تخاری بولیاں

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
اک تختی اُپر براہمی لپی وچ لکھی ہوئی تخاری 'بی' بولی (کوچہ، آقسو پریفیکچر، شنجیانگ ، چین توں ملی)
تخاری پانڈلپی دا حصہ

تشاری بولی یا تخاری بولی (انگریزی: Tocharian, ٹوچیرین؛ یونانی: Τόχαροι, توخاروئی) وچکار ایشیا دے طارم طاس وچ وسن والے تخاری لوگاں ولوں بولی جانے والی ہند یورپی بولیاں دیاں بولیاں سن جو ویلے دے نال ختم ہو گئیاں ۔ اک ترک بولی دے گرنتھ وچّ تخاری نوں ترفانی بولی وی بلایا گیا سی ۔ اتہاسکاراں دا مننا ہے کہ جدوں تخاری - بولن والے علاقےآں وچّ ترک بولیاں بولن والے ایغور لوکاں دا قبضہ ہویا تاں تخاری بولیاں ختم ہو گئیاں ۔ تخاری دیاں لپیاں ہندستان دی براہمی لپی اتے آدھارت سن اتے انھاننوں ترچھی براہمی(Slanted Brahmi) کیہا جاندا ہے ۔[1]

شاخاں[لکھو]

تخاری وچّ لکھیاں ہوئیاں تیجی توں لے کے نوویں صدی عیسوی تکّ دیاں پانڈلپیاں دے آدھار اتے تخاری بولیاں دیاں دو شاخاں ملدیاں ہن ، جنہاں دے بولن والے اک - دوجے نوں نہیں سمجھ سکدے سن :

تخاری اے ( Tocharian A ) - اسنوں اگنیائی ( Agnean ) جاں چڑھدی تخاری وی کہندے ہن ، حالانکہ اسنوں تخاری وچّ آرشی بلایا جاندا سی ۔ ایہہ موجودہشنجیانگ دے کاراشہر اتے ترفان علاقے وچّ بولی جاندی سی ۔ کاراشہر دا پرانا نام اگّ ( Agni ) سی ( سنسکرت وچّ اگندیش ) ۔

تخاری بی ( Tocharian B ) - اسنوں کوچیائی جاں لہندی تخاری وی کہندے ہن ۔ ایہہ شنجیانگ (سنکیانگ) دے آقسو پریفیکچر دے گلی علاقے وچّ بولی جاندی سی اتے کجھ حد تکّ تخاری اے دے علاقے وچّ وی بولی جاندی سی ۔

بولی ماہر منندے ہن کہ ایہہ دونے اک ہی پروٹو- تخاری بولی توں پیدا ہوئیاں جو شاید 100 - 1000 ق م دے میلے وچّ بولی جاندی ہوئے ۔

لکھائیاں[لکھو]

تخاری وچّ لکھیاں پانڈلپیاں دے حصے تامرِی - پتراں ، لکڑی دیاں تختیاں اتے چینی کاغذ اتے ملدے ہن جو 8ویں صدی توں تارم طاس دے خشک ماحول دی وجہ نال بچے ہوئے ہن ۔ بہت ساریاں لکھائیاں بدھ دھرم توں متعلق ہن اتے سنسکرت توں ترجمہ کیتیاں گئیاں ہن ۔ 1989 وچّ چینی بولی ماہر جی شیانلن ( 季羡林 ) نے میتریئسمتی - ڈرامے دی 1974 وچّ ملی پانڈلپِی دا ترجمہ پیش کیتا ۔ [2] مذہبی لکھائیاں دے علاوہ کجھ مٹھاں دیاں خط - پتری ، کجھ ویاپر - متعلق دستاویز ، کجھ دوائی اتے جادو متعلق لکھائیاں اتے اک پریم - کویتا وی ملی ہے ۔[3]

ایہ وی ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. The Blackwell encyclopedia of writing systems, Florian Coulmas, Wiley-Blackwell, 1999, ISBN 978-0-631-21481-6, ... the Gupta script is a direct descendent of Brahmi writing ... a cursive variety was carried to Central Asia where it was further developed into the Tocharian script, also known as 'Central Asian slanting' ...
  2. Fragments of the Tocharian A Maitreyasamiti-Nāṭaka of the Xinjiang Museum, China, Xianlin Ji, Werner Winter, Georges-Jean Pinault, Walter de Gruyter, 1998, ISBN 978-3-11-014904-3
  3. Encyclopedia of language & linguistics, E. K. Brown, R. E. Asher, J. M. Y. Simpson, Elsevier, 2006, ISBN 978-0-08-044299-0, ... a solitary love poem and a large number of monastery records, as well as caravan passes and cave graffiti ...