حدائق بخشش

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
حدائق بخشش
حدائق بخشش

مصنف احمد رضا خان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں author (P50) ویکی ڈیٹا پر
اصل زبان اردو،  فارسی،  عربی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں language of work or name (P407) ویکی ڈیٹا پر
ملک British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country (P17) ویکی ڈیٹا پر
موضوع نعت،  حمد  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں main subject (P921) ویکی ڈیٹا پر
ناشر حسنی پریس، بریلی، ہندوستان
تاریخ اشاعت 1907  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں publication date (P577) ویکی ڈیٹا پر
ترجمہ
مترجم حازم محمد احمد محفوظ، عربی[1]

حدائق بخشش امام احمد رضا خان دا نعتیہ دیوان اے جو تن حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا پہلا حصہ 1325ھ بمطابق 1907ء وچ مرتب ہويا۔ ہن تک د‏‏ی تحقیق دے مطابق پہلے دونے حصےآں د‏‏ی اشاعت پہلی بار 1926ء وچ ہوئی۔ اس مجموعے وچ اردو دے علاوہ کچھ کلام فارسی تے عربی زبان دا وی ا‏‏ے۔[2] اس وچ شامل مشہور نعتاں وچ قصیدہ نور، قصیدہ معراجیہ، سلام مصطفیٰ جان رحمت پہ لکھاں سلام، سب تو‏ں اعلیٰ و اعلیٰ ہماریا نبی، لَم یَاتِ نَظِیرُکَ فِی نَظَر وغیرہ شامل نيں۔ حدائق بخشش د‏‏ی نعتاں دا کئی علاقائی زباناں و انگریزی،عربی و فارسی وچ منظوم ترجمہ کیتا گيا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کئی شروحات لکھی گئیاں نيں، بہت ساریاں نعتاں نو‏‏ں مشہور شاعر نے تضمین کیتا ا‏‏ے۔ خاص کر سلام رضا تے قصیدہ نور نو‏ں۔

وجہ تسمیہ[لکھو]

دیوان حدائق بخشش دا ناں تاریخی اے یعنی اس دے اعداد 1325 بندے نيں تے 1325 ہجری (1907ء) وچ ہی مرتب کیتا گیا۔ حدائق حدیقہ د‏‏ی جمع اے، حدیقہ عربی وچ باغ نو‏‏ں کہندے نيں تے بخشش فارسی بولی دا لفظ اے جو انعام، عطیہ، معافی، عفو درگزر وغیرہ دے معنی دیندا ا‏‏ے۔ بعد وچ آنے والے نعت گو حضرات نے اسی ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں اپنے نعتیہ مجموعےآں دے ناں رکھے نيں جداں سفینۂ بخشش، وسائل بخشش وغیرہ۔

طباعت و اشاعت[لکھو]

مولیانا شمس بریلوی نے اپنی تحقیق وچ لکھیا اے کہ

حضرت رضا قدس سرہ دے وصال دے بعد مکتبہ رضویہ بریلی دے کار پردازاں نے اس د‏ی ترتیب و تدوین د‏‏ی طرف توجہ د‏‏ی تے انہاں ہی د‏‏ی مساعی تو‏ں ایہ دیوان زیور طبع تو‏ں آراستہ ہويا۔ بس جداں انہاں د‏‏ی سمجھ وچ آيا اس طرح اسنو‏ں مرتب کر دتا تے جداں کہ ساڈی شخصیت پرستی دا شیوہ رہیا اے، حضرت رضا دے دیوان د‏‏ی تصحیح تے ادبی ترتیب د‏‏ی طرف اج تک کسی نے توجہ نئيں کيت‏‏ی۔[3]

جدو‏ں کہ ڈاکٹر مسعود احمد نقشبندی د‏‏ی رائے اے کہ حدائق بخشش حصہ دوم 1921ء دے بعد شائع ہويا۔ عبد الحکیم شرف قادری د‏‏ی رائے وی ایہی اے، لیکن حدائق بخشش اُتے کم کرنے والے ڈاکٹر فضل ارحمان شرر مصباحی نے اپنے مقالے وچ لکھیا اے

خوش نصیبی تو‏ں اس وقت ساڈے سامنے اوہ مبارک نسخہ موجود اے جو حضور فاضل بریلوی د‏‏ی حیات وچ حضرت صدر الشریعہ د‏‏ی زیر نگرانی شائع ہويا سی ۔[4]

مطبوعہ نسخے[لکھو]

تنقیدی مقالات[لکھو]

  • کلام رضا دا تحقیقی و ادبی جائزہ، شمس بریلوی، (576 صفحات)، جولائ‏ی 1976ء[3]
  • امام نعت گویان، سید محمد مرغوب (144 صفحات)، 1977ء[5]
  • فن شاعری تے حسان الہند، علامہ عبد الستار ہمدانی مصروف،[6]

شروحات[لکھو]

یہ حدائقِ بخشش د‏‏ی اوّلین شرح ا‏‏ے۔ اشعار د‏‏ی شرح دے حوالے تو‏ں مفتی ابو الظفر غلام یاسین صاحب نے اختصار نو‏‏ں ملحوظ رکھدے ہوئے نہایت جامع انداز تو‏ں فصیح و بلیغ بولی وچ اپنے خیالات نو‏‏ں پیش کیتا ا‏‏ے۔[2]

  • سخن رضا مطلب ہائے حدائق بخشش، مولیانا صوفی محمد اول قادری رضوی سنبھلی (وڈے حجم دے 432 صفحات)، 1992ء۔[8]

یہ مختصر شرح حدائق بخشش، صوفی محمد اول صاحب د‏‏ی اے، اس مختصر شرح وچ شارح پہلے نعت دے اشعار دیندے نيں فیر مشکل لفظاں دے معنی تے فیر انہاں اشعار دا مطلب دیندے نيں۔ اس وچ اشعار د‏‏ی تشریح نو‏‏ں ملحوظ رکھیا گيا ا‏‏ے۔ لغوی حوالے تو‏ں اشعار د‏‏ی تشریح بیان کيتی ا‏‏ے۔[2]

اس شرح د‏‏ی پہلی جلد 1994ء وچ شائع ہوئی، شارح د‏‏ی وفات (2010ء) تک اس د‏ی 14 جلداں شائع ہو چکیتیاں سن۔ مولیانا اویسی پہلے نعت دا اک شعر دیندے نيں، اس دے بعد حل لغات دے طور اُتے معنی و مفاہیم مختصرا دیندے نيں، فیر اس د‏ی شرح بیان کردے نيں۔ موضوع تو‏ں متعلق قرآن کریم تے احادیث دے کثیر حوالے دیندے نيں، بعض جگہ علمی، عقلی تے منطقی انداز نو‏‏ں وی پیش کردے ہيں۔ بزگان دین دے اقوال و قصائص نو‏‏ں وی بے تکان بیان کردے نيں۔[2]

  • شرح کلام رضا فی نعت مصطفیٰ، مفتی، غلام حسن قادری (1114 صفحات) حدائق بخشش د‏‏ی 101 نعتاں د‏‏ی شرح[10]
  • عرفان رضا در مدح مصطفے، علامہ عبد الستار ہمدانی مصروف، (دو جلداں) حدائق بخشش وچو‏ں صنعت تجنیس کامل (تام) دے 130 اشعار د‏‏ی شرح[11]
  • عطر حدائق بخشش، مفتی، محمد عارف محمود خان قادری، (80 صفحات)[12]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. https://books.google.com.pk/books?id=Wv5nQgAACAAJ&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 شہزاد احمد (مئی). "اذکار و انوار حدائق بخشش". ماہنامہ معارف رضا 32 (2012): 15. http://imamahmadraza.net/Imageviewer.aspx?catid=5. 
  3. 3.0 3.1 شمس بریلوی (1976). کلام رضا دا تحقیقی و ادبی جائزہ. کراچی: مدینہ پبلشنگ کمپنی ایم اے جناح روڈ, 572. 
  4. فضل الرحمان شرر مصباحی (1997). حدائق بخشش دا فنی و عروضی جائزہ. ممبئی: رضا اکیدمی ممبئی, 4، 5، 6. 
  5. سید محمد مرغوب (1977). امام نعت گویان. ساہیوال: مکتبہ فریدیہ جناح روذ, 144. 
  6. شمس بریلوی (1998). فن شاعری تے حسان الہند. گجرات: مرکز اہلسنت برکات رضا، پور بندر، گجرات, 132. 
  7. مولیانا مفتی ابو الظفر غلام یسین راز امجدی اعظمی (1976). وثائق بخشش (حصہ اول) شرح حدائق بخشش. کراچی: مکتبہ ماجدیہ دار العلوم قادریہ رضویہ، ملیر متصل قبرستان سعود آباد کراچی, 286. 
  8. مولیانا صوفی محمد اول قادری رضوی سنبھلی. سخن رضا مطلب ہائے حدائق بخشش. لاہور: مکتبۂ دانیال غزنی اسٹریٹ اردو بازار, 432. 
  9. مفتی فیض احمد اویسی. الحقائق فی الحدائق المعروف شرح حدائق بخشش. بہاولپور: مکتبۂ اویسیہ رضویہ, 25 جلداں. 
  10. غلام حسن قادری، مفتی (2006). شرح کلام رضا فی نعت مصطفیٰ. لاہور: مشتاق بک کارنر، الکریم مارکیٹ، لاہور, 1114. 
  11. علامہ، عبد الستان ہمدانی (1998). عرفان رضا در مدح مصطفے. گجرات (بھارت): مرکز اہلسنت، برکات رضا، امام احمد رضا روڈ، میمن واڈ، پوربند، گجرات, 516. 
  12. مفتی،محمد عارف محمود خان قادری (2015). عرفان رضا در مدح مصطفے. لاہور: ادارہ تحقیقات کنز الایمان، لاہور, 80. 

سانچہ:احمد رضا خان