Justice for Victims: Perspectives on Rights, Transition and Reconciliation. London and New York: روٹلیج, 324. ISBN 978-0-415-63433-5. 
  3. ۳.۰ ۳.۱ ۳.۲ ۳.۳ ۳.۴ ۳.۵ "Datos significativos del conflicto vasco, 1968–2003" (in Spanish). 2003. http://www.euskonews.com/0256zbk/gaia25604_01.html. Retrieved on 1 November 2010. 
  4. "European Union list of terrorist organizations". 2006. http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2006/l_144/l_14420060531en00250029.pdf. Retrieved on 1 November 2010. 
  5. "Foreign Terrorist Organizations". 15 October 2010. https://web.archive.org/web/20101028113913/http://www.state.gov/s/ct/rls/other/des/123085.htm. Retrieved on 1 November 2010. 
  6. "Proscribed terrorist groups or organisations". https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2. 
  7. سانچہ:In lang French list of terrorist organizations, in the annex of Chapter XIV
  8. Foreign Terrorist Organizations (FTOs). Retrieved on 16 April 2013.
  9. "The Basque Conflict: New ideas and Prospects for Peace". April 2006. https://web.archive.org/web/20101018174308/http://www.usip.org/files/resources/sr161.pdf. Retrieved on 1 November 2010. 
  10. "Eyewitness: ETA's shadowy leaders". news.bbc.co.uk. 2 December 1999. http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/from_our_own_correspondent/545414.stm. Retrieved on ۱ نومبر ۲۰۱۰. 
  11. استشهاد فارغ (معاونت)  زمرہ:MTH
  12. "More Basque Violence". نیو یارک ٹائمز. 3 August 2009. https://www.nytimes.com/2009/08/04/opinion/04iht-edwoodworth.html?_r=1&. Retrieved on ۷ جنوری ۲۰۱۴. 
  13. "More Basque Violence". نیو یارک ٹائمز. 3 August 2009. https://www.nytimes.com/2009/08/04/opinion/04iht-edwoodworth.html?_r=1&. Retrieved on ۷ جنوری ۲۰۱۴. 
  14. Ceberia Belaza, Mónica (20 October 2011). "Las 700 "consecuencias del conflicto"" (in Spanish). El País (Spain). http://politica.elpais.com/politica/2011/10/20/actualidad/1319144401_806536.html. 
  15. Aizpeolea, Luis (11 March 2015). "No hubo conflicto vasco, sino totalitarismo de ETA" (in Spanish). El País (Spain). http://politica.elpais.com/politica/2015/03/11/actualidad/1426103143_149437.html. 
  16. "El Foro de Ermua culpa a Ibarretxe del exilio forzoso de 119.000 vascos". 26 February 2005. http://www.elmundo.es/elmundo/2005/02/26/espana/1109457574.html. Retrieved on 1 November 2010. 
  17. "Basque group Eta says armed campaign is over". BBC News. 20 October 2011. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15393014. Retrieved on ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۱. 
  18. "Armed group ETA announces 'definitive cessation of its armed activity'". EITB.com. 20 October 2011. http://www.eitb.com/en/news/politics/detail/760589/armed-group-eta-announces-definitive-cessation-its-armed-activity/. Retrieved on ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۱. 
  19. "Basque group Eta says armed campaign is over". BBC News. 20 October 2011. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15393014. Retrieved on ۲۰ اکتوبر ۲۰۱۱. 
  20. Granja Saiz, Pablo & Mees 2011.
  21. ۲۱.۰ ۲۱.۱ ۲۱.۲ ۲۱.۳ ۲۱.۴ ۲۱.۵ Fernández Soldevilla 2016.
  22. Pérez Pérez 2015.
  23. Castells Arteche & Molina Aparicio 2013.
  24. Ruiz Soroa, José María. El Canon Nacionalista (in Spanish). Retrieved 1 September 2013. 
  25. "Basagoiti admite la existencia de un conflicto que no justifica a ETA". 12 January 2012. http://www.elmundo.es/elmundo/2012/01/12/paisvasco/1326364575.html. Retrieved on 7 January 2014. 
  26. ۲۶.۰ ۲۶.۱ Louzao & Molina 2014.
  27. Urko Aiartza and Julen Zabalo (2010). The Basque Country: The Long Walk to a Democratic Scenario Berghof Transitions Series No. 7. Berghof Conflict Research, 7. ISBN 978-3-941514-01-0. Retrieved on 1 September 2013. 
  28. "Autonomy games / Tensions with the regions ahead of next March's general election in Spain". economist.com. 27 September 2007. http://www.economist.com/node/9833306?story_id=9833306. Retrieved on ۱ نومبر ۲۰۱۰. 
  29. Núñez Seixas 2007.
  30. "ETA aleccionó al 'comando' de la T-4 sobre cómo denunciar torturas سانچہ:Pipe Público". Publico.es. 2008-01-14. http://www.publico.es/politica/eta-alecciono-al-comando-t.html. Retrieved on 2018-04-22. 
  31. LaInformacion. "Así es cómo ETA pedía a sus militantes que denunciaran... ¡4.000 torturas!". http://www.lainformacion.com/disturbios-conflictos-y-guerra/terrorismo/encargado-PNV-denuncia-torturas-etarras_0_935006937.html. 
  32. Razón, La (17 February 2009). ""Txeroki" admite que la denuncia de torturas de Igor Portu era falsa". http://www.larazon.es/historico/txeroki-admite-que-la-denuncia-de-torturas-de-igor-portu-era-falsa-RJLA_RAZON_92761. 
  33. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے elpais لئی۔
  34. There was a lapse of 17 months between the end of the attacks by these groups and the start of the activities of the GAL in October 1983 with the killing of Lasa and Zabala, already under the government of Felipe González.[۳۳]
  35. "Siempre acosados pero más vivos que nunca" (in Spanish). gara.net. 30 October 2010. https://web.archive.org/web/20101101042045/http://www.gara.net/paperezkoa/20101030/229233/es/Siempre-acosados-pero-mas-vivos-que-nunca. Retrieved on ۱ نومبر ۲۰۱۰. 
  36. "Las 27 víctimas de la vergüenza: la guerra sucia del GAL se prolongó durante cuatro duros años" (in Spanish). 18 October 2008. https://web.archive.org/web/20081022080546/http://www.noticiasdegipuzkoa.com/ediciones/2008/10/18/politica/euskadi/d18eus20.1310616.php. Retrieved on 1 November 2010. 
  37. "Elecciones Parlamento Europeo Junio 1987" (in Spanish). 1987. https://web.archive.org/web/20110525163456/http://www.elecciones.mir.es/MIR/jsp/resultados/comunes/detalleResultado.jsp?tipoAmbito=1&tipoEleccion=6&cdEleccion=7&anio=1987&mes=6&numVuelta=1&nombreEleccion=Parlamento+Europeo&horaCierre=20%3A00&horaAvance1=14%3A00&horaAvance2=18%3A00&cdCCAA=99&cdProvincia=0&descripcion=total. Retrieved on 1 November 2010. 
  38. "Felipe González y las conversaciones de Argel" (in Spanish). 2009. https://web.archive.org/web/20101030114221/http://www.elmundo.es/eta/negociaciones/gonzalez.html. Retrieved on 1 November 2010. 
  39. "Bidart: la caída de la cúpula de ETA" (in Spanish). http://www.expansion.com/especiales/20aniversario/20diasespana/eta.html. Retrieved on 1 November 2010. 
  40. ""Txelis", el padre de la kale borroka" (in Spanish). 23 September 2001. https://web.archive.org/web/20101105145824/http://www.elmundo.es/cronica/2001/310/1001319590.html. Retrieved on 1 November 2010. 
  41. "La dictadura del terror: Las treguas de ETA" (in Spanish). 2009. https://web.archive.org/web/20101106062045/http://www.elmundo.es/eta/negociaciones/treguas_eta.html. Retrieved on 1 November 2010. 
  42. ۴۲.۰ ۴۲.۱ "Las siglas políticas de ETA" (in Spanish). 23 January 2009. https://web.archive.org/web/20101203015459/http://www.rtve.es/noticias/20090123/las-siglas-politicas-eta/730.shtml. Retrieved on 1 November 2010. 
  43. Mata 2005.
  44. Gooch, Adela (29 November 1999). "Basque separatists end 14-month truce". دی گارڈین (مملکت متحدہ). https://www.theguardian.com/world/1999/nov/29/2. 
  45. "Historia de Aralar" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20110112042404/http://www.aralar.net/aralar-partido/historia. Retrieved on 1 November 2010. 
  46. The whole sentence of Audiencia Nacional in the Egunkaria case, passed on 12 April 2010.
  47. "The Basque newspaper Egunkaria closed down by the Spanish government". 21 February 2003. http://www.euskalherria.info/?q=es/node/1052. Retrieved on 1 November 2010. 
  48. "El Supremo rebaja las condenas del 18/98 y desmonta ahora la tesis usada para cerrar «Egin»", Gara, 27 May 2009.
  49. The whole sentence of Tribunal Supremo in the Egin case, 22 May 2009.
  50. "Detienen a Otegi y a otros nueve dirigentes en otro golpe a Batasuna en la sede del sindicato LAB" (in Spanish). 13 October 2009. https://web.archive.org/web/20101025053853/http://www.rtve.es/noticias/20091013/detienen-a-otegi-a-otros-nueve-dirigentes-otro-golpe-a-batasuna-sede-del-sindicato-lab/296175.shtml. Retrieved on 1 November 2010. 
  51. "Falange y Tradición quería captar adeptos y comprar armas para proseguir sus ataques" (in Spanish). 9 March 2010. https://archive.today/20120629042550/http://www.noticiasdenavarra.com/2010/03/09/politica/navarra/falange-y-tradicion-queria-captar-adeptos-y-comprar-armas-para-proseguir-sus-ataques. Retrieved on 27 December 2010. 
  52. "Cronología de las detenciones de presuntos miembros de ETA en el 2010" (in Spanish). 21 August 2010. https://web.archive.org/web/20101027000713/http://www.rtve.es/noticias/20100821/cronologia-detenciones-presuntos-miembros-eta-2010/318594.shtml. Retrieved on 1 November 2010. 
  53. "The Abertzale Left about ETA's announce to cease armed activities". 13 September 2010. https://web.archive.org/web/20101124130650/http://ezkerabertzalea.info/irakurri.php?id=5032. Retrieved on 1 November 2010. 
  54. Europa Press (19 October 2011). "Tony Blair y Jimmy Carter suman sus apoyos a la declaración de la Conferencia". El Mundo. http://www.elmundo.es/elmundo/2011/10/19/espana/1319043378.html. Retrieved on ۱۹ اکتوبر ۲۰۱۱. 
  55. "International negotiators urge Eta to lay down weapons". BBC News. 17 October 2011. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-15330766. Retrieved on ۱۹ اکتوبر ۲۰۱۱. 
  56. / 23 Septiembre, 2016 – 00:00 (June 2017). "La Policía francesa alerta de que ETA no avanza hacia la disolución سانچہ:Pipe La Gaceta". Gaceta.es. http://gaceta.es/noticias/policia-francesa-alerta-eta-avanza-disolucion-23092016-1652. Retrieved on 2018-04-22. 
  57. Ashifa Kassam in Madrid. "Senior members of Basque separatist group Eta arrested in France سانچہ:Pipe World news". The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2015/sep/22/senior-members-of-basque-separatist-group-eta-arrested-in-france. Retrieved on 2018-04-22. 
  58. https://www.telegraph.co.uk/news/2017/03/17/basque-separatist-group-eta-launch-disarmament-initiative/ Retrieved 17 April 2017.
  59. https://www.reuters.com/article/us-spain-eta-idUSKBN1790YK Retrieved 17 April 2017.
  60. Agence France-Presse. "'It has been done': Eta hands over weapons in France سانچہ:Pipe World news". The Guardian. https://www.theguardian.com/world/2017/apr/08/it-has-been-done-eta-hands-over-weapons-in-france. Retrieved on 2018-04-22. 
  61. "La primera víctima de ETA" (in Spanish). http://www.elpais.com/articulo/reportajes/primera/victima/ETA/elpepusocdmg/20100131elpdmgrep_1/Tes. Retrieved on 1 November 2010. 
  62. Serón, Luís; San José, Tais (2013-05-05). "Begoña Urroz sigue siendo una víctima del terrorismo, pero no de ETA". EITB. http://www.eitb.eus/es/noticias/politica/detalle/1332012/begona-urroz-eta-dril-entrevista-euskadi-irratia-xabier-montanya/. 
  63. "Balance de dolor" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20100704211219/http://www.covite.org/covite_balancedolor.php. Retrieved on 1 November 2010. 
  64. "Víctimas del Terrorismo" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20101016084037/http://www.avt.org/victimasdelterrorismo.php. Retrieved on 1 November 2010. 
  65. "La enigmática tragedia del monte Oiz: ¿fue o no un atentado de ETA". 20 February 2012. http://www.periodistadigital.com/politica/sucesos/2012/02/20/tragedia-monte-oiz-eta-terrorismo-alhambra-granada-euskadi-lopez-bravo-padilla-patino-eta-lemoniz.shtml. Retrieved on 24 September 2016. 
  66. "ETA elabora un censo de "víctimas" propias e incluye a muertos por infarto o accidente". 2011-12-07. http://www.abc.es/20111207/espana/abcp-elabora-censo-victimas-propias-20111207.html. 
  67. "Euskal Memoria Fundazioa (2010), 1". http://www.euskalmemoria.eus/es/Publicaciones/Revistas/Revista_Euskal_Memoria_n%C2%BA_1. 
  68. ۶۸.۰ ۶۸.۱ "Últimas víctimas mortales de ETA: Cuadros estadísticos" (in Spanish). https://web.archive.org/web/20131226085229/http://www.interior.gob.es/prentsa-3/balantzeak-21/ultimas-victimas-mortales-de-eta-cuadros-estadisticos-630. Retrieved on 5 December 2013. 
  69. "ETA pulveriza su récord histórico de pistoleros presos: 762". ABC. http://www.abc.es/20091202/nacional-terrorismo/pulveriza-record-historico-pistoleros-20091202.html. Retrieved on 11 March 2015. 
  70. "Large separatist protest calls on Spain to repatriate Basque prisoners to jails close to home". Fox News, 12 January 2013. http://www.foxnews.com/world/2013/01/12/large-separatist-protest-calls-on-spain-to-repatriate-basque-prisoners-to-jails/. Retrieved on 11 March 2015. 
  71. "Rajoy no revisará la dispersión de presos si ETA no se disuelve.". La Razon, 31 December 2011. http://www.larazon.es/9231-rajoy-no-revisara-la-dispersion-de-presos-si-eta-no-se-disuelve-QLLA_RAZON_423100#.Ttt1NI9LqRYRYWM. Retrieved on 11 March 2015. 
  72. Carmena, Manuela; Landa, Jon Mirena; Múgica, Ramón; Uriarte, Juan Mº (2013), Euskal kasuan gertaturiko giza eskubideen urraketei buruzko oinarrizko txostena (1960–2013), Eusko Jaurlaritza.
  73. "Thousands of Basque protesters march for ETA prisoners in defiance of Madrid". Japan times, 12 January 2014. http://www.japantimes.co.jp/news/2014/01/12/world/thousands-of-basque-protesters-march-for-eta-prisoners-in-defiance-of-madrid/#.VMkTNyhBA-Z. Retrieved on 28 January 2015. 
  74. "Huge march in Spain after ban on Eta prisoner rally". BBC, 11 January 2014. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-25700221. Retrieved on 28 January 2015. 
  75. "Thousands protest in Bilbao over conditions for ETA prisoners". Expatica, 12 January 2013. http://www.expatica.com/es/news/country-news/Thousands-protest-in-Bilbao-over-conditions-for-ETA-prisoners_366762.html. Retrieved on 11 March 2015. 
  76. "La 'Vía Nanclares' explicada en diez preguntas". eldiario, 15 May 2012. http://www.eldiario.es/zonacritica/Via-Nanclares-explicada-preguntas_6_4959511.html. Retrieved on 11 March 2015. 

کتابیات[لکھو]

ہور پڑھو[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

سانچہ:Basque Conflict سانچہ:Post-Cold War European conflicts