پنجابی شاعری دیاں صنفاں

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

پنجابی شاعری دیاں صنفاں دا ویروا اینج ا ے۔

چوبولا[لکھو]

شاعراں دا رَلواں کلام یا جس وچ چار بولیاں وَرتیاں گیاں ہوڽ۔ ایس دی مثال گرو گرنتھ صاحب وچ موجود ہے۔

سویا[لکھو]

سویا چار تُکاں دا بحر ہے، ہر اک تُک وچ ٢٢ پائے ہُندے ہن ، پہلے ٢١ پایاں دیاں ست تکڑیاں بندیاں ہن اک تکڑی وچ کلاں خورد خورد ایس طرح تِن تِن پائے ہندے ہن تے بایئسواں پایہ کلاں ہندا ہے، وقفہ چار پایاں بعد۔ایس دیاں کئی قسماں ہن۔

فرد[لکھو]

غزل دا مطلع چھڈ کے باقی اس دا ہر شعر اپنی جگہ تے فرد ہند اہے۔

کِبتْ[لکھو]

بِت ہِندی وِچ جملہ نوں آکھدے ہن، یعنی کہی ہوئی گل۔ ایہہ لمبے بحر دا شعر ہےہر مصرعہ دے چار ٹکڑے یعنی رکن ہُندے ہے، تے چوتھا ٹکڑا پہلے تِناں نالوں تھوڑا چھوٹا ہُندا ہے۔ کِبت چار تُکاں دا ہندا ہے ایس وچ ماترے دا حساب نہیں ہندا ، پر پائے ٣١ ہونے چاہیدے ہے۔ پایاں دی لمبائی چھوٹائی دا وی خیال نہیں ، صرف اخیرلا پایہ کلاں ہووے تے ایس وچ اَٹھ اَٹھ پایاں دے بعد تِن وقفے ہندے ہن۔ سکھ تے ہِندو شاعراں دے کبت اکثر مِلدے ہن۔

؎ ویر پیا نائی بُرا space
space بھیٔ٘ن گھر بھائی بُرا

؎ سوہریاں جوائی بُرا space
space لعنتاں سہار دا

؎ کنجری دا چِت بُرا space
space جھولی چُک مِت بُرا

؎ کُڑم آیا نِت بُرا space
space جُھوٹھ نہیں مار دا

کبت دا اِک ہور نمونہ[لکھو]

انجن ریل باجھوں دیوا تیل باجھوں
جنج میل باجھوں نمودار ناہیں
دانش عقل باجھوں سوہنا شکل باجھوں
بھنڈ نقل باجھوں روزگار ناہیں

سَر کھنڈی[لکھو]

ایہدے وچ تُکاں قافہ بند نہیں ہُندیاں، یعنی ردیف قافیہ دی پابندی نہیں ہندی۔ ایس نوں انگریزی وچ بلینک ورس آکھدے ہن۔

بَارَہْ مَاھے - اَٹھوارے- سَت وَارے[لکھو]

شاعر محبوب دے ہجر وچ سال دے مہینہ دے ناں لے لے کے جدائی دی کیفیت بیان کردا ہے۔

سی حرفی[لکھو]

پنجابی شاعراں ابجد دے ٣٠ حرفاں تے بَیت لکھ کے اوہنوں نوں سی حرفی دا ناں دے دِتا۔

کُنڈلیاں[لکھو]

چھ مصرعہِ دا اک بند جس وچ بند دے پہلے مصرعہ دا پہلا لفظ تے آخری مصرے دا آخری لفظ اِکو جیہا ہندا ہے، دوسرے مصرعہِ دا آخری ٹکڑا تیجے مصرعہِ دا پہلا ٹکڑا ہندا ہے انٛج سنگلی وانگو مصرعہِ جڑ جاندے ہن۔

کورڑاچھند[لکھو]

ایس وچ دو تُکاں ہندیاں ہن۔ ہر اک تُک وچ ١٣ پائے ۔ ٦ پائے بعد وقفہ تے تِیجا پائے کلاں خورد کلاں آوڽ تاں بحر سوادلا بڽ جاندا ہی۔ ایہہ چار یا چھ مصرعے وچ ہُندے ہے۔

بشن پَدے[لکھو]

ہندو لوک اپنے دیوی دیوتاؤں دی تعریف وچ لکھے بھجن نوں آکھدے ہن۔

اشٹ پَدے[لکھو]

اوہ خیال جیہڑا اٹھارہ پوڑیاں دی لڑی وچ ہووے۔

غزل[لکھو]

غزل دے معنی ہن معشوق نال لاڈ پیار دیاں گلّاں کرنا۔ غزل دے ہر شعر دا مضمون یا خیال وَکھ وَکھ ہندا ہے، ایس دا پہلا شعر بیت تے باقی فرد ہندے ہن۔ ایس دے شعراں دی تعداد طاق ہندی ہے تے تیراں توں زیادہ اشعار نہیں ہندے۔

مثلّث[لکھو]

ایہہ اوہ نظم ہے جس دے ہر اک بند دے تن مصرعہِ ہندے ہن۔

خمّس[لکھو]

جس نظم دے ہر بند دے پنج مصرعہِ ہووڽ اوس نوں کیہندے ہن۔

مسدّس[لکھو]

جس مسلسل نظم دے ہر بند دے چھ مصرعہِ ہووڽ، تے ایہدے پہلے چار مصرعہِ یا دو بَیت ہم قافیہ ہندے ہن تے باقی دو مصرعہِ وکھرے ہندے ہن۔

چوپائی، چو مصرعہ، چوکلیا، قِطعہ، رُباعی[لکھو]

چار مصرعہ دا اِک بند، انسانی زندگی تے کسی اک پہلو اتے ایس وچ روشنی پائی جاندی ہے۔ جس وچ فارسی رباعی وانگ اِک خیال پیش کیتا جاندا ہے، پر رباعی دے کجھ خاص وزن ہن ، چوپائی یا قطعہ لئی کوئی قید نہیں۔ امرت چھند وی ایس دی اِک قسم ہے۔


ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]