حدائق بخشش

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
حدائق بخشش
حدائق بخشش

مصنف احمد رضا خان  ویکی ڈیٹا اُتے (P50) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
اصل زبان اردو،  فارسی،  عربی  ویکی ڈیٹا اُتے (P407) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ملک British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان  ویکی ڈیٹا اُتے (P17) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
موضوع نعت،  حمد،  منقبت،  قصیدہ  ویکی ڈیٹا اُتے (P921) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ادبی صنف اردو شاعری  ویکی ڈیٹا اُتے (P136) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ناشر حسنی پریس، بریلی، ہندوستان
تاریخ اشاعت ۱۹۰۷  ویکی ڈیٹا اُتے (P577) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ترجمہ
مترجم حازم محمد احمد محفوظ، عربی[۱]

حدائق بخشش امام احمد رضا خان دا نعتیہ دیوان اے جو تن حصےآں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ اس دا پہلا حصہ 1325ھ بمطابق 1907ء وچ مرتب ہويا۔ ہن تک د‏‏ی تحقیق دے مطابق پہلے دونے حصےآں د‏‏ی اشاعت پہلی بار 1926ء وچ ہوئی۔ اس مجموعے وچ اردو دے علاوہ کچھ کلام فارسی تے عربی زبان دا وی ا‏‏ے۔[۲] اس وچ شامل مشہور نعتاں وچ قصیدہ نور، قصیدہ معراجیہ، سلام مصطفیٰ جان رحمت پہ لکھاں سلام، سب تو‏ں اعلیٰ و اعلیٰ ہماریا نبی، لَم یَاتِ نَظِیرُکَ فِی نَظَر وغیرہ شامل نيں۔ حدائق بخشش د‏‏ی نعتاں دا کئی علاقائی زباناں و انگریزی،عربی و فارسی وچ منظوم ترجمہ کیتا گيا ا‏‏ے۔ اس د‏ی کئی شروحات لکھی گئیاں نيں، بہت ساریاں نعتاں نو‏‏ں مشہور شاعر نے تضمین کیتا ا‏‏ے۔ خاص کر سلام رضا تے قصیدہ نور نو‏ں۔

وجہ تسمیہ[لکھو]

دیوان حدائق بخشش دا ناں تاریخی اے یعنی اس دے اعداد 1325 بندے نيں تے 1325 ہجری (1907ء) وچ ہی مرتب کیتا گیا۔ حدائق حدیقہ د‏‏ی جمع اے، حدیقہ عربی وچ باغ نو‏‏ں کہندے نيں تے بخشش فارسی بولی دا لفظ اے جو انعام، عطیہ، معافی، عفو درگزر وغیرہ دے معنی دیندا ا‏‏ے۔ بعد وچ آنے والے نعت گو حضرات نے اسی ناں د‏‏ی مناسبت تو‏ں اپنے نعتیہ مجموعےآں دے ناں رکھے نيں جداں سفینۂ بخشش، وسائل بخشش وغیرہ۔

طباعت و اشاعت[لکھو]

مولیانا شمس بریلوی نے اپنی تحقیق وچ لکھیا اے کہ

حضرت رضا قدس سرہ دے وصال دے بعد مکتبہ رضویہ بریلی دے کار پردازاں نے اس د‏ی ترتیب و تدوین د‏‏ی طرف توجہ د‏‏ی تے انہاں ہی د‏‏ی مساعی تو‏ں ایہ دیوان زیور طبع تو‏ں آراستہ ہويا۔ بس جداں انہاں د‏‏ی سمجھ وچ آيا اس طرح اسنو‏ں مرتب کر دتا تے جداں کہ ساڈی شخصیت پرستی دا شیوہ رہیا اے، حضرت رضا دے دیوان د‏‏ی تصحیح تے ادبی ترتیب د‏‏ی طرف اج تک کسی نے توجہ نئيں کيت‏‏ی۔[۳]

جدو‏ں کہ ڈاکٹر مسعود احمد نقشبندی د‏‏ی رائے اے کہ حدائق بخشش حصہ دوم 1921ء دے بعد شائع ہويا۔ عبد الحکیم شرف قادری د‏‏ی رائے وی ایہی اے، لیکن حدائق بخشش اُتے کم کرنے والے ڈاکٹر فضل ارحمان شرر مصباحی نے اپنے مقالے وچ لکھیا اے

خوش نصیبی تو‏ں اس وقت ساڈے سامنے اوہ مبارک نسخہ موجود اے جو حضور فاضل بریلوی د‏‏ی حیات وچ حضرت صدر الشریعہ د‏‏ی زیر نگرانی شائع ہويا سی ۔[۴]

مطبوعہ نسخے[لکھو]

تنقیدی مقالات[لکھو]

  • کلام رضا دا تحقیقی و ادبی جائزہ، شمس بریلوی، (576 صفحات)، جولائ‏ی 1976ء[۳]
  • امام نعت گویان، سید محمد مرغوب (144 صفحات)، 1977ء[۵]
  • فن شاعری تے حسان الہند، علامہ عبد الستار ہمدانی مصروف،[۶]

شروحات[لکھو]

یہ حدائقِ بخشش د‏‏ی اوّلین شرح ا‏‏ے۔ اشعار د‏‏ی شرح دے حوالے تو‏ں مفتی ابو الظفر غلام یاسین صاحب نے اختصار نو‏‏ں ملحوظ رکھدے ہوئے نہایت جامع انداز تو‏ں فصیح و بلیغ بولی وچ اپنے خیالات نو‏‏ں پیش کیتا ا‏‏ے۔[۲]

  • سخن رضا مطلب ہائے حدائق بخشش، مولیانا صوفی محمد اول قادری رضوی سنبھلی (وڈے حجم دے 432 صفحات)، 1992ء۔[۸]

یہ مختصر شرح حدائق بخشش، صوفی محمد اول صاحب د‏‏ی اے، اس مختصر شرح وچ شارح پہلے نعت دے اشعار دیندے نيں فیر مشکل لفظاں دے معنی تے فیر انہاں اشعار دا مطلب دیندے نيں۔ اس وچ اشعار د‏‏ی تشریح نو‏‏ں ملحوظ رکھیا گيا ا‏‏ے۔ لغوی حوالے تو‏ں اشعار د‏‏ی تشریح بیان کيتی ا‏‏ے۔[۲]

اس شرح د‏‏ی پہلی جلد 1994ء وچ شائع ہوئی، شارح د‏‏ی وفات (2010ء) تک اس د‏ی 14 جلداں شائع ہو چکیتیاں سن۔ مولیانا اویسی پہلے نعت دا اک شعر دیندے نيں، اس دے بعد حل لغات دے طور اُتے معنی و مفاہیم مختصرا دیندے نيں، فیر اس د‏ی شرح بیان کردے نيں۔ موضوع تو‏ں متعلق قرآن کریم تے احادیث دے کثیر حوالے دیندے نيں، بعض جگہ علمی، عقلی تے منطقی انداز نو‏‏ں وی پیش کردے ہيں۔ بزگان دین دے اقوال و قصائص نو‏‏ں وی بے تکان بیان کردے نيں۔[۲]

  • شرح کلام رضا فی نعت مصطفیٰ، مفتی، غلام حسن قادری (1114 صفحات) حدائق بخشش د‏‏ی 101 نعتاں د‏‏ی شرح[۱۰]
  • عرفان رضا در مدح مصطفے، علامہ عبد الستار ہمدانی مصروف، (دو جلداں) حدائق بخشش وچو‏ں صنعت تجنیس کامل (تام) دے 130 اشعار د‏‏ی شرح[۱۱]
  • عطر حدائق بخشش، مفتی، محمد عارف محمود خان قادری، (80 صفحات)[۱۲]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. https://books.google.com.pk/books?id=Wv5nQgAACAAJ&source=gbs_ViewAPI&redir_esc=y
  2. ۲.۰ ۲.۱ ۲.۲ ۲.۳ شہزاد احمد (مئی). "اذکار و انوار حدائق بخشش". ماہنامہ معارف رضا 32 (2012): 15. http://imamahmadraza.net/Imageviewer.aspx?catid=5. 
  3. ۳.۰ ۳.۱ شمس بریلوی (1976). کلام رضا دا تحقیقی و ادبی جائزہ. کراچی: مدینہ پبلشنگ کمپنی ایم اے جناح روڈ, 572. 
  4. فضل الرحمان شرر مصباحی (1997). حدائق بخشش دا فنی و عروضی جائزہ. ممبئی: رضا اکیدمی ممبئی, 4، 5، 6. 
  5. سید محمد مرغوب (1977). امام نعت گویان. ساہیوال: مکتبہ فریدیہ جناح روذ, 144. 
  6. شمس بریلوی (1998). فن شاعری تے حسان الہند. گجرات: مرکز اہلسنت برکات رضا، پور بندر، گجرات, 132. 
  7. مولیانا مفتی ابو الظفر غلام یسین راز امجدی اعظمی (1976). وثائق بخشش (حصہ اول) شرح حدائق بخشش. کراچی: مکتبہ ماجدیہ دار العلوم قادریہ رضویہ، ملیر متصل قبرستان سعود آباد کراچی, 286. 
  8. مولیانا صوفی محمد اول قادری رضوی سنبھلی. سخن رضا مطلب ہائے حدائق بخشش. لاہور: مکتبۂ دانیال غزنی اسٹریٹ اردو بازار, 432. 
  9. مفتی فیض احمد اویسی. الحقائق فی الحدائق المعروف شرح حدائق بخشش. بہاولپور: مکتبۂ اویسیہ رضویہ, 25 جلداں. 
  10. غلام حسن قادری، مفتی (2006). شرح کلام رضا فی نعت مصطفیٰ. لاہور: مشتاق بک کارنر، الکریم مارکیٹ، لاہور, 1114. 
  11. علامہ، عبد الستان ہمدانی (1998). عرفان رضا در مدح مصطفے. گجرات (بھارت): مرکز اہلسنت، برکات رضا، امام احمد رضا روڈ، میمن واڈ، پوربند، گجرات, 516. 
  12. مفتی،محمد عارف محمود خان قادری (2015). عرفان رضا در مدح مصطفے. لاہور: ادارہ تحقیقات کنز الایمان، لاہور, 80. 

سانچہ:احمد رضا خان