تولو بولی

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا ٹولو بولی)
Jump to navigation Jump to search

ٹولو بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔ ایدی بولن گنتی 1.95 ملین اے۔

تولو
Tulu
ತುಳು
Tulu-ತುಳು ಭಾಷೆ.jpg
چ مقامی بھارت
علاقہ تولو ناڈو: کرناٹک تے کیرلا دے خطے [1]
مہاراشٹر[2]
خلیجی ممالک[3][4]
بولن والے لوک تولو
بولن والے
1.7 ملین (2001 مردم شماری)[5]
دراوڑی
کنڑا رسم خط (دورِ حاضر)[6]
تولو رسم خط (تاریخی-کم مستعمل)
بولی کوڈ
ISO 639-3 tcy
Glottolog tulu1258[7]
Tuluspeakers.PNG
تولو بولنے والا خطہ (تولو ناڈو)

Image تولو رسم خط دا نمونہ

تولو (Tulu) (<Image: “Tuḷu bāse” in Tulu script> یا ತುಳು ಬಾಸೆ، تولو باسنو‏ں) اک دراوڑی زبان اے جس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 20 لکھ تو‏ں کم ا‏‏ے۔[8] تولو بولنے والے لوکاں نو‏‏ں تولوا کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر تولو بولنے والے جنوب مغربی کرناٹک تے شمالی کیرالا دے سرحدی علاقےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں علاقےآں نو‏‏ں اکثر تولوناڈو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

تریخ[لکھو]

تولو بولی وچ لکھے گئے پتھراں اُتے کندہ جو کتبے پائے گئے اوہ سب 15-16 واں صدی دے ني‏‏‏‏ں۔ چند ماہرین لسانیات دے مطابق تولو 2000 سال پہلے ہی پروٹو دراوڑی بولی د‏‏ی صورت وچ آزادانہ طور اُتے پلی بڑھی بولی ا‏‏ے۔ سن 200ء دے تمل سنگھ شاعر د‏‏ی شاعری وچ تولو ناڈو د‏‏ی رقاصاؤں دے بارے وچ ذکر ملدا ا‏‏ے۔

اہلِ بولی[لکھو]

تولو بولی بولنے والی قوم نو‏‏ں تولوا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ریاست کرناٹک دے جنوبی ضلعے اوڈوپی، جنوبی کنڑا وچ تولو بولنے والے وڈے پیمانے اُتے آباد ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے جنوبی علاقے وچ وی تولو دے اہلِ بولی آباد ني‏‏‏‏ں۔ 2001ء دے مردم شماری دے مطابق اس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 1.7 ملین ا‏‏ے۔[9]

جغرافیائی حدود[لکھو]

قدیم تولو مملکت آلوا کھیڈا دا نقشہ

ملیالم زبان دے تاریخی ادب کیرلول پتی تے تمل زبان دے سنگم ادب وچ جو معلومات فراہ‏م دتی نيں انہاں دے مطابق تولوناڈو کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے دریائے چندراگیری تو‏ں لےک‏ے شمال وچ کرناٹک دے شمالی کنڑا ضلع دے گوکرنا تک پھیلا ہويا علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آلوپا یا آلوا کھیڈا حکمراناں د‏‏ی سلطنت رہی ا‏‏ے۔ منگلاپورم، اوڈوپی، کاسرگوڈ تے پوتور وغیرہ شہر تولو بولی و ادب دے مرکز رہے ني‏‏‏‏ں۔

درجہ بندی[لکھو]

مرکزی مضمون: دراوڑی بولیاں ٹولو دا تعلق دراوڈیان زباناں دے خاندان د‏‏ی جنوبی شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ براہ راست پروٹو-جنوبی ڈریوڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو بدلے وچ براہ راست پروٹو-ڈراویڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو فرضی تصور شدہ مادری بولی اے جتھ‏ے تو‏ں تمام دراوڈیان زباناں آندی ني‏‏‏‏ں۔ ٹولو بولی د‏‏ی ابتدا ہندوستان دے جنوبی حصے وچ ہوئی ا‏‏ے۔

سرکاری حیثیت[لکھو]

تولو فی الحال ہندوستان یا کِس‏ے دوسرے ملک د‏‏ی سرکاری بولی نئيں ا‏‏ے۔ کوشش کيتی جارہی اے کہ ٹولو نو‏‏ں آئین دے اٹھويں شیڈول وچ شامل کيت‏‏ا جائے۔ اگست 2017 وچ ، اک آن لائن مہم دا اہتمام کيت‏‏ا گیا سی جس وچ ٹولو تو‏ں اٹھويں شیڈول نو‏‏ں آئین وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی تے اکتوبر 2017 وچ ، جدو‏ں وزیر اعظم ، نریندر مودی نے دھرمستلا مندر دا دورہ کيت‏‏ا سی تاں انہاں دے سامنے وی ایہی مطالبہ پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ، 2018 وچ ، کاسڑ گوڈ حلقے تو‏ں ممبر پارلیمنٹ پی کروناکران نے وی آئین دے اٹھويں شیڈول وچ ٹولو بولی نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ایہی مطالبہ اٹھایا۔

حوالے[لکھو]

ٰٰ

باہرلے جوڑ[لکھو]

[Category:ہندستان دیاں بولیاں]]