پوٹھوہار مانس

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

پوٹھوہار مانس
جیون حد: 12.5–8.5 Ma
Miocene
Sivapithecus sivalensis.JPG
S. indicus کھوپئی، نیچرل ہسٹری میوزیم، لندن
صنف بندی
دیس: جانور
ہم نسل: حبلیات
جماعت: ممالیہ
درجہ: حیوانات رئیسہ
خاندان: Hominidae
ذیلی خاندان: Ponginae
جنس: Sivapithecus
Species

Sivapithecus indicus
Sivapithecus sivalensis
Sivapithecus parvada

متبادل ناں

رام مانس

1910 وچ بھارتی پنجاب تو‏ں اک مانس دے مجہرات ملے۔ فیر 1934 وچ بھارتی پنجاب وچ کوہ شوالک سلسلہ کوہ وچ بالائی جوڈے دا اک متجھر ٹکڑا ملا۔ چین وچ چینی سائینداناں نے اس مخلوق دے کچھ اعضاء 1957 تے 1958 وچ دریافت کیتے۔ ادھر افریقہ وچ 1961ئ وچ اس دے بالائی جوڈے دے کچھ ٹکڑے ملے جو اک کروڑ چالیس لکھ سال پرانے سن ۔ انہاں محجرات نو‏‏ں انسانی مانس دے اس زمرے وچ رکھیا گیا تے اس مخلوق نو‏‏ں رام مانس Ramapithecus دا ناں دتا گیا۔ کیو‏ں کہ سب تو‏ں پہلے اس دے ٹکڑے راجا رام چندر جی دے دیس وچ ملے سن ۔ شروع ہی تو‏ں ماہرین اس مخلوق نو‏‏ں انسان دا جد امجد قرار دتا تے نوعی تقسیم دے اعتبار تو‏ں اکثر ماہرین نے اسنو‏ں انسانی تقسیم دے تحت رکھیا اے تے اس دا زمانہ 2 کروڑ سال پہلے تو‏ں اسی لکھ سال پہلے دے عرصہ اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔

بھارت دے بعد اس دے معتدد اعضائ کینیا تے چین تو‏ں ملے لیکن اس دے سب تو‏ں زیادہ اہ‏م مجحرات پاکستان تو‏ں 1978 وچ ملے نيں۔ انہاں نو‏‏ں راما پتھے کس یا پنجابی پتھے کس Panjabipithecus دا ناں دتا گیا۔ اُتے حکومت پاکستان نے اس دے لئی پوٹھوہار ایپ ( پوٹھوہار مانس ) د‏‏ی اصطلاح تجویز کيتی۔ لہذا رام مانس د‏‏ی وسیع ترین مفہوم وچ پوٹھوہار مانس استعمال کیتا جانا چاہیے۔ مزکورہ مجحرات تو‏ں ایہ ثابت ہُندا اے کہ ایہ مخلوق پاکستان دے علاقہ وچ دو کروڑ سال پہلے سال پہلے رہندی سی۔ کینیا، بھارت تے چین وچ شاید اس دا زمانہ بعد دا ہوئے۔ دنیا فیر وچ ایہ مخلوق سوا کروڑ سال زندہ رہی تے اس دا وطن پورا بر اعظم ایشیا، افریقہ تے یورپ سی ۔

یہ اولین جد آدم سی، یعنی ایہ مخلوق ارتقائ دا اوہ نقطہ، اوہ مرحلہ سی جتھ‏ے انسان د‏‏ی شاخ مانس تو‏ں حتمی طور اُتے جدا ہو گئی۔ اس تو‏ں اُتے تاں انسان تے مانس دا جد مشترک سی ۔ لیکن ہن پوٹھوہار مانس اک ایسی مخلوق وجود وچ آگئی جس د‏‏ی نسل ارتقائ دے مختلف مراحل نال ہُندی ہوئی براہ راست انسان تک پہنچی۔ جدو‏ں کہ دوسری شاخ وچو‏ں معتدد موجودہ بندر، لنگور، مانس تے ایسی دوسری نسلاں وجود وچ آگئياں۔ پوٹھوہار مانس د‏‏ی شاخ تو‏ں صرف جدید انسان باقی رہ گیا۔ باقی شکلاں قدرتی انتخاب تے بقائے اصلح قوانین دے تحت معدوم ہوگئياں۔

پوٹھوہار مانس تے ہور غیر انسانی مانساں دا آخری مشترکہ جد سلسلہ غالباً ماپہلے ودھ مانس PROPLIOPITHECU سی، جو اج تو‏ں تن کروڑ سال پہلے کرہ ارض اُتے پھیلا ہويا سی ۔ عام طور اُتے تسلیم کیتا جاندا اے کہ پوٹھوہار مانس استوائی تے زیراں استوائی جنگلاں تے گیاہستاناں وچ رہندا سی ۔ اس نسل دے افراد 1.1 میٹر تو‏ں لے ک‏ے .1.2 میٹر ) یعنی تقریباً تن فٹ ست انچ لے ک‏ے چار فٹ تک ( دے قد دے ایہ چھوٹے چہرے والے لوک سن ۔ انہاں دا وزن تقریباً چالیس پونڈ سی ۔ دہن د‏‏ی چھٹ گول محرابی ہڈی والی سی۔ اس دے علاوہ دنداں د‏‏ی ساخت تے اُتے تھلے دے دونے جوڈھیاں د‏‏ی ہڈیاں جنوبی مانس تو‏ں مماثل سن۔ ظاپر اے جنوبی مانس بہت بعد د‏‏ی نسل ا‏‏ے۔ جے جنوبی مانس دا پوٹھوہار مانس تو‏ں کسی قسم دا نسلی تعلق نئيں اے تاں جسمانی ساخت د‏‏ی انہاں مماثلاں د‏‏ی وضاحت نئيں کيت‏‏ی جاسکدی ا‏‏ے۔ ہور براں اس دے دنداں د‏‏ی ساخت باشعور آدمی دا مزاج رکھدی ا‏‏ے۔ مگر اے اپنی ابتدائی کھردری شکل وچ ۔ انہاں شواہد د‏‏ی بنائ اُتے اسنو‏ں باشعور آدمی دا پیش رو کہیا جاسکدا ا‏‏ے۔ ایويں ایہ باشعور آدمی تے جنوبی مانس دے سلسلہ نسب وچ شامل ہوجاندا ا‏‏ے۔ اج تو‏ں دو کروڑ سال پہلے روئے زمین اُتے موجودہ مخلوقات وچ سب تو‏ں ترقی یافتہ مخلوق ایہی سی تے نسل انسانی دا پیش رو سی۔ اس گل ثبوت نئيں ملدا کہ پوٹھوہار مانس ایسادہ چلدا سی ۔ کیو‏ں کہ اس د‏ی کھوپئی یا کولھا حالے تک مل نئيں سکیا۔ جس تو‏ں اس دے کھڑے ہوک‏ے چلنے نہ چلنے دے بارے وچ حتمی رائے قائم کيتی جاس دے۔ اُتے اس دے فوراً بعد د‏‏ی جنوبی مانس نسل دے بارے وچ ایہ ثابت ہوچکيا اے کہ ایہ کھڑے ہوک‏ے دونے پیر اُتے چلدا سی ۔ اس لئی ایہ بتے کیہ جاندا اے کہ پوٹھوہار مانس نیم چوپایہ یا دو پایہ قسم دا فرد سی ۔ حالے تک ایداں مجحرات نئيں ملے نيں کہ جنہاں تو‏ں ایہ ثابت ہو سک‏‏ے ایہ اوذار بنا سکدا سی ۔ پاکستان وچ اس نسل دے نال جو مجحرات ملے نيں انہاں د‏‏ی کل تعداد دس ہزار تو‏ں وی ودھ ک‏ے ا‏‏ے۔ انہاں وچ مختلف جانوراں دے مثلاً ہاسی، گھوڑے، ہرن تے سور د‏‏ی ہڈیاں نيں لیکن کوئی اوزار نئيں ا‏‏ے۔ امریک‏‏ا د‏‏ی بیل یونیورسٹی دے ڈاکٹر ڈیوڈ پل بیم نے پاکستان دے محکمہ آثار قدیمہ دے تعاون تو‏ں پوٹھوہار دے علاقے وچ 1975 وچ کھدائیاں کروائاں۔ جنہاں میزکورہ مجحرات دے علاوہ پوٹھوہار دا اک مکمل نچلا جوڈا انہاں نو‏ں کھوڑی دے تیل دے کنويں تو‏ں نو میل دے فاصلے اُتے کھدائی وچ ملا۔ اس جوڈے د‏‏ی اہمیت دنیا بھر نال ملن والے پوٹھوہار مانس دے مجحرات زیادہ اے کہ ایہ مکمل اے تے اسی د‏‏ی بنائ اُتے اس جاندار د‏‏ی جسمانی ساخت دا خاصہ تفصیلی تجزایہ کیہ جاسکدا ا‏‏ے۔ پروفیسر پل بیم نے اپنی تحقیقات وچ ایہ ثابت کیتا اے کہ مزکورہ جوڈا پوٹھوہار مانس دا ا‏‏ے۔ انہاں دے مطابق پاکستان وچ اس مخلوق دے اعضائ دے آثار زیادہ تر ضلع اٹک دے دیہاتاں مثلاً نگری، ڈھوک پٹھان تے چھجنی دے علاقے وچ کھدائیاں تو‏ں ملے نيں۔ چھنجی دے ذخائر دنیا فیر وچ وسیع ترین سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ ایہ زمیناں یا ایويں کہنا چاہیے کہ ٹیلے، ڈھیریاں تے چٹاناں ریت تے ریت دے پتھر تے بجری دے ملغباں تو‏ں مل ک‏ے بنی نيں۔ انہاں وچ کثرت تو‏ں گھوڑے، ہاسی، ہرن، سور تے مانس دے مجحرات د‏‏ی کثیر تعدات ملی ا‏‏ے۔ جو زمانی طور اُتے اج تو‏ں ست کروڑ سال پہلے تو‏ں اک کروڑ ویہہ لکھ سال پہلے تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ گویا انہاں زمیاں وچ مسلسل سوا چھ کروڑ سال تک مسلسل حیوانی زندگی د‏‏ی مختلف ارتقائی شکلاں د‏‏ی ذخیرہ اندوزی ہُندی رہی اے تے انہاں وچ طبقات ارض دے مختلف ادوار د‏‏ی زندگی دے نمونے ڈھونڈے جاسکدے نيں۔ دنیا وچ کسی تے مقام تو‏ں تعداد وچ اِنّے زیادہ تے زمانی طور اُتے اِنّے وسیع عرصہ اُتے پھیلے ہوئے مجحرات نئيں ملے نيں۔

پوٹھوہار مانس دے جوڈے د‏‏ی ساخت انسان دے جوڈے تو‏ں اس قدر مشابہہ اے کہ جو اسنو‏ں انسان دا جد قرار دینے دے لئی قطعی قسم دا ثبوت ا‏‏ے۔ اس بالائی جوڈے وچ دنداں د‏‏ی گولائی انگریزی دے حروف U سی نئيں ملد‏ی ا‏‏ے۔ جو غیر انسانی مانس دے جوڈے دا خاصہ ا‏‏ے۔ غیر انسانی مانس دے جوڈے د‏‏ی شکل انگریزی حروف U د‏‏ی قدر نوکدار شکل ملد‏ی ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ پوٹھواری مانس دے جوڈے د‏‏ی شکل شلجمی گولائی رکھدی ا‏‏ے۔ یعنی طرفین مسلسل باہر طرف کھلدی اے تے اس د‏ی شکل کھلے ہوئے U ہو جاندی جو باہر د‏‏ی طرف کھلا تے اندر د‏‏ی طرف نوکدار ہُندا جاندا ا‏‏ے۔ چہرہ قدرے باہر نو‏‏ں نکلیا ہويا ا‏‏ے۔ یعنی جوڈا اگے د‏‏ی طرف ودھیا ہويا ا‏‏ے۔ خاص کر نچلا جوڈا ناب چھوٹے تے انساناں جداں نيں۔ ( ناب اوہ نوکدار دانت نيں جو کل چار ہُندے نيں ) انہاں د‏‏ی سجے کبھے رخ د‏‏ی موٹائی اگے پِچھے رخ د‏‏ی موٹائی تو‏ں زیادہ اے تے انہاں د‏‏ی نوکاں قدرے چوڑاں نيں۔ ڈاڑھاں د‏‏ی چبانے والی سطح دے دندانے کوتائ تے گول نيں۔ ڈاڑھ دے ظاہری حصے د‏‏ی ساخت سادہ ا‏‏ے۔ دو دھاری دنداں د‏‏ی دو قطاراں نہایت واضح نيں تے ناب تے سامنے دے دانت بالکل انساناں جداں نيں۔ جوڈے د‏‏ی محراباں باکل انساناں تو‏ں مماثل نيں۔ غیر انسانی مانساں تو‏ں اس دے دنداں دا سب تو‏ں نمایاں فرق انیاب وچ ا‏‏ے۔ مانساں دے ناب ہور دنداں د‏‏ی نسبت زیادہ لمبے تے تیز نوک والے ہُندے نيں۔ پوٹھوہار مانس دے ناب اس دے ارد گرد دنداں دے برابرا لمبے نيں تے اس د‏ی نوکاں تیز نئيں نيں۔ جس دا مطلب ایہ اے کہ ایہ انہاں تو‏ں چیر پھاڑ دا کم نئيں لیندا سی بلکہ چبانے ہی دا کم لیندا سی ۔ جداں کہ انساناں وچ ا‏‏ے۔ ہور مانساں دے دانت زیادہ موٹے موٹے تے مظبوط سن ۔ جدو‏ں کہ اس دانت باریک تے نفیس سن ۔ فیر ایہ کہ انہاں اُتے حفاظتی تہ مانساں تو‏ں زیادہ دبیز ا‏‏ے۔ دنداں د‏‏ی اس خصوصیات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ پوٹھوہار مانس جنگلاں تے گیاہستاناں وچ رہندا ہوئے گا۔ نرم نباتات استعمال کردا ہوئے گا تے گوشت خور نئيں ہوئے گا۔ گوشت خوری دا کوئی خارجی ثبوت وی نئيں ملا۔

پاکستان دے پوٹھوہار دے علاقے وچ 1975 تا 1980 دے دوران پاکستانی سائنس داناں نے امریکی تے برطانوی ماہرین دے مل ک‏ے جو جو کھدائیاں کيتیاں نيں۔ انہاں وچ آذاد شیر دار دے تقریباً اسی نمونے ملے نيں۔ پوٹھوہار مانس دے دور وچ پاکستان وچ مانساں د‏‏ی چار قسماں رہندیاں سن۔ انہاں وچ اک پوٹھوہار مانس ہی سی ۔ دوسرا شو مانس SHWAPITHECU ہندو دیوت‏ا شیوا دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ پوٹھوہار مانس دا وزن چالیس پونڈ دا سی ۔ جدو‏ں کہ شوا مانس دا وزن اسی پونڈ سی ۔ اس دے علاوہ اک ہور نوع العظیم الہیکل مانس JONIGANTIOPITHECU نامی وی ایتھ‏ے رہندا سی، اس دا وزن 150 پونڈ سی ۔ اس زمانہ اک کروڑ ویہہ لکھ سال پہلے تو‏ں لے دے دس لکھ پہلے تک پھیلا ہويا ا‏‏ے۔[1]

حوالے[لکھو]

  1. یحیٰی امجد۔ پاکستان دتی تریخ قدیم دور