کیرلا
| کیرلا കേരളം | |
|---|---|
| ریاست | |
 شہر ترواننت پورم دا نظارہ | |
 پرچم کیرلا قومی نشان | |
| عرفیت: خدا دا اپنا ملک | |
 بھارت وچ کیرلا دا وقوع | |
 ریاست کیرلا دا نقشا | |
| ملک | بھارت |
| قائم | 1 نومبر 1956ء |
| پایۂ تخت | ترواننت پورم |
| عظیم تریں شہر | کوچی |
| ضلعے | 14 |
| حکومت | |
| • گورنر | عارف محمد خان |
| • وزیرِ اعلیٰ | پنارائی وجاین |
| • قانون ساز مجلس | اک ایوانی (141 نشستاں) |
| • پارلیمانی حلقہ | 2 |
| • عدالتِ عالیہ | کیرلا ہائی کورٹ |
| رقبہ | |
| • کل | ۳۸,۸۶۳ مربع کلومیٹر (۱۵,۰۰۰ مربع میل) |
| رقبہ درجہ | 21 واں |
| آبادی (2011ء)[۱] | |
| • کل | ۳۳,۳۸۷,۶۷۷ |
| • درجہ | 12 واں |
| • کثافت | ۸۱۹/مربع کلومیٹر (۲,۱۲۰/مربع میل) |
| نام آبادی | کیرلائی ، ملیالی |
| منطقۂ وقت | بھارتی معیاری وقت (UTC+05:30) |
| آیزو 3166 رمز | آیزو 3166-2:IN |
| انسانی ترقیاتی اشاریہ |  0.920[۲] (very high) |
| درجہ | 7واں (2011ء) |
| خواندگی | 93.91% (بھارت وچ اوّل)[۳] |
| زباناں | ملیالم ، تَمِل ، کنّڑا ، اردو ، تُلو |
| دفتری زباناں | ملیالم |
| ویب سائٹ | kerala.gov.in |
کیرل یا کیرلا (കേരളം ؛ Kerala) بھارت دی اک ریاست اے جو دکن دے جنوبی حصے وچ واقع اے۔ اس دا راجگڑھ تریوینڈرم اے۔ اس ریاست دی بولی ملیالم اے۔ ایتھے دے باشندےآں نوں ملیالی کہیا جاندا اے۔ اس ریاست دی مسلم آبادی وچ بیشتر موپلا قوم دے لوک نيں۔
جغرافیا
کیرلا دے مشرق وچ ریاستِ تمل ناڈو، شمالی مشرق وچ ریاست کرناٹک تے مغرب وچ بحیرہ عرب نيں۔ کیرلا متنوع خِطّےآں توں مالامال اے۔ سیاحی جرید ہ نیشنل جیوگریفک ٹراول میگزین دے مطابق دنیا وچ سیاحت دے لائق 50 تھانواں دی لسٹ وچ کیرلا دا ناں وی اے۔[۴] کیرلا دا کل رقبہ 38,863 مربع کلومیٹر اے۔ ایہ بھارت دے کل رقبے دا %1.8 اے۔
تریخ
سن 1950ء وچ کیرلا بہت پسماندہ سی۔ لیکن پچھلے پنجاہ سالاں وچ ایتھے انقلابانہ تبدیلیاں رونما ہوئیاں نيں۔ اس دی اہم وجہ تعلیم تے جدیدیت دے اثرات نيں۔ خواندگی تے صحت وغیرہ وچ جو کچھ کامیابیاں حاصل کيتياں نيں اوہ سب ترقی یافتہ ملکاں توں شانہ بشانہ رہیاں نيں۔ کیرلا دی سماجی ترقی نوں کیرلا نمونہ دے ناں اُتے غیر ملکاں دے سماجی تے سیاسی ماہرین نے موضوعِ بحث بنایا اے۔[۵]
بھارت دی پہلی مسجد
کیرلا دے پنڈ کوڈنگلور وچ واقع چیرامن مسجد، بھارت دی پہلی مسجد تے دنیا دی دوسری مسجد جتھے اُتے جمعہ دی نماز باجماعت پڑھی گئی۔
کیرالا دا ناں وجہ
عالمی تاریخاں وچ ناریل دے درختاں نال بھرے، صاف تے شفاف آب و ہوا والے اک دیس دا تذکرہ ملدا اے، اوہ کیرالا اے۔ ماہرِ تاریخِ کیرالا سید محمد لکھدے نيں کہ کیرالا بہت قدیم ناں اے۔ اس لفظ دا منبع قدیم تمل بولی اے تے سنسکرت تے پالی وچ ایہ لفظ 'چیرن' سی اوہی کیرلا ہو گیا۔ بعض لوک اس گل دے وی قائل نيں کہ ایہنوں کیرلا اس وجہ توں کہیا جاندا اے کہ ایہ چیرمال دی سلطنت سی۔[۶] تے اک گروہ اس گل دے وی قائل اے کہ ایتھے دی خوبصورت آب و ہوا تے دولت دی ریل پیل دیکھ کے اہلِ عرب نے اسنوں خیر اللہ ناں دتا، فیر تبدیل ہوکے کیرالا ہوئے گیا ۔[۷]
قدیم کیرالا
سرزمینِ کیرلا سیاحاں تے زائراں لئی قابلِ کشش رہی اے۔ ماضی وچ ایتھے چھوت چھات دیاں جڑاں بہت مضبوط سن۔ کیرلا دے لوک اُچے طبقے تے تھلے طبقے اُتے بٹے ہوئے سن۔ لیکن بعد وچ 20 واں صدی دے اوائل وچ نشاتِ ثانیہ دے رہنماواں نے اس طبقہ پرستی توں کیرلا نوں نجات دلائی۔
کیرلا دے ضلعے
تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کیرلا دے ضلعے
کیرلا دے 14 ضلعے نيں۔
- ترواننتپورم
- کولم
- پَتّانم تِٹّا
- آلاپوژا
- کوٹائم
- ایڈوکی
- ایرناکولم
- تریشور
- پالاکاڈ
- ملاپورم
- کوژیکوڈ
- وایاناڈ
- کنور
- کاسرگوڈ
| کیرالا دے اہم شہر (2001 Census of India estimate)[۸] | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| درجہ | شہر | ضلع | آبادی | ||||||||
| 01 | ترواننت پورم | ترواننت پورم | 744,983 | ||||||||
| 02 | کوچی | ایرناکولم | 595,575 | ||||||||
| 03 | کوژیکوڈ | کوژیکوڈ | 436,556 | ||||||||
| 04 | کولم | کولم | 361,029 | ||||||||
| 05 | ترشور | تریشور | 317,526 | ||||||||
| 06 | آلاپوژا | آلاپوژا | 187,495 | ||||||||
| 07 | پالاکاڈ | پالاکاڈ | 130,767 | ||||||||
| 08 | تلشیری | کنور | 99,387 | ||||||||
| 09 | پونانی | ملاپورم | 87,495 | ||||||||
| 10 | منجیری | ملاپورم | 83,024 | ||||||||
موسم
کیرلا چونکہ خط استوا توں بہت نیڑے آ اس لئی ایتھے گرم موسم دا امکان ہونا سی۔ لیکن بحیرہ عرب تے مغربی گھاٹ دی قربت دی وجہ توں ایتھے متوسط سرد و گرم موسم ہُندا اے۔
| کیرلا دا موسم | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مہینا | جنوری | فروری | مارچ | اپریل | مئی | جون | جولائی | اگست | ستمبر | اکتوبر | نومبر | دسمبر | سال |
| اوسطاً ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) | 28.0 (82.4) |
30 (86) |
31 (88) |
32 (90) |
34 (93) |
34 (93) |
30 (86) |
29 (84) |
29 (84) |
30 (86) |
30 (86) |
31 (88) |
۳۴ (۹۳) |
| اوسطاً گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) | 22 (72) |
23 (73) |
24 (75) |
25 (77) |
25 (77) |
24 (75) |
23 (73) |
23 (73) |
23 (73) |
23 (73) |
23 (73) |
22 (72) |
۲۲ (۷۲) |
| بارش م م (انچ) | 8.7 (0.343) |
14.7 (0.579) |
30.4 (1.197) |
109.5 (4.311) |
239.8 (9.441) |
649.8 (25.583) |
726.1 (28.587) |
419.5 (16.516) |
244.2 (9.614) |
292.3 (11.508) |
150.9 (5.941) |
37.5 (1.476) |
۲,۹۲۳.۴ (۱۱۵.۰۹۴) |
| جتھوں لیا: [۹][۱۰] | |||||||||||||
بولی
کیرلا وچ عام رابطے دی زبان ملیالم اے۔ ایہ اک دراوڑی زبان اے۔ ملیالم تے انگریزی سرکاری زباناں نيں، لیکن ملیالم نوں زیادہ ترجیح دتی جاندی اے۔ انہاں دے علاوہ دوسری زباناں بولنے والے وی نيں۔ انہاں وچ تمل تے اردو اہم نيں۔ کیرلا دے شمالی ضلع کاسرگوڈ وچ ملیالم دے نال نال تلو، کونکنی تے کنڑ بولنے والے وی موجود نيں۔
مذاہب
| ضلع | آبادی | ہندو (فیصد) | مسلمان (فیصد) | مسیحی (فیصد) |
|---|---|---|---|---|
| ترواننت پورم | 3,307,284 | 65.19% | 13.37% | 21.44% |
| کولم | 2,629,703 | 61.23% | 19.41% | 19.36% |
| پَتّانم تِٹّا | 1,195,537 | 46.35% | 4.58% | 49.07% |
| آلاپوژا | 2,121,943 | 66.16% | 9.88% | 23.96% |
| کوٹائم | 1,979,274 | 43.37% | 5.98% | 51.65% |
| ایڈوکی | 1,107,453 | 45.24% | 7.20% | 47.56% |
| ایرناکولم | 3,279,860 | 43.59% | 14.57% | 41.84% |
| تریشور | 3,110,327 | 55.31% | 16.45% | 28.24% |
| پالاکاڈ | 2,810,892 | 66.92% | 26.90% | 6.18% |
| ملاپورم | 4,110,956 | 28.44% | 66.84% | 4.72% |
| کوژیکوڈ | 3,089,543 | 55.04% | 37.53% | 7.43% |
| ویاناڈ | 816,558 | 49.44% | 26.72% | 23.57% |
| کنور | 2,525,637 | 59.51% | 27.65% | 12.84% |
| کاسرگوڈ | 1,302,600 | 55.61% | 34.33% | 10.06% |
ندیاں
کیرلا وچ 44 ندیاں نيں۔ انہاں وچ 41 ندیاں مشرق توں نکل مغرب دی طرف بہندی نيں۔ تے 3 ندیاں مشرق دی طرف بہہ کر دریائے کاویری وچ جا ملدی نيں۔ انہاں دے علاوہ 15 کلومیٹر توں کم لمبی ندیاں وی بہت نيں۔ کیرلا دا سب توں وڈا دریا پیریار اے۔ پرانے زمانے وچ کیرلا وچ آمد و رفت دریا اُتے منحصر سی۔ ایتھے آبپاشی تے ماہی گیری دے علاوہ بجلی وی دریاواں اُتے انحصار کردی اے۔
حیوانات و نباتات
| پنچھی |  ابو قرن |
|---|---|
| مچھی |  کاشمیرا |
| پُھل |  املتاس |
| رکھ |  ناریل |
سیاحت
اج کل کیرلا بھارت دا اہم سیاحتی مرکز بن گیا اے۔ سال 2006ء وچ 85 لکھ سیاح کیرلا وچ آئے۔ پچھلے سال دے مقابلے وچ %24 دا وادھا ہويا اے۔[۱۵] ایتھے دے پہاڑی تھانواں ، سواحل تے جنگلات سیاحاں دے لئی پسندیدہ تے دلچسپ بن گئے۔
پہاڑی اسٹیشن
سرکاری نشانات
- کیرلا دی سرکاری بولی ملیالم اے
- کیرلا دا امیری نشان ستون شیر اشوک دے دونے طرف کھڑے ہاتھی
- ریاستی درخت ناریل
- ریاستی پرندہ پپیہا
- ریاستی پھُل املتاس
- ریاستی جانور ہاتھی
- ریاستی پھل کٹہل
- ریاستی شربت ناریل پانی
- ریاستی مچھلی کاشمیرا
تصویراں
ولم کلی(کشتی بازی)
کیرلا دا ریاستی پھُل املتاس
کیرالا دا ریاستی درخت ناریل
کیرلا دا ریاستی جانور ہاتھی
کیرلا دا ریاستی پرندہ پپیہا
کیرلا دی ریاستی مچھلی کاشمیرا
کیرلا دا ریاستی شربت ناریل پانی
کیرلا دا ریاستی پھل کٹھل- مارگم کلی مسیحیاں دا اک فن رقص
باہرلے جوڑ
- / سرکاری پورٹل کیرلا حکومت Archived 2009-07-25 at the وے بیک مشین
- ٹورزم محکمہ، کیرلا حکومت Archived 2012-08-08 at the وے بیک مشین
حوالے
- ↑ Census of India, 2011. Census Data Online, Population.
- ↑ India Human Development Report 2011: Towards Social Inclusion at www.pratirodh.com Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
- ↑ http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/kerala/9-litercy-26-30.pdf
- ↑ ٹراولر میگزین وچ کیرلا دے بارے وچ ۔ اخذ کردہ تریخ 2007 مارچ 24
- ↑ http://www.ashanet.org/library/articles/kerala.199803.html
- ↑ the book:Kerala Muslim Charithram
- ↑ refer the Book:Muslim and Kerala Civilization
- ↑ Kerala at www.citypopulation.de Error: unknown archive URL (archived 2007-03-18)
- ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا
<ref>ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےIMDلئی۔ - ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا
<ref>ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےmoefلئی۔ - ↑ Commissioner Linguistic Minorities (originally from Indian Census, 2001) at nclm.nic.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
- ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا
<ref>ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتےcensusindia1لئی۔ - ↑ Kerala Symbols at www.prd.kerala.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
- ↑ KarimeenVarsham at www.fisheries.kerala.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
- ↑ Archive copy at www.keralatourism.org Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
| ||||||||||||
