اسماعیل صفوی

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
شاہ اسماعیل صفوی اول
ایران دی صفوی سلطنت دا شہنشاہ
Lion and Sun Emblem of Persia.svg
Shah Ismail I.jpg
صفوی سلطنت دا بانی شاہ اسماعیل اول
دور حکومت 1502ء توں 1524ء
جم
17 جولائی 1487ء
جمن دی تھاں اردبیل ، ایران
موت 23 مئی 1524ء
مرن دی تھاں
تبریز ، ایران
جانشین طہماسپ اول
شاہی ٹبر صفوی ، صفوی سلطنت
پیؤ
شیخ حیدر


اسماعیل صفوی (1459ء - 1524ء) ایران دا شہنشاہ تے صفوی ٹبر دا بانی سی ۔ 1502ء چ تخت نشین ہوئیا ۔ عرباں دے اقتدار دے بعد ایران نون اک آزاد فارسی سلطنت دی حثیت دتی تے شیعت نوں سرکاری مذہب قرار دتا ۔ اسماعیل ترک بولی دا صاحب دیوان شاعر وی سی تے خطائی تخلص رکھدا سی ۔



پس منظر[لکھو]

تیموریاں دے زوال دے بعد 16ویں صدی دے شروع چ ایران دس نکیاں نکیاں حکومتاں چ تقسیم ہوگئیا سی ۔ اینہاں چوں سب توں طاقت ور حکومت آق قویونلو ترکماناں دی سی ، تے تبریز توں دیاربکر تک دا علاقہ اینہاں دے قبضے چ سی ۔ شاہ اسماعیل جدوں تخت تے بیٹھا تے اسدی عمر وی اپنے ہم عصر بابر دی طرح 13 سال سی پر اسنے کم عمری دے باوجود حالات دا مقابلہ غیر معمولی ذہانت تے شجاعت نال کیتا ۔ باکو تے شیروان نوں فتح کرن دے بعد شاہ اسماعیل نے 1499ء چ تبریز تے قبضہ کرکے آق قویونلو حکومت دا خاتمہ کردتا ۔

جیون[لکھو]

شاہ اسماعیل کرد صوفی بزرگ صفی الدین اردبیلی (1252ء توں 1334ء) دی اولاد چوں سی ۔ اقتدار چوں آن توں پہلے اساعیل صفویہ صوفی سلسلے دے گدی نشناں دی لین چ آخری نمبر تے سی ۔ اک سال دی عمر چ اس دا پیؤ حیدر صفوی سلطان مر گیا ، جہڑا صوفی آگو تے آذربائیجان چ شیعہ جنگجو قزلباشاں دا رہنما سی ۔ اوہ اک جنگ چ ماریا گیا ۔ شاہ اسماعیل دی ماں ، مارتھا ، آق قویونلو سلطنت دے بادشاہ اوزون حسن دی دھی سی ، جہڑی اسدی یونانی بیوی تھیوڈورا چوں سی ۔ تھیوڈورا تریبیزون بادشاہت دے حکمران جان چہارم دی دھی سی ۔ اس دا ویاہ اوزون حسن نال اک معاہدے دے نتیجے چ ہویا ، جس چ تریبیزون نوں ترکاں توں تحفظ دتا گیا سی ۔ اسماعیل فارسی تے آذری بولیاں بولدا جوان ہویا ۔ اک قصہ ایداں سی کہ نونہال اسماعیل کغی سال روپوشی چ رہیا ۔ تے اپنے منن آلےآں نال تبریز چ اس ولولے نال واپس پرتیا کہ اوہ شیعہ اسلام نوں ایران دا سرکاری مذہب بنا دے گا ۔ اسماعیل نوں آذربائیجان تے سلطنت عثمانیہ دے کجھ حصےآں خاص طور تے چڑھدے اناطولیہ چ لوکاں دی بھرپور حمایت حاصل سی ۔ شاہ اسماعیل اقتدار چ آذربائیجان تے اناطولیہ دے ترکمان قبیلےآں چ طاقت نال آیا ، جہڑے قزلباش تحریک دا اہم حصہ سن ۔

تخت نشینی تے عروج[لکھو]

1501ء چ اسماعیل اول نے اپنے بادشاہ ہون دا ا علان کردتا ، تے ایران دے سبتوں اتلے صوبے آذربائیجان دے شہر تبریز نوں اپنا راجگھر بنایا ۔ اس سال اسنے آق قویونلو ریاست نوں وی شکست دتی ۔

جدوں صفوی 1501ء چ اقتدار چ آئے اوس ویلے اسماعیل دی عمر 14 یاں 15 سال سی ۔ 1510ء تک شاہ اسماعیل نے پورا ایران فتح کر لیا ۔

شاہ اسماعیل تے ابو الخیر خان وچکار لڑائی ، تریخ عالم آرائی چوں اک مورت

1501ء چ شاہ اسماعیل ازبیگ قبیلےآں دے خلاف حرکت چ آیا ۔ مرو شہر دے نیڑے جنگ چ 17،000 قزلباش جنگجوآں نے حملہ کر کے 28،000 بہترین ازبک دستےآں نوں شکست نال دوچار کیتا ۔ ازبک آکو محمد شیبانی نوں لڑائی دے میدان چوں نسدے ہوئے گرفتار کر کے قتل کردتا تے اسماعیل نے اسدی کھوپڑی نوں جواہرات نال مزین کر کے شراب پین دا جام بنا لیا ۔


1514ء چ سلطنت عثمانیہ دے سلطان سلیم I نے صفوی سلطنت تے حملہ کیتا تاکہ عثمانی علاقےآں نوں شیعہ اثرات توں دور رکھیا جائے ۔ جنگ توں پہلے اسماعیل تے سلطان سلیم نے خطاں دا حریفاں دی حثیت نال تبادلہ وی کیتا ۔

عثمانی سلطان سلیم اول تے شاہ اسماعیل نوں 1514ء چ جنگ چلدران چ شکست دتی ۔ شاہ اسماعیل دی فوج زیادہ متحرک تے تربیت یافتہ سی ، پر عثمانی اپنی جدید فوج ، توپ خانے تے بادور دے استعمال پاروں غالب آئے ۔ شاہ اسماعیل جنگ چ زخمی ہویا ۔ سلطان سلیم I فاتحانہ طور تے ایرانی راجگھر تبریز چ 7 ستمبر 1514ء نوں داخل ہویا ۔ پر اسدی فوج چ بغاوت نے اسنوں ایتھوں جان تے مجبور کر دتا ۔ اسنے شاہ اسماعیل نوں بچا لیا تے اسنوں اپنی طاقت بحال کردا موقعہ دتا ۔ سلطان سلیم نے شاہ اسماعیل دی منظور نظر بیوی نوں یرغمال دے طور تے نال لے گیا ، تے اسدی رہائی دے بدلے اپنیاں شرطاں رکھیاں ۔ شاہ اسماعیل نے عثمانیاں دیاں شرطاں منن توں انکار کردتا ، تے دسیا جاندا اے کہ اوہ ٹٹے دل نال 23 مئی 1524ء چ صرف 36 سال دی عمر چ مر گیا ۔ تے اوہ اپنی محبوب بیوی نوں فیر کدے نا دیکھ سکیا ۔

جنگ چلدران دے مگروں اسماعیل غمگین رہن لگا تے کٹرت نال شراب نوشی شروع کر دتی ۔ اوہ بوتہا ویلا اپنے محل چ گزارن لگا تے ریاستی امور چ دلچسپی چھڈ دتی تے اپنے وزیر میرزا شاہ حسین اتے سارے ریاستی کم چھڈ دتے ۔

شاہ اسماعیل دے عہد چ بوہت ساریاں فتحاں حاصل ہویاں ، تے اج تک دے ایران دا نقشہ ترتیب پایا ۔ عراق دے علاقےآں بغداد ، نجف تے کربلا نوں پہلے ای جلائراں توں لے لیا گیا سی تے اوہ اسماعیل دی سلطنت دے اخیر تک حصہ رہے ۔

اسدا پتر طہماسپ اول اسدا جانشین بنیا ۔


ہور ویکھو[لکھو]


حوالے[لکھو]

  • پیٹر میلکم ہولٹ: کیمبرج تریخ اسلام ، حصہ اول ، صحفہ 401 ۔

باہرلے جوڑ[لکھو]