پیلا ویٹڈ لیپونگ

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
پیلا ویٹڈ لیپونگ
Yellow-wattled Lapwing
Vanellus malabaricus.jpg
Vanellus malabaricus
دیس : دکھنی ایشیاء

پیلی ٹٹیہری (yellow-wattled lapwing), دی پرجاتی بھارتی اپ مہاندیپ دا پنچھی ہے۔ وشو پدھر تے بھانوے ایہہ پرجاتی خطرے توں باہر درج کیتی ہوئی ہے پر بھارت وچّ ایہہ کافی گھٹدی جا رہی ہے ۔ پنجاب وچّ ایہہ لگپگ الوپ ہون کنارے ہے ۔[1]ایہہ بھارت دے خشک علاقیاں وچّ اپنا بسیرا کردا ہے اتے تکھی آواز اتے تیز اڈان والا پنچھی ہے ۔ بھاویں ایہہ پنچھی عامَ طور تے پرواس نہیں کردا پر کئی واری ایہہ برساتاں سمیں اپنے ٹکانے بدل لیندا ہے ۔ اسدا رنگ حلقہ سلیٹی ہندا ہے ، لتاں پیلیاں اتے چنجھ تے پیلے رنگ دا تکونا نشان ہندا ہے ۔ ہورناں ٹٹیریاں وانگ ایہہ وی زمین دے پنچھی ہن اتے ایہناں دے آہلنے دھراتل تے اکٹھے کیتے محض کجھ چھوٹے کنکر-پتھر ہی ہندے ہن جس وچّ ایہہ اپنے آنڈے دندیاں ہن ۔ اس پنچھی دے بچے آنڈیاں وچوں نکلن توں بعد جلدی ہی آہلنے چھڈّ دندے ہن اتے اپنے ماپیاں نال بھوجن دی تلاش وچّ نکل تردے ہن

حلیہ[لکھو]

پیلی ٹٹیہری ، کالکا , ہریانہ , بھارت)
گوا، بھارت

ایہہ خشک پتھریلے اتے گھاہ والے کھلے علاقیاں دا پنچھی ہے ۔ ایہہ بھورے پیلے رنگ اتے درمیانے آکار دا ہندا ہے ۔ اسدے سر تے کالی ٹوپی ہوندی ہے ۔ اسدی ٹھوڈی اتے گلا کالے رنگ دا ہندا ہے ۔ گردن بھورے رنگ دی اتے پیٹ چٹے رنگ دا ہندا ہے ۔ سر دے کھنبھ کجھ کو ابھر سکدے ہن ۔ ایہہ نیپال دی کٹھمانڈو وادی وکھے عامَ طور تے کافی جاندا ہے ۔ .[2][3][4]دکھن توں پچھم کھیتر وچکار ایہناں دے آکار وچّ کجھ فرق پایا جاندا ہے ۔

ایہناں دا آکار 260-280میمی لما ہندا ہے ۔ایہناں دے کھنبھاں دا آکار 192-211میمی چنجھ 23-26میمی ، اتے پونجھا 71-84میمی ہندا ہے ۔ نر اتے معدہ اکو جہے وکھائی دندے ہن پر نر دی پوچھ کجھ وڈی ہندی ہے ۔ اہنا دی آواز کافی تکھی ہندی ہے۔


گبھریٹ پنچھی (7 ہفتے دا) کھیتری بھاشاواں وچّ اسنوں کئی ناواں نال جانیا جاندا ہے ۔ ہندی وچّ "زردی"، تیلگو وچّ "چتوا" اتے راجستھان اتے پاکستان وچّ اسنوں "جیٹھیری" کیہا جاندا ہے۔ [5] پنجابی بھاشا|پنجابی]] وچّ اس پنچھی نوں "پیلی ٹٹیہری" دے نام نال جانیا جاندا ہے اتے مدھیا پردیس وچّ "لاؤری"، گجراتی وچّ "پرسنا تتوڑی"، مراٹھی وچّ "پتمکھی تتوی" , ملیالم وچّ "منجکنی"، کنڑ وچّ "ہلدی تتبھا"،تمل وچّ "آلکتی " اتے سنہالسی وچّ "کرلووا" کیہا جاندا ہے ۔[6]


وسیبا اتے ونڈ[لکھو]

ایہہ پنچھی لگپگ سارے بھارت اتے پاکستان دے کجھ علاقیاں وچّ ملدا ہے۔ ایہہ نیویں اتے بیٹ گھاٹاں، وچّ اپنا بسیرا کردا ہے ۔ ایہہ لال چنجھ والی عامَ ٹٹیہری وانگ پانی والیاں تھانواں دی بجائے خشک علاقیاں وچّ ملدا ہے ۔ [7]

وطیرہ اتے چوگردا[لکھو]

ایہہ ٹٹیہریاں خشک موسم وچّ، وشیش کرکے مونسون توں پہلاں مارچ توں مئی تکّ، اپنی انس پیدا کردیاں ہن ۔ .[8][9] ایہہ چار آنڈے دھرتی دی سطح تے کچرے وچّ دندیاں ہن ۔ [10] ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਹਲਣੇ ਘੱਟ ਹੀ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । [11] گھاہ دیاں جھاڑیاں وچّ ایہناں دے آہلنے گھٹّ ہی وکھائی دندے ہن ۔ [12] ) ਅਜਿਹਾ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ।[13] ایہہ پنچھی-ماپے آنڈیاں نوں اک خاص تاپمان تکّ ٹھنڈا رکھن لئی اپنی چھاتی دے کھنبھاں نوں پانی وچّ دس منٹ تکّ گلہ کرکے مڑ آنڈیاں تے آ بیٹھدے ہن ۔[14] ) اجیہا اوہ بچیاں نوں گرمی توں بچاؤن لئی وی کردے ہن ۔[15] ایہناں دے چار آنڈیاں وچوں اک توں بعد اک وچوں بچہ نکلدا ہے بھاویں ایہہ کجھ دناں دی وتھّ نال دتے ہندے ہن ۔ [16]

خطرے سمیں جد ماپے اک خاص قسم دی اچی اچی آواز دندے ہن تاں چھوٹے بچے زمین دی سطح نال چپک کے چھپ جاندے ہن اتے ایہناں نوں ویکھنا اوکھا ہو جاندا ہے اتے اس طرحاں ایہہ خطرے توں اپنا بچاء کردے ہن ۔[5] اک ادھٔین انوسار ایہناں دے اہلنیاں وچّ 3-4 آنڈے پائے گئے اتے ایہناں چون 27.58% وچوں بچے نکلے ۔ ایہہ بچے 27- 30 دناں دے وقفے وچّ نکلے سن ۔ جد ایہناں دے گھونسلیاں کول جایا جاندا ہے تاں ایہہ اتھوں اٹھ کے دور چلے جاندے ہن اتے ایہناں توں دھیان پرے کرن لئی اوہ ایہناں ول ویکھدے وی نہیں ۔ [17]


ایہناں ٹٹیریاں دا بھوجن کیڑے-مکوڑے ، بھونڈیاں، سیونک آدی ہندے ہن [6] ایہناں نوں کھنبھ -جی دی بیماری ہندی ہے ۔[18]

حوالے[لکھو]

  1. http://www.entomoljournal.com/vol3Issue1/pdf/40.1.pdf
  2. Johns, A. D., & R. I. Thorpe (1981). "On the occurrence of long-distance movement in the Yellow-wattled Lapwing, Vanellus (=Lobipluvia) malabaricus (Boddaert)". Journal of Bombay Natural Hist. Soc. 78: 597–598. 
  3. Hayman, P., J. Marchant, T. Prater (1986). Shorebirds: an identification guide to the waders of the world. Croom Helm, 263–264. 
  4. Ali, S & S D Ripley (1980). Handbook of the birds of India and Pakistan, 2 2, Oxford University Press, 218–219. 
  5. 5.0 5.1 Jerdon, TC (1864). The Birds of India. Vol 3. George Wyman and Co, 649–650. 
  6. Anonymous (1998). "Vernacular names of birds of the Indian Subcontinent". Buceros 3 (1): 53–108. http://archive.org/stream/IndianBirdNames/Buceros_3_1_birdNames#page/n0/mode/2up. 
  7. Mirza Muhammad Azam (2004). "Avifaunal Diversity of Hingol National Park" (PDF). Rec. Zool. Surv. Pakistan 15: 7–15. http://www.zsd.gov.pk/images/records/2004/ZSD(XV)--7-15(2004).pdf. 
  8. Jayakar, SD; Spurway, H (1965). "The yellow-wattled lapwing, a tropical dry-season nester [Vanellus malabaricus (Boddaert), Charadriidae]. I. The locality, and the incubatory adaptations". Zool. Jahrb. Syst. Bd. 92: 53–72. 
  9. Jayakar, SD; Spurway, H (1968). "The Yellow-wattled Lapwing, Vanellus malabaricus (Boddaert), a tropical dry-season nester. III. Two further seasons' breeding". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 65 (2): 369–383. 
  10. George,NJ (1985). "On the parental care of Yellow-wattled Lapwing Vanellus malabaricus". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 82 (3): 655–656. 
  11. Vijayagopal, K; Chacko, Stephen (1991). "Hitherto unrecorded nesting site of Yellow-wattled Lapwing Vanellus malabaricus (Boddaert)". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 88 (3): 451. 
  12. Maclean,GL (1974). "Belly-soaking in the Charadriiformes". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 72 (1): 74–82. 
  13. Jayakar, SD; Spurway, H (1964). "Lapwings wetting their breasts". Newsletter for Birdwatchers 4 (8): 5. 
  14. Jayakar, SD; Spurway, H (1965). "The Yellow-wattled Lapwing, Vanellus malabaricus (Boddaert), a tropical dry-season nester. II. Additional data on breeding biology". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 62 (1): 1–14. 
  15. Jayakar, SD; Spurway, Helen (1964). "Chick of a first brood accompanying a subsequent incubation". Newsletter for Birdwatchers 4 (9): 12. http://www.archive.org/stream/NLBW4#page/n120/mode/1up/. 
  16. Sethi, VK; Dinesh Bhatt and Amit Kumar (2010). "Hatching success in Yellow-wattled Lapwing Vanellus malabaricus". Indian Birds 5 (5): 139–142. 
  17. Jacek Dabert,Serge V. Mironov, Rainer Ehrnsberger (2002). "A revised diagnosis of the feather mite genus Magimelia Gaud, 1961 (Pterolichoidea: Pterolichidae: Magimeliinae) and the description of three new species". Systematic Parasitology 53 (1): 69–79. doi:10.1023/A:1019957822743. PMID 12378135.