Jump to content

تیلگو زبان

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
(تلوگو توں مڑجوڑ)
تیلگو زبان
తెలుగు
اچارنسانچہ:IPA-te
مقامبھارت
علاقہآندھرا پردیش (Coastal Andhra & رائل سیماتلنگانہ، & ینام(territories of پدوچیری)
بولن والے لوکتیلگو لوک
بولن والے
۷۴ million (2001)e19
5 million دوسری زبان in India (2001)
دراوڑی
  • Southern
    • South-Central
      • Telugu languages
        • تیلگو زبان
Telugu alphabet
Telugu Braille
سرکاری حثیت
سرکاری بولی
 بھارت

Spoken in these ریاست:

بولی کوڈ
ISO 639-1te
ISO 639-2tel
ISO 639-3tel
Glottologtelu1262  (Telugu)[۱]
oldt1249  (Old Telugu)[۲]
Linguasphere49-DBA-aa
تیلگو بولی اصالتًا آندھرا پردیش تے تلنگانا وچ بولی جاندی ا‏‏ے۔
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters.

تیلُگو یا تیلو گو (انگریزی: Telugu language)، جنوبی ہندوستان د‏‏یاں ریاستاں آندھرا پردیش تے تلنگانا د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ جنوبی ہند د‏‏یاں چار دراوڑی زباناں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ اس بولی اُتے آریائی بولی سنسکرت دا غلبہ دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ بھارت وچ ہندی بولی توں بعد ودھ بولی جان والی زبان تیلگو ا‏‏ے۔

ناں وجہ

[سودھو]
تیلگو زبان is located in India
بیمیشورم
بیمیشورم
سری سیلم
سری سیلم
کالیشورم
کالیشورم
اوہ تن مندیر جنہاں دے بیچ تیلگو بولی پنپتی رہی

ماہرین لسانیات وچ اس بولی د‏‏ی ناں وجہ اُتے اختلافات نيں پ‏ر محققاں دا اک معتدبہ حصہ ایہ سمجھدا اے کہ بولی د‏‏ی ترقی تن شیو مندراں یا شیوالیاں دے بیچ ہوئی ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں جو اصل ناں تری لنگا سی، اوہ اپنی مخفف شکل وچ تیلگو بن گیا۔ ایہ منادر سری سیلم، بیمیشورم تے کالیشورم دے بیچ رہے سن۔ تری لنگا نو‏‏ں وی تیلاں گا کہیا گیا۔ پ‏ر ہن ایہ بولی دا ناں بن ک‏ے تیلگو ہو گیا ا‏‏ے۔

بولی د‏‏ی خصوصیات

[سودھو]

تیلگو بولی نو‏‏ں کئی بار مشرق د‏‏ی اطالوی زبان کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اطالوی بولی ہی د‏‏ی طرح تیلگو ہر لفظ مصوتاں اُتے ختم ہُندے نيں۔ اس دے علاوہ بولی د‏‏ی منہ تو‏ں ادائیگی تے عام بول وچ دو لفظاں دے مرکب نو‏‏ں اک لفظ د‏‏ی طرح ادا کيتا جاندا ا‏‏ے۔ مثلًا:

پہلا لفظ دوسرا لفظ مرکب شکل
నేను (ماں) ఉన్నాను (ہو) (ماں ہاں) నేనున్నాను
ఇంట్లో (گھر وچ ) అందరు (سبھی) (گھر وچ سبھی) ఇంట్లందరు
విద్యార్ధులు (تلامذہ) కు (کو) (تلامذہ کو) విద్యార్ధులకు

لپی

[سودھو]

تیلگو بولی تیلگو لپی وچ لکھی جاندی اے جو ہندوستان دے قدیم رسوم الخط وچو‏ں اک اے، جو ابوگیدا طرز تحریر کيتی اک قسم اے ۔اس وچ حروف تہجی تے حروف علت دونے دا استعمال بالکل ہو بہو دیوناگری طرز اُتے ہُندی اے محض حروف د‏‏ی تشکیل وکھ وکھ ہُندی ا‏‏ے۔ کچھ جگہاں اُتے جدو‏ں دو یا اس تو‏ں ودھ لفظاں دا مرکب بندا اے تاں اوہ مکمل طور اکھر دا شکل تبدیل ہُندا اے جداں دیوناگری وچ جدو‏ں क تے ष ملدے نيں تاں انہاں د‏‏ی شکل क्ष وچ تبدیل ہُندی اے، ايس‏ے طرح تیلگو وچ جدو‏ں క تے ష ملدے نيں تاں انہاں د‏‏ی شکل క్ష وچ تبدیل ہُندی اے، ایہ طرز تقریباً تمام ابوگیدا نظام تحریر والے رسوم الخط وچ ہُندیاں نيں۔ تیلگو حروف تہجی وچ حروف صوت جنہاں نو‏ں تیلگو وچ ہللولو (హల్లులు) کہیا جاندا اے، درج یل نيں:

حروف مصوت – hallulu (హల్లులు)

تیگو گونینتالو

[سودھو]

ایہ کچھ مصوت تے حروف علت دے مرکبات نيں:
క కా కి కీ కు కూ కృ కౄ కె కే కై కొ కో కౌ క్ కం కః
ఖ ఖా ఖి ఖీ ఖు ఖూ ఖృ ఖౄ ఖె ఖే ఖై ఖొ ఖో ఖౌ ఖ్ ఖం ఖః

اعداد

[سودھو]

تیلگو اعداد دا نظام ہندو-عربی نظام عدد دا مقتدی اے ؛

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
sunna (Telugu form of Sanskrit word śūnyam) okaṭi renḍu mūḍu nālugu aidu āru ēḍu enimidi tommidi

ادب

[سودھو]
ہور دیکھو: تیلگو ادب

تیلگو ادب یا تیلگو پانڈیتیم (سانچہ:Lang-te) انہاں ادبی تحریری نمونےآں نو‏‏ں کہیا جاندا اے جو تیلگو بولی وچ لکھے گئے نيں۔ انہاں وچ شاعری، ناول نگاری، افسانہ نگاری، ناٹکاں دے مسودے تے پران شام‏ل نيں۔ تیلگو ادب د‏‏ی تریخ دا سب قدیم نمونہ دسويں صدی دے دور نال ملدا اے (پربندھا رتناولی[۳] جو جین تیلگو ادب دا تذکرہ 850-1000ء دے بیچ کردی اے )۔ اس دے بعد گیارہويں صدی وچ مہا بھارت نو‏‏ں پہلی بار نانیا نے سنسکرت تو‏ں تیلگو بولی وچ ترجمہ کيتا سی۔ ایہ وجے نگر سلطنت دے دور وچ کافی پروان چڑھی جتھے د‏‏ی سرکاری زباناں تو‏ں اک تیلگو سی

تیلگو ابتدائی دراوڑی زباناں تو‏ں 1500-1000 ق م وکھ ہو گئی۔ تیلگو اک بالکلیہ وکھ بولی د‏‏ی شکل اختیار کر گئی سی جداں کہ تمل زمیناں وچ کوئی ادبی سرگرمی دیکھی نئيں گئی سی تیلگو بولی دے نشو و نما دے نال ہی پرجی، کولامی، نایکی تے گڈبا زباناں وی وجود وچ آ گئے۔


حوالے

[سودھو]
  1. (2013) "Telugu", Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  2. (2013) "Old Telugu", Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  3. Prabhakara Sastry, Veturi (2014). Prabandha Ratnavali. Tirumala Tirupati Devasthanam, 44.