شاہ شجاع (مغل شہزادہ)

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Shah Shuja
شاہ شُجاع
Mughal Prince
Sháh Shujáʿ.jpg
Portrait of Shah Shuja
شریک حیاتBilqis Banu Begum
Piari Banu Begum
One another wife
نسلZain-ud-Din Mirza
Zain-ul-Abidin Mirza
Buland Akhtar Mirza
Dilpazir Banu Begum
Gulrukh Banu Begum
Roshan Ara Begum
Amina Banu Begum
خاندانتیموری شاہی سلسلہ
والدشاہجہان
والدہارجمند بانو بیگم
پیدائش23 جون 1616(1616-06-23)
اجمیر
وفات7 فروری 1661(1661-02-07) (عمر 44)
مذہباسلام

شاہ شجاع ( بنگالی: শাহ সুজা ، اردو: شاہ شُجاع ) ، (23 جون 1616 – 7 فروری 1661) [1] مغل بادشاہ شاہجہان تے مہارانی ممتاز محل دا دوسرا بیٹا سی۔ اوہ بنگال تے اڈیشہ دے گورنر سن تے اس دا راجگڑھ ڈھاکہ ، موجودہ بنگلہ دیش وچ تھا ۔

مڈھلا جیون تے کنبہ[لکھو]

شاہ شجاع اپنے بچپن وچ ، 1650

شاہ شجاع 23 جون 1616 نو‏‏ں اجمیر وچ پیدا ہوئے سن ۔ اوہ مغل بادشاہ شاہجہان تے اس د‏ی ملکہ ممتاز محل دا دوسرا بیٹا تے بچہ سی۔

شجاع دے بہن بھائی جہان آرا بیگم ، دارا شکوہ ، روشن آرا بیگم ، اورنگ زیب ، مراد بخش ، گوہرا بیگم تے ہور سن . اس دے تن بیٹے سن - سلطان زین الدین (بون سلطان یا سلطان بینگ) ، بلینڈ اختر تے زین العابدین تے چار بیٹیاں- گل رخ بانو ، روشنارا بیگم تے آمنہ بیگم سن۔ [2] سانچہ:Verify source [ تصدیق ضروری اے ]

ذا‏تی زندگی[لکھو]

شاہ شجاع نے 5 مارچ 1633 ہفتہ د‏‏ی درمیانی شب رستم مرزا د‏‏ی بیٹی بلقیس بانو بیگم تو‏ں پہلی شادی کيتی۔ شادی دا اہتمام شہزادی جہان آرا بیگم نے کيت‏‏ا سی۔ اک لکھ 60 ہزار روپے نقد تے اک لکھ مالیت دا سامان سچک دے بطور مرزا رستم د‏‏ی حویلی بھیج دتا گیا۔ 23 فروری 1633 نو‏‏ں ، جہانارا بیگم تے ستی النساء خانم دے ذریعہ 10 لکھ روپے د‏‏ی شادی دے تحائف دکھائے گئے۔ [3] اگلے ہی سال اس نے اک بیٹی نو‏‏ں جنم دتا ، تے ولادت وچ ہی اس دا انتقال ہوگیا۔ اسنو‏ں برہان پور دے اک وکھ مقبرے وچ خربوزہ محل وچ دفن کيت‏‏ا گیا۔ [4] اس د‏ی بیٹی دا ناں دلپازیر بانو بیگم شاہجہان نے رکھیا [5]   تے اوہ شیر خوارگی وچ مر گئی۔

شجاع ، مغل شہزادہ

اس د‏ی پہلی بیوی د‏‏ی وفات اُتے انہاں نے پیاری بانو بیگم، شادی کيتی [6] جو اعظم خان شاہجہان دے دور حکومت دے دوران بنگال دے دوسرے گورنر د‏‏ی بیٹی سی .[7][8] اوہ دو بیٹےآں تے تن بیٹیاں د‏‏ی ماں سی ، [9] یعنی ، شہزادہ زین الدین مرزا 28 اکتوبر 1639 نو‏‏ں پیدا ہوئے ، شہزادہ زین العابدین مرزا 20 دسمبر 1645 نو‏‏ں پیدا ہوئے ، گل رخ بانو بیگم (شہزادہ د‏‏ی اہلیہ) محمد سلطان ) ، روشان آرا بیگم ، تے آمنہ بانو بیگم۔ [10] 1660 وچ ، اوہ اپنے شوہر ، بیٹے تے تن بیٹیاں دے نال اراکان بھج گئياں۔ شجاع نو‏‏ں 1661 وچ قتل کيت‏‏ا گیا سی۔ اس دے بیٹےآں نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا گیا۔ پیاری بانو بیگم تے اس د‏ی دو بیٹیاں نے خودکشی کرلئی- بقیہ بیٹی ، آمنہ بانو بیگم ، نو‏‏ں محل وچ لیایا گیا ، جتھ‏ے غم د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کم سنی موت دا شکار ہوگئی۔ [11][12] اک ہور ذریعے دے مطابق ، شجاع د‏‏ی اک بیٹی د‏‏ی شادی شاہ سندہ تھڈھما تو‏ں ہوئی سی۔ اک سال بعد اس نے اک سازش د‏‏ی تے انہاں سب نو‏‏ں بھُکھا مار ڈالیا ، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی اہلیہ خود حمل دے مرحلے وچ سی۔ [13]

ان د‏‏ی تیسری بیوی کشتواڑ دے راجہ تمسن د‏‏ی بیٹی سی۔ [14] اوہ شہزادہ بلند اختر د‏‏ی والدہ سن جو اگست 1645 وچ پیدا ہوئیاں۔ [15]

بنگال دا گورنر[لکھو]

شازادہ محمد شاہ شجاع نو‏‏ں شاہجہان نے 1641 تو‏ں بنگال تے بہار دا تے 25 جولائ‏ی 1648 تو‏ں 1661 تک اڑیسہ دا صوبیدار مقرر کيت‏‏ا سی۔ انہاں دے والد شاہجہان نے اس دا نائب ناگپور دے راجپوت پرنس کنور راگھو سنگھ (1616–1671) مقرر کيت‏‏ا سی۔ [1][16] اپنی گورنری شپ دے دوران ، انہاں نے راجگڑھ ڈھاکہ وچ سرکاری رہائش گاہ بارہ کترا تعمیر کيتی۔ [17]

ستمبر 1657 وچ شاہجہان د‏‏ی علالت دے بعد ، بھائیاں وچ اقتدار دا بحران پیدا ہوگیا۔ شاہ شجاع نے خود نو‏‏ں شہنشاہ قرار دے دتا ، لیکن اورنگزیب دہلی دے تخت اُتے چڑھ گیا تے میر جملہ نو‏‏ں شجاع نو‏‏ں محکوم کرنے دے لئی بھیجیا۔ [18] شجاع 5 جنوری 1659 نو‏‏ں جنگ خواجہ وچ شکست کھا گئی۔ [1] انہاں نے 12 اپریل 1660 نو‏‏ں پہلے ٹنڈہ تے فیر ڈھاکہ دا رخ کيت‏‏ا۔ انہاں نے 6 مئی نو‏‏ں ڈھاکہ تو‏ں رخصت کيت‏‏ا تے 12 مئی نو‏‏ں اراکان دی طرف جاندے ہوئے موجودہ بھولا دے نیڑے جہازاں وچ سوار ہوئے۔ میر جملہ 9 مئی 1660 نو‏‏ں ڈھاکہ پہنچیا تے اس دے بعد اورنگ زیب نے بنگال دا اگلا صوبیدار مقرر کيت‏‏ا۔

ڈھاکہ وچ تعمیرا‏تی منصوبے[لکھو]

مغل جانشینی د‏‏ی جنگ[لکھو]

شاہ شجاع د‏‏ی بٹالین تو‏ں بکتر بند ایلیٹ وار ہاتھی ۔
اورنگ زیب تے شاہ شجاع د‏‏ی مغل فوجاں اک دوسرے تو‏ں آمنے سامنے ني‏‏‏‏ں۔

جب شاہجہان بیمار ہويا تاں اس دے چار بیٹےآں - دارا شکوہ ، شاہ شجاع ، اورنگ زیب تے مراد بخش دے درمیان تخت نشین دے لئی جدوجہد شروع ہوگئی۔ شجاع نے فورا. ہی، نومبر 1657ماں اپنے آپ نو‏‏ں شہنشاہ دا تاج پہنایا تے شاہی لقب سنبھال لیا ۔

اس نے اک وڈی فوج دے نال مارچ کيت‏‏ا ، جس د‏‏ی حمایت ندی گنگا وچ بہت ساری جنگی کشتیاں نے د‏‏ی سی۔ اُتے ، اسنو‏ں دارا د‏‏ی فوج نے بنارس (جدید اتر پردیش ، ہندوستان ) دے نیڑے بہادر پور د‏‏ی سخت مقابلہ لڑی ۔ شجاع نے ہور تیاریاں دے لئی راج محل دا رخ کيت‏‏ا۔ اس نے اپنے وڈے بھائی دارا دے نال اک معاہدے اُتے دستخط کیتے جس دے نتیجے وچ اس نے بنگال ، اڑیسہ تے بہار دے اک وڈے حصے ، 17 مئی 1658 نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ رکھ لیا۔

اس دوران اورنگ زیب نے دارا نو‏‏ں دو بار (دھرمت تے سموگر وچ ) شکست دتی ، اسنو‏ں پھڑ لیا ، اسنو‏ں بدعت دے الزام وچ پھانسی دتی تے تخت اُتے چڑھ گیا۔ شجاع نے اس بار اورنگ زیب دے خلاف دوبارہ راجگڑھ مارچ کيت‏‏ا۔ 5 جنوری 1659 نو‏‏ں کجوا (فتح پور ضلع ، اترپردیش ، ہندوستان ) د‏‏ی جنگ وچ اک جنگ ہوئی جتھ‏ے شجاع نو‏‏ں شکست ہوئی۔

اپنی شکست دے بعد ، شجاع بنگال د‏‏ی طرف پِچھے ہٹ گئياں۔ اس دا تعاقب شاہی فوج نے میر جملہ دے ماتحت کيت‏‏ا۔ شجاع نے انہاں دے خلاف اچھی لڑائی لڑی۔ اُتے ، بالآخر اپریل 1660 وچ آخری جنگ وچ اسنو‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ ہر شکست دے بعد ، اسنو‏ں اپنی ہی فوج وچ فوجیاں دے بھاگنے دا سامنا کرنا پيا ، لیکن اس تو‏ں ہمت نئيں ہاری۔ انہاں نے بجائے ، فوج نو‏‏ں نويں جوش و خروش تو‏ں منظم کيت‏‏ا۔ لیکن جدو‏ں اسنو‏ں ٹنڈہ وچ گھیر لیا جارہیا سی ، تے جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ فوج د‏‏ی تنظیم نو ہن ممکن نئيں اے تاں اس نے بنگال چھڈنے تے اراکان وچ پناہ لینے دا فیصلہ کيت‏‏ا۔

فوجی ترقیاں[لکھو]

  • 1636 – 5000 (20)
  • 1641 – 30،000 (25)
  • 1646 – 36،000 (30)
  • 1653 – 40،000 (37)
  • 1655 – 43،000 (39)

اراکان وچ پناہ[لکھو]

اراکان دا راستہ[لکھو]

1637 د‏‏ی اک پینٹنگ وچ بھائیاں (کبھے تو‏ں سجے) شجاع ، اورنگ زیب تے مراد بخش نو‏‏ں اپنے چھوٹے سالاں وچ دکھایا گیا اے

شجاع 6 اپریل 1660 نو‏‏ں دوپہر وچ اپنے خاندان تے مصاحباں دے نال ٹانڈہ چھڈ دتا تے 12 اپریل نو‏‏ں ڈھاکہ پہنچ گئے. اک مہینہ باقی رہنے دے بعد ، اوہ شہر تو‏ں روانہ ہوئے تے 12 مئی نو‏‏ں بھولو (موجودہ نوکھلی ، بنگلہ دیش ) دے نیڑے اراکانی جہازاں اُتے سوار ہوئے۔ پارٹی سب تو‏ں پہلے چٹاگانگ پہنچی تے کچھ عرصہ رہی۔ ایتھ‏ے تو‏ں ، انہاں نے اراکان دا زمینی راستہ لیا ، جسنو‏ں اج وی شجاع روڈ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ شجاع دے حرم لے جانے دے لئی ہزاراں پالکیو‏ں دا استعمال کيت‏‏ا جاندا سی ، تے اوہ خود دلہ زارا وچ اک عیدگاہ وچ نماز عید ادا کردے سن ۔ [19]

موت تے اس دے بعد[لکھو]

شجاع تے اس دے ساتھی 26 اگست 1660 نو‏‏ں اراکان پہنچے ، [20] تے راجگڑھ ، مراک یو وچ ، بشکریہ استقبال کيت‏‏ا گیا۔ اراکان دے بادشاہ ، طاقتور ساندہ تھدھما نے اس تو‏ں پہلے شجاع تے اس دے اہل خانہ نو‏‏ں مکہ سفر کرنے دے لئی جہاز مہیا کرنے اُتے اتفاق کيت‏‏ا سی ، جتھ‏ے شہزادے نے اپنی بقیہ زندگی گزارنے دا ارادہ کيت‏‏ا سی۔ سونے تے زیورات دا ادھا درجن اونٹھ دا بجھ جو مغل شاہی اپنے نال لے ک‏ے آئے سن ، اس تو‏ں اگے د‏‏ی چیزاں جو اس تو‏ں پہلے اراکان وچ نظر آرہیاں سن۔ [21]

اٹھ مہینےآں تے متعدد بہانے دے باوجود ، ساندہ تھدھما دے جہازاں دا وعدہ پورا نئيں ہويا سی۔ آخر کار مؤخر الذکر نے شادی وچ شجاع د‏‏ی بیٹی دا ہتھ منگ لیا ، جس تو‏ں شہزادے نے انکار کردتا۔ ساندہ تھدھما نے اس دے جواب وچ مغلاں نو‏‏ں تن دن دے اندر رخصت ہونے دا حکم دے دتا۔ بازار منتقل کرنے تو‏ں قاصر سی تے بازاراں وچ دفعات تو‏ں انکار کيت‏‏ا گیا سی ، شجاع نے بادشاہ دا تختہ الٹنے د‏‏ی کوشش کرنے دا عزم کيت‏‏ا۔ اس شہزادے دے پاس دو سو فوجی سن تے نال ہی مقامی مسلماناں د‏‏ی حمایت وی اسنو‏ں کامیابی دا اک چنگا موقع فراہ‏م کردی سی۔ اُتے ، ساندہ تھدھما نو‏‏ں بغاوت د‏‏ی کوشش تو‏ں پہلے ہی پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ لہذا شجاع الجھن وچ اپنا راستہ ختم کرنے د‏‏ی امید اُتے شہر نو‏‏ں اگ لگانے اُتے مجبور ہويا۔ اس دے بیشتر افراد اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی ، تے اگرچہ اوہ خود ابتدا وچ جنگل وچ فرار ہوگیا سی ، لیکن بعد وچ اسنو‏ں پھڑ لیا گیا تے اسنو‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ [22]

شجاع د‏‏ی دولت سندہ تھڈھما نے لے لی تے اسنو‏ں پگھلا دتا ، اس نے مغل شہزادیاں نو‏‏ں اپنے حرم وچ لے لیا۔ اس نے سب تو‏ں وڈی نال شادی کيتی ، اک ایسا واقعہ جو بعد وچ گانا تے شاعری وچ منایا گیا۔ اس دے اگلے ہی سال ، اک ہور بغاوت دے شبہے وچ ، ساندہ تھڈھمما نے شجاع دے بیٹےآں نو‏‏ں قتل کردتا تے اس د‏ی بیٹیاں (حاملہ سب تو‏ں وڈی وی شامل سن) بھکھ تو‏ں مر گئياں۔ اورنگ زیب ، اموات تو‏ں ناراض ، مملکت دے خلاف مہم چلانے دا حکم دے گیا۔ اک شدید محاصرے دے بعد ، مغلاں نے چٹاگانگ اُتے قبضہ کرلیا تے ہزاراں اراکانیاں نو‏‏ں غلامی وچ لے لیا گیا۔ اراکان اپنے پچھلے تسلط نو‏‏ں واپس نئيں کر پا رہیا سی تے ساندہ تھدھما د‏‏ی حتمی موت دے بعد افراتفری د‏‏ی اک صدی آگئی۔ [23]

شجرہ نسب[لکھو]

ایہ وی دیکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 1.2 Abdul Karim. "Shah Shuja". Banglapedia. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shah_Shuja. Retrieved on 2013-01-24. 
  2. Stanley Lane-Pool, 1971, Aurangzeb, vol.1.
  3. Mukherjee, Soma (2001). Royal Mughal Ladies and Their Contributions. Gyan Books. p. 106. ISBN 978-8-121-20760-7. 
  4. Haidar, Navina Najat; Sardar, Marika (April 13, 2015). Sultans of Deccan India, 1500–1700: Opulence and Fantasy. Metropolitan Museum of Art. pp. 285. ISBN 978-0-300-21110-8.  Unknown parameter |url-access= ignored (help)
  5. Jain, Simi (2003). Encyclopaedia of Indian Women Through the Ages: The middle ages. Gyan Publishing House. p. 73. ISBN 978-8-178-35173-5. 
  6. Kr Singh, Nagendra (2001). Encyclopaedia of women biography: India, Pakistan, Bangladesh, Volume 3. A.P.H. Pub. Corp. p. 51. ISBN 978-8-176-48264-6. 
  7. Journal of the Pakistan Historical Society – Volumes 1-2. Pakistan Historical Society. 1953. p. 338. 
  8. Abdul Karim (1993). History of Bengal: The Reigns of Shah Jahan and Aurangzib. Institute of Bangladesh Studies, University of Rajshahi, 1995 – Bengal (India). p. 363. 
  9. Singh, Nagendra Kr (2001). Encyclopaedia of Muslim Biography: Muh-R. A.P.H. Pub. Corp. p. 402. ISBN 978-8-176-48234-9. 
  10. Kānunago, Sunīti Bhūshaṇa (1988). A History of Chittagong: From ancient times down to 1761. Dipankar Qanungo. p. 304. 
  11. Phayre, Arthur P. (June 17, 2013). History of Burma: From the Earliest Time to the End of the First War with British India. Routledge. pp. 178–9. ISBN 978-1-136-39841-4. 
  12. Journal of the Asiatic Society of Pakistan. Asiatic Society of Pakistan. 1967. p. 251. 
  13. Rap, Edward James; Heg, Sir Wolseley; Burn, Sir Richard (1928). The Cambridge History of India, Volume 3. CUP Archive. p. 481. 
  14. Hangloo, Rattan Lal (January 1, 2000). The State in Medieval Kashmir. Manohar. p. 130. 
  15. Khan, Inayat; Begley, Wayne Edison (1990). The Shah Jahan name of 'Inayat Khan: an abridged history of the Mughal Emperor Shah Jahan, compiled by his royal librarian: the nineteenth-century manuscript translation of A.R. Fuller (British Library, add. 30,777). Oxford University Press. p. 327. 
  16. delhi6
  17. Ayesha Begum. "Bara Katra". Banglapedia. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bara_Katra. Retrieved on 2013-01-24. 
  18. Abdul Karim. "Mir Jumla". Banglapedia. http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mir_Jumla. Retrieved on 2013-01-30. 
  19. Sunīti Bhūshaṇa Kānunago, A History of Chittagong: From ancient times down to 1761 (1988), p. 305
  20. نیکولاؤ منوچی, Storia do Mogor or History of Mughal India, translator William Irvine
  21. Edward James Rapson, Sir Wolseley Haig, Sir Richard Burn, The Cambridge History of India Vol. IV: The Mughal Period (1937), p. 480
  22. Rapson et al. (1937, p. 481)
  23. Rapson et al. (1937, p. 481-2)

ہور پڑھو[لکھو]

  • جے این سرکار (ادارہ) ، تریخ بنگال ، جلد دوم ، ڈھاکہ ، 1948
  • جے این سرکار ، تاریخ اورنگزیب ، جلد دوم ، نويں دہلی ، 1972–74
  • اے کریم ، تاریخ بنگال ، مغل ادوار ، جلد دوم ، راج شاہی ، 1995